Đền Chi Đông (Mê Linh, Hà Nội)

Tên gọi và vị trí địa lý

Đền Chi Đông tọa lạc tại thị trấn Chi Đông, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội, nằm trong quần thể di tích chùa Chi Đông, khu di tích gồm đền và chùa được xây dựng liền kề, tạo nên một cụm di sản văn hóa tâm linh.

Lịch sử và nhân vật

Đền thờ Trương Hống, Trương Hát tương truyền là hai anh em, có tài văn võ và thi thảo lược hơn người. Hai ông đã chiêu mộ quân sĩ, gia nhập nghĩa quân của Triệu Quang Phục, giúp đánh thắng giặc Lương.

Sau khi Lý Phật Tử thay Triệu Quang Phục làm vua, hai ông từ chối làm quan với Lý Phật Tử để giữ lòng trung thành với Triệu Quang Phục. Hai ông đã tự vẫn trên sông Nguyệt Đức vào ngày 10 tháng 4 năm Tân Mão (571). Các triều đại sau đều sắc phong là Đại Vương thượng đẳng thần. Sau này hai ông còn âm phù giúp Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán, Lý Thường Kiệt đánh thắng giặc Tống trên sông Như Nguyệt. Để tưởng nhớ công lao của hai ông, nhiều làng đã lập đền thờ, nhất là vùng có 3 con sông (sông Thương, sông Cầu, sông Đuống) nên còn có tên gọi là thánh Tam Giang.

Kiến trúc cảnh quan

Đền được xây dựng ở địa thế đẹp, thoáng mát, bao quanh là xóm làng trù phú, phía trước là khoảng sân rộng tiếp nối với chợ Chi Đông.

Đền bố cục hình chữ “Đinh”, gồm tiền tế và hậu cung. Đền có kiểu dáng kiến trúc khoẻ đẹp, chạm trổ tinh tế, có giá trị về nghệ thuật. Tiền tế 3 gian, 2 tầng 8 mái, kết cấu vì kèo kiểu chồng bốn. Mặt trước tiền tế có 4 cột trụ vuông và 3 cánh phong bố trí liên kết thành một tác môn. Cửa chính giữa vào đền xây vòm cuốn, bên trong là cánh phong kiểu tháp 2 tầng có trang trí hình rồng chầu đình, lư, lọ, hoa… Hai bên cửa chính là 2 cột trụ có đắp nổi hình hổ phù, tử linh, đỉnh cột tạo thành hình trái giành, thân cột có đôi câu đối gắn bằng sành, sứ. Tiếp đến là 2 cửa sổ ứng với 2 gian bên của đền, trên cửa là hai cánh phong và ngoài cùng là hai cột trụ thấp nhỏ hơn. Thân các cột gắn câu đối. Hậu cung 2 gian, kiểu chồng rường giá chiêng. Nền đền lát gạch bát chín, chân cột kê đá và mái lợp ngói mũi cổ.

Lễ hội truyền thống đền-chùa Chi Đông là hoạt động văn hóa tiêu biểu của khu di tích. Hằng năm, lễ hội được tổ chức trong bốn ngày từ ngày 15 đến ngày 18 tháng Giêng âm lịch. Lễ hội là điểm khởi đầu của năm, là dịp để chính quyền và nhân dân thị trấn Chi Đông thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, thành tâm cầu với đức Phật, thần linh phù hộ cho Quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt, bội thu.

Xếp hạng

Cụm Di tích đền – chùa Chi Đông được xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia (1993).

___________________________________________________________________________________________

Các ngôn ngữ khác:

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location
Den Chi Dong is located in Chi Dong Town, Me Linh District, Ha Noi City, within the Chi Dong Pagoda relic complex. The site consists of a temple and a pagoda built adjacent to each other, forming a spiritual cultural heritage cluster.

History and Figures
The temple is dedicated to Truong Hong and Truong Hat, who, according to legend, were two brothers gifted in both civil and military arts and outstanding in strategy and poetry. They raised troops and joined the insurgent army of Trieu Quang Phuc, helping to defeat the Liang invaders.
After Ly Phat Tu replaced Trieu Quang Phuc as king, the two men refused to serve under Ly Phat Tu in order to preserve their loyalty to Trieu Quang Phuc. They committed suicide in the Nguyet Duc River on the 10th day of the Fourth Month of the Year Tan Mao (571). Later dynasties conferred upon them the title of “Dai Vuong Thuong Dang Than” (Supreme-ranking Great Kings). It is believed that they later provided spiritual assistance to Ngo Quyen in defeating the Southern Han and to Ly Thuong Kiet in defeating the Song invaders on the Nhu Nguyet River. In gratitude for their merits, many villages built temples in their honor, especially in the region of the three rivers (the Thuong, Cau, and Duong rivers), where they are also revered under the name “Saint Tam Giang” (Saint of the Three Rivers).

Architectural Landscape
The temple is built on a beautiful, airy site, surrounded by prosperous villages, with a broad courtyard in front leading directly to Chi Dong Market.
Its ground plan follows the “Dinh”-shaped layout, comprising a front ceremonial hall (tien te) and a rear sanctuary (hau cung). The temple has a strong, elegant architectural form with finely carved details of artistic value. The front hall has three bays with two tiers and eight roofs, and a structural system of four-tiered superimposed beams. The façade of the front hall features four square pillars and three decorative wooden screens (canh phong), linked together to form a ceremonial gate (tac mon).
The central main entrance is built with an arched vault; inside stands a two-tier tower-like screen decorated with motifs of dragons flanking the hall, censers, vases, flowers, and other patterns. On either side of the main door rise two pillars in high relief with tiger-head masks (ho phu) and mythical beasts (tu linh); the pillar tops are shaped like fruit finials, and the shafts bear a pair of poetic couplets inlaid with ceramic fragments. Next are two windows corresponding to the two side bays of the temple; above each window is a decorative screen, and at the outermost ends stand two shorter side pillars, whose shafts also bear inscribed couplets.
The rear sanctuary has two bays with “chong ruong gia chieng” (superimposed beam-and-bracket) framing. The floor is paved with fully fired Bat bricks, the columns rest on stone bases, and the roof is covered with traditional curved “nose” tiles.

The traditional festival of Chi Dong Temple–Pagoda is the key cultural activity of the site. Every year, it is held over four days, from the 15th to the 18th day of the First Lunar Month. As the first major festival of the year, it offers an occasion for the authorities and people of Chi Dong Town to “drink water, remember the source,” sincerely praying to the Buddha and the deities for national peace and security, abundant and flourishing harvests, and a prosperous, harmonious life.

Classification
The Chi Dong Temple–Pagoda relic cluster was classified in 1993 as a National Architectural and Artistic Monument.

Tiếng Pháp (French)

Dénomination et situation géographique
Le temple de Chi Dong est situé dans la ville de Chi Dong, district de Me Linh, ville de Ha Noi, au sein du complexe de vestiges de la pagode de Chi Dong. Le site comprend un temple et une pagode construits côte à côte, formant un ensemble de patrimoine culturel spirituel.

Histoire et personnages
Le temple est dédié à Truong Hong et Truong Hat, deux frères qui, selon la tradition, excellaient tant dans les lettres que dans les armes, ainsi que dans l’art de la stratégie et de la poésie. Ils levèrent des troupes et rejoignirent l’armée insurgée de Trieu Quang Phuc, contribuant à vaincre les envahisseurs Liang.
Lorsque Ly Phat Tu remplaça Trieu Quang Phuc sur le trône, les deux frères refusèrent d’entrer à son service afin de rester fidèles à Trieu Quang Phuc. Ils se donnèrent la mort dans la rivière Nguyet Duc, le 10ᵉ jour du 4ᵉ mois de l’année Tan Mao (571). Les dynasties suivantes les anobrirent sous le titre de « Dai Vuong Thuong Dang Than » (Grands Rois divinisés de rang suprême). On dit encore qu’ils apportèrent un soutien spirituel à Ngo Quyen lors de la victoire sur les troupes du Nam Han et à Ly Thuong Kiet lors de la victoire sur les Song sur la rivière Nhu Nguyet. En mémoire de leurs mérites, de nombreux villages ont érigé des temples en leur honneur, en particulier dans la région des trois rivières (Thương, Cầu, Đuống), où ils sont également vénérés sous le nom de « Saint Tam Giang » (Saint des Trois-Rivières).

Architecture et paysage
Le temple est édifié dans un site agréable et aéré, entouré de hameaux prospères, avec une vaste cour donnant directement sur le marché de Chi Dong.
Son plan adopte la forme du caractère « Đinh », comprenant une salle des offrandes (tien te) et un sanctuaire arrière (hau cung). L’édifice présente une silhouette puissante et élégante, avec des sculptures raffinées de grande valeur artistique. La salle des offrandes compte trois travées, deux niveaux et huit toitures, avec une charpente à quatre niveaux superposés. La façade comporte quatre piliers carrés et trois panneaux décoratifs (cánh phong) reliés entre eux, formant un portail rituel (tác môn).
La porte centrale en arc voûté ouvre sur un panneau à deux étages de type tour, orné de dragons affrontés, de brûle-parfums, de vases, de fleurs, etc. De part et d’autre de la porte s’élèvent deux piliers portant en relief des masques de tigre (ho phu) et des animaux fabuleux (tu linh). Le sommet des piliers est en forme de fruit stylisé, tandis que les fûts sont ornés d’une paire de distiques incrustés de fragments de céramique et de porcelaine. Viennent ensuite deux fenêtres correspondant aux travées latérales du temple ; au-dessus de chaque fenêtre se trouve un panneau décoratif, et à l’extrémité, deux piliers plus bas complètent l’ensemble, leurs fûts portant également des distiques.
Le sanctuaire arrière comprend deux travées, avec une charpente de type « chong ruong gia chieng » (poutres et consoles superposées). Le sol est pavé de briques de Bat entièrement cuites, les colonnes reposent sur des dés de pierre et la toiture est couverte de tuiles traditionnelles courbes.

La fête traditionnelle du complexe temple–pagode de Chi Dong constitue l’activité culturelle emblématique du site. Chaque année, elle se tient pendant quatre jours, du 15 au 18 du premier mois lunaire. En tant que première grande fête de l’année, elle permet aux autorités et aux habitants de la ville de Chi Dong de « boire l’eau en se souvenant de la source », de prier sincèrement le Bouddha et les divinités pour la paix du pays, la prospérité du peuple, des récoltes abondantes et une vie harmonieuse.

Classement
L’ensemble de vestiges temple–pagode de Chi Dong a été classé, en 1993, monument national d’architecture et d’art.

Tiếng Trung (Chinese)

中文

名称与地理位置
芝东殿坐落于河内市湄灵县芝东镇，位于芝东寺遗迹群之内。遗址区由殿与寺相连而建，构成一处精神文化遗产群体。

历史与人物
芝东殿奉祀张洪、张曷二位神人，相传为亲兄弟，文武双全、才略出众。他们曾招聚兵士，加入赵光复义军，共同击退梁朝侵军。
其后，李佛子取代赵光复登基为王，二人为了保持对赵光复的忠诚，拒绝出仕李佛子，并于辛卯年（571年）四月初十在月德河投水自尽。历代朝廷皆封二人为「上等大王神」。后来，民间又相传二人曾在阴间助力吴权击退南汉，助李常杰在如月江上大破宋军。为铭记二位功绩，许多村庄为其建殿奉祀，尤其是在有三条河流（商河、Cầu江、Đuống江）流经的地区，人们更尊称二人为「三江圣」。

建筑与景观
芝东殿建筑位置优越，环境开阔清爽，四周是富庶村落，殿前为宽阔庭院，与芝东集市相连。
殿宇平面布局呈「丁」字形，包括前殿（祭亭）与后殿（后宫）。整体造型雄健美观，木雕装饰精细，富有艺术价值。前殿三间、两层八檐，梁架结构为四层叠梁式。前檐设四根方柱与三扇装饰隔扇（屏风）相连，组成一座仪门式的「作门」。
中轴主门为券式拱门，门内是一座两层塔式屏风，上饰群龙拱殿、香炉、瓶花等纹样。主门两侧各立一石柱，浮雕虎面纹（虎符）与灵兽（子灵），柱顶塑为果实状宝顶，柱身镶嵌以瓷片书写的楹联。再往外是两扇窗户，对应殿内两间侧室；窗上各设一扇装饰屏风，最外侧为两根较矮的小柱，柱身同样嵌有楹联。
后殿为两间，采用「重梁架铎」式梁架结构。殿基铺烧制成熟的八砖，柱脚置石础，屋顶覆古式小筒瓦（古式屋脊瓦）。

芝东殿—芝东寺传统庙会是遗址区最具代表性的文化活动。每年农历正月十五至十八举行，为期四日。此庙会被视为新年伊始的重要节庆，是芝东镇政府与百姓「饮水思源」的象征性时刻，人们虔心礼佛、祈求神灵庇佑，愿国泰民安、五谷丰登、生活殷实安和。

等级评定
芝东殿—芝东寺遗迹群于1993年被认定为国家级建筑艺术遗迹。

Tài liệu tham khảo