Thân thế
Vua Dục Đức, tên húy Nguyễn Phúc Ưng Ái (阮福膺禛), sau được vua Tự Đức đổi tên thành Nguyễn Phúc Ưng Chân. Ông sinh ngày 04 tháng Giêng năm Quý Sửu (tức 11/02/1853), là con thứ hai của Thoại Thái vương Nguyễn Phúc Hồng Y và bà Trần Thị Nga.
Năm 17 tuổi, Nguyễn Phúc Ưng Ái được vua Tự Đức nhận làm con nuôi. Nhà vua cho dựng nơi ăn học riêng trong cung, giao cho Hoàng quý phi Vũ Thị Duyên trực tiếp trông nom, giáo dưỡng. Nơi học tập này về sau được gọi là Dục Đức Đường, từ đó hình thành danh xưng gắn liền với cuộc đời ông.
Theo sử liệu triều Nguyễn, trong ba người con nuôi, vua Tự Đức thực sự yêu quý và có ý truyền ngôi cho Nguyễn Phúc Ưng Đăng (con Kiên Thái vương), song do nhiều biến động chính trị cuối triều, sự sắp đặt ấy không được thực hiện trọn vẹn.
Lên ngôi
Ngày 15 tháng 7 năm 1883, vua Tự Đức lâm trọng bệnh và để lại di chiếu truyền ngôi cho Ưng Chân, đồng thời cử Trần Tiễn Thành làm Phụ chính đại thần, Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết giữ chức Đồng Phụ chính. Tuy nhiên, trong di chiếu, Tự Đức thẳng thắn phê bình người kế vị, cho rằng Ưng Chân tuy đã trưởng thành nhưng có tật ở mắt, tư chất thiếu sáng suốt, lại mang tiếng hiếu dâm, “chưa chắc đã đảm đương được việc lớn”. Ba vị phụ chính từng xin lược bỏ đoạn này, song Tự Đức kiên quyết giữ lại với ý răn dạy người nối ngôi phải tự kiểm điểm và tu tỉnh.
Giờ Thìn ngày 19 tháng 7 năm 1883, vua Tự Đức băng hà tại điện Càn Thành. Ưng Chân làm lễ khóc lạy cố mệnh ở điện Cần Chánh, rồi vào điện Hoàng Phước chịu tang, chính thức bước vào ngôi vị quân chủ giữa một bối cảnh chính trị đầy nghi kỵ.
Thực tế, khi sinh thời, Tự Đức không mấy yêu quý Ưng Chân, trái lại thiên vị người con nuôi thứ ba là Ưng Đăng (sau là vua Kiến Phúc). Điều này khiến Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết vốn đã không thiện cảm với tân quân. Lại thêm việc Dục Đức cho nhiều người thân cận vào làm hộ vệ trong cung, xử sự bị cho là tùy tiện trong thời gian đại tang, khiến hai vị phụ chính càng lấy đó làm cớ công kích.
Nhân việc Dục Đức đề nghị bỏ đoạn phê bình bất lợi trong di chiếu với lý do giữ thể diện triều đình trước tình hình ngoại giao căng thẳng, Trần Tiễn Thành tạm thời thuận theo, còn Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết ngoài mặt đồng ý nhưng ngầm chuẩn bị hành động. Khi di chiếu được tuyên đọc, Trần Tiễn Thành cố ý đọc lướt đoạn nhạy cảm. Ngay lập tức, Tường và Thuyết vin cớ vua nối ngôi dám che giấu di chiếu của Tiên đế, liền ra tay bắt giữ hộ vệ thân cận của nhà vua và cho đọc lại toàn văn di chiếu trước triều thần.
Bị phế truất và qua đời
Ngày 23 tháng 7 năm 1883, sau khi được Thái hoàng Thái hậu Từ Dụ chuẩn y, Dục Đức chính thức bị phế truất, giáng làm Thụy Quốc công và giam tại Dục Đức Đường, rồi chuyển qua Ngục thất trong Kinh thành Huế. Trong triều chỉ có Ngự sử Phan Đình Phùng đứng ra phản đối nhưng lập tức bị bắt giam.
Ngày 06 tháng 10 năm 1883, vua Dục Đức qua đời khi mới 30 tuổi, kết thúc một cuộc đời ngắn ngủi và bi thảm. Trong số 13 vị vua triều Nguyễn, ông thường được các nhà sử học đánh giá là người có số phận thê lương nhất, không phải vì lỗi lầm cá nhân rõ rệt, mà do bị cuốn vào vòng xoáy quyền lực và đấu đá chính trị cuối thế kỷ XIX.
Gia quyến
Khi qua đời, vua Dục Đức để lại 8 bà vợ, 11 hoàng tử và 8 công chúa. Trong số các con trai của ông, nổi bật nhất là Nguyễn Phúc Bửu Lân, người sau này lên ngôi hoàng đế với niên hiệu Thành Thái vào năm 1889, trở thành vị vua thứ 10 của triều Nguyễn.
Vua Dục Đức là thân phụ của vua Thành Thái và là ông nội của vua Duy Tân – hai vị vua yêu nước nổi bật trong giai đoạn cuối triều Nguyễn, cho thấy ảnh hưởng lịch sử của ông không chấm dứt cùng số phận cá nhân, mà còn tiếp nối qua các thế hệ hậu duệ.
Lăng mộ
Sau khi mất, do bị phế truất và không được thừa nhận chính thống ngay lập tức, việc an táng vua Dục Đức diễn ra giản lược. Năm 1892, vua Thành Thái truy tôn phụ thân là Cung Huệ Hoàng đế (恭惠皇帝). Lăng mộ của vua Dục Đức là An Lăng, tọa lạc tại làng An Cựu, xã Thủy Bằng, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên. Đến năm 1897, triều đình đổi Tân Miếu thành miếu Cung Tông; năm 1899, cho dựng điện Long Ân tại khu vực An Lăng để thờ tự. Năm 1901, vua Thành Thái tiếp tục truy thụy cho cha là Khoan Nhân Duệ Triết Tĩnh Minh Huệ Hoàng đế (寬仁睿哲靜明惠皇帝), miếu hiệu Cung Tông (恭宗). biến động nhất của triều Nguyễn.
Nhận định – đánh giá
Vua Dục Đức là một trường hợp đặc biệt trong lịch sử triều Nguyễn, không chỉ bởi thời gian tại vị ngắn ngủi chưa từng có, mà còn bởi số phận cá nhân gắn liền với những biến động dữ dội của chính trường cuối thế kỷ XIX. Việc ông bị phế truất và chết trong cảnh giam cầm phản ánh rõ sự suy yếu trầm trọng của thể chế quân chủ, khi quyền lực thực tế đã rơi hoàn toàn vào tay các đại thần phụ chính, nhà vua không có thực quyền.
Xét về bản thân vua Dục Đức, sử liệu không cho thấy ông có đủ thời gian cũng như điều kiện để thể hiện năng lực trị quốc hay định hình đường lối chính trị riêng. Những lời buộc tội về “tư cách” và “bất kính di chiếu” phần nhiều mang tính chính trị hơn là căn cứ đạo đức hay pháp lý rõ ràng. Do đó, khó có thể xem ông là một vị vua thất đức theo nghĩa thông thường, mà đúng hơn là một nạn nhân của cuộc tranh đoạt quyền lực giữa các phe phái trong triều đình.
Trường hợp của vua Dục Đức cũng cho thấy sự khủng hoảng sâu sắc của nguyên tắc kế vị nhà Nguyễn vào giai đoạn cuối. Việc lập rồi phế vua trong vòng vài ngày đã làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín hoàng quyền, tạo tiền lệ nguy hiểm cho chuỗi biến động tiếp theo, với các triều vua ngắn ngủi và liên tiếp bị thao túng. Từ góc độ lịch sử thể chế, Dục Đức là dấu mốc cho thấy ngôi vua đã không còn là trung tâm quyền lực tối cao, mà chỉ là quân cờ trong tay các thế lực chính trị.
Tuy nhiên, nhìn ở chiều dài lịch sử, ảnh hưởng của vua Dục Đức không dừng lại ở triều đại ba ngày của ông. Việc con trai ông là vua Thành Thái và cháu nội là vua Duy Tân đều trở thành những vị vua có tinh thần canh tân và ý thức dân tộc rõ rệt khiến hình ảnh của Dục Đức phần nào được nhìn nhận lại dưới góc độ khác: ông là khởi điểm của một dòng vua có khuynh hướng chống lại sự áp đặt của cả triều thần bảo thủ lẫn thế lực thực dân.
Vì vậy, đánh giá vua Dục Đức cần đặt trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể, tránh nhìn nhận ông như một cá nhân thất bại, mà nên xem ông là biểu tượng của bi kịch hoàng quyền cuối triều Nguyễn thể hiện rõ qua chính cái chết lặng lẽ của một vị vua chưa kịp làm vua.
Tài liệu tham khảo
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Trần Trọng Kim (1968), Việt Nam sử lược, Nxb Tân Việt.
- Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quỳnh (1999), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Giáo dục
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 8, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 9, Nxb Giáo dục.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Background
Emperor Duc Duc, whose temple name was Nguyen Cung Tong (阮恭宗), bore the personal name Nguyen Phuc Ung Ai (阮福膺禛), later renamed Nguyen Phuc Ung Chan by Emperor Tu Duc. He was born on the 4th day of the first lunar month of the Quy Suu year (11 February 1853). He was the second son of Thoai Thai Vuong Nguyen Phuc Hong Y and Lady Tran Thi Nga.
At the age of seventeen, Nguyen Phuc Ung Ai was adopted by Emperor Tu Duc. The emperor ordered a separate residence and place of study to be built within the palace and entrusted Hoang Quy Phi Vu Thi Duyen with his direct supervision and education. This place of study later became known as Duc Duc Duong, from which the appellation associated with his life was derived.
According to Nguyen-dynasty historical records, among the three adopted sons, Emperor Tu Duc truly favored Nguyen Phuc Ung Dang (son of Kien Thai Vuong) and intended to pass the throne to him. However, due to numerous political upheavals toward the end of the dynasty, this arrangement was never fully realized.
Accession to the Throne
In July 1883, following the death of Emperor Tu Duc, the court fell into turmoil, with real power resting in the hands of the two regent ministers Ton That Thuyet and Nguyen Van Tuong. In this context, Nguyen Phuc Ung Chan was elevated to the throne, adopting the reign title Duc Duc, and officially ascended on 19 July 1883.
However, Emperor Duc Duc’s reign lasted only three days (from 20 to 23 July 1883), making it the shortest reign in the history of the Nguyen dynasty as well as in the history of the Vietnamese monarchy.
Deposition and Death
Only a few days after ascending the throne, Emperor Duc Duc was accused by the two regent ministers of “disrespecting the imperial testament” and of having “unworthy moral character,” and was subsequently deposed. He was placed under strict confinement within the palace, denied adequate food and medicine, and left to starve in a state of extreme deprivation.
On 6 October 1883, Emperor Duc Duc died at the age of only thirty, bringing an end to a short and tragic life. Among the thirteen emperors of the Nguyen dynasty, historians often regard him as the one with the most pitiable fate—not due to clear personal failings, but because he was swept into the vortex of power struggles and political infighting of the late nineteenth century.
Family
At the time of his death, Emperor Duc Duc left behind eight consorts, eleven princes, and eight princesses. Among his sons, the most prominent was Nguyen Phuc Buu Lan, who later ascended the throne in 1889 with the reign title Thanh Thai, becoming the tenth emperor of the Nguyen dynasty.
Emperor Duc Duc was the father of Emperor Thanh Thai and the grandfather of Emperor Duy Tan—two patriotic emperors notable in the late Nguyen period—demonstrating that his historical influence did not end with his personal fate, but continued through subsequent generations.
Tomb
After his death, due to his deposition and the lack of immediate official recognition, Emperor Duc Duc’s burial was conducted in a simplified manner, without the full rites accorded to an emperor. Only later, during the reign of Emperor Thanh Thai—his son—was his imperial status gradually rehabilitated.
His tomb, now known as An Lang, is located in the An Cuu area of Hue City. This site also serves as the burial place of Emperor Thanh Thai and Emperor Duy Tan, forming a distinctive mausoleum complex associated with three generations of emperors whose lives were marked by profound upheaval in the Nguyen dynasty.
Assessment and Evaluation
Emperor Duc Duc represents a unique case in the history of the Nguyen dynasty, not only because of his unprecedentedly brief reign, but also because of a personal fate inseparably linked to the violent political turbulence of the late nineteenth century. His deposition and death in confinement clearly reflect the severe weakening of the monarchical institution, at a time when real power had fallen entirely into the hands of regent ministers and the emperor himself wielded no effective authority.
As for Emperor Duc Duc personally, historical sources indicate that he neither had sufficient time nor the necessary conditions to demonstrate his capacity for governance or to establish an independent political direction. The accusations regarding his “character” and “disrespect for the imperial testament” appear largely political in nature rather than grounded in clear moral or legal evidence. Therefore, it is difficult to regard him as a depraved ruler in the conventional sense; rather, he should be seen as a victim of factional power struggles within the court.
The case of Emperor Duc Duc also reveals the deep crisis of succession principles in the late Nguyen period. The enthronement and deposition of an emperor within a matter of days gravely undermined the prestige of imperial authority and set a dangerous precedent for subsequent instability, marked by short reigns and continual manipulation. From an institutional-historical perspective, Duc Duc represents a turning point at which the throne ceased to be the supreme center of power and became merely a pawn in the hands of political forces.
Nevertheless, when viewed over the longer course of history, the influence of Emperor Duc Duc did not end with his three-day reign. The fact that his son, Emperor Thanh Thai, and his grandson, Emperor Duy Tan, both became rulers with strong reformist aspirations and a pronounced sense of national consciousness has led to a reassessment of Duc Duc’s image: he may be seen as the starting point of a royal lineage inclined to resist both conservative court factions and colonial domination.
Therefore, any evaluation of Emperor Duc Duc must be situated within its specific historical context. Rather than viewing him as a failed individual, he should be understood as a symbol of the tragedy of imperial authority in the late Nguyen dynasty—a period in which the fate of an emperor could be decided in an instant, and in which the decline of the dynasty was starkly revealed through the quiet death of a king who never truly had the chance to rule.
References
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Trần Trọng Kim (1968), Việt Nam sử lược, Nxb Tân Việt.
- Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quỳnh (1999), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Giáo dục
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 8, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 9, Nxb Giáo dục.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
Tiếng Pháp (Français’)
Origines
L’empereur Duc Duc, dont le nom de temple était Nguyen Cung Tong (阮恭宗), portait le nom personnel Nguyen Phuc Ung Ai (阮福膺禛), lequel fut ensuite changé en Nguyen Phuc Ung Chan par l’empereur Tu Duc. Il naquit le 4e jour du premier mois lunaire de l’année Quy Suu (soit le 11 février 1853). Il était le deuxième fils de Thoai Thai Vuong Nguyen Phuc Hong Y et de dame Tran Thi Nga.
À l’âge de dix-sept ans, Nguyen Phuc Ung Ai fut adopté par l’empereur Tu Duc. Celui-ci ordonna la construction d’un lieu d’étude et de résidence distinct au sein du palais, et confia directement sa surveillance et son éducation à la Hoang Quy Phi Vu Thi Duyen. Ce lieu d’apprentissage fut plus tard connu sous le nom de Duc Duc Duong, appellation qui donna naissance au titre étroitement associé à sa vie.
Selon les chroniques de la dynastie Nguyen, parmi les trois fils adoptifs, l’empereur Tu Duc affectionnait particulièrement Nguyen Phuc Ung Dang (fils de Kien Thai Vuong) et envisageait de lui transmettre le trône. Toutefois, en raison des nombreuses turbulences politiques de la fin du règne, ce projet ne fut pas mené à terme.
Avènement
En juillet 1883, après le décès de l’empereur Tu Duc, la cour impériale sombra dans une profonde confusion, le pouvoir réel étant concentré entre les mains de deux grands régents, Ton That Thuyet et Nguyen Van Tuong. Dans ce contexte, Nguyen Phuc Ung Chan fut placé sur le trône, adopta l’ère Duc Duc et monta officiellement sur le trône le 19 juillet 1883.
Cependant, le règne de l’empereur Duc Duc ne dura que trois jours à peine (du 20 au 23 juillet 1883), devenant ainsi le règne le plus court de toute l’histoire de la dynastie Nguyen, ainsi que de la monarchie vietnamienne.
Déposition et décès
Quelques jours seulement après son avènement, l’empereur Duc Duc fut accusé par les deux régents de « manque de respect envers le testament impérial » et de « conduite indigne », puis déposé. Il fut strictement emprisonné dans le palais, privé d’un ravitaillement suffisant en nourriture et en médicaments, et laissé dans un état d’extrême dénuement.
Le 6 octobre 1883, l’empereur Duc Duc mourut à l’âge de trente ans, mettant fin à une existence brève et tragique. Parmi les treize empereurs de la dynastie Nguyen, il est souvent considéré par les historiens comme celui qui connut le destin le plus misérable, non en raison de fautes personnelles manifestes, mais parce qu’il fut entraîné dans le tourbillon des luttes de pouvoir et des conflits politiques de la fin du XIXe siècle.
Famille
À sa mort, l’empereur Duc Duc laissa huit épouses, onze princes et huit princesses. Parmi ses fils, le plus remarquable fut Nguyen Phuc Buu Lan, qui monta plus tard sur le trône en 1889 sous le nom de règne Thanh Thai, devenant le dixième empereur de la dynastie Nguyen.
L’empereur Duc Duc était le père de l’empereur Thanh Thai et le grand-père de l’empereur Duy Tan — deux souverains patriotes marquants de la fin de la dynastie Nguyen — ce qui montre que son influence historique ne s’éteignit pas avec son destin personnel, mais se prolongea à travers ses descendants.
Tombeau
Après sa mort, en raison de sa déposition et de l’absence de reconnaissance officielle immédiate, les funérailles de l’empereur Duc Duc furent organisées de manière simplifiée, sans les rites complets réservés à un empereur. Ce n’est que plus tard, sous le règne de son fils, l’empereur Thanh Thai, que son statut impérial fut progressivement réhabilité.
Son tombeau, aujourd’hui appelé An Lang, est situé dans le quartier d’An Cuu, dans la ville de Hue. Ce lieu est également la sépulture des empereurs Thanh Thai et Duy Tan, formant un ensemble funéraire singulier associé à trois générations d’empereurs dont les destins furent parmi les plus tourmentés de la dynastie Nguyen.
Appréciation et évaluation
L’empereur Duc Duc constitue un cas particulier dans l’histoire de la dynastie Nguyen, non seulement en raison de la brièveté sans précédent de son règne, mais aussi à cause d’un destin personnel intimement lié aux violentes turbulences politiques de la fin du XIXe siècle. Sa déposition et sa mort en captivité reflètent clairement l’affaiblissement profond de l’institution monarchique, à une époque où le pouvoir réel était entièrement passé aux mains des régents, tandis que l’empereur ne disposait plus d’aucune autorité effective.
En ce qui concerne l’empereur Duc Duc lui-même, les sources historiques ne montrent pas qu’il ait eu le temps ni les conditions nécessaires pour démontrer ses capacités de gouvernement ou définir une orientation politique propre. Les accusations portant sur sa « conduite » et son « irrespect du testament impérial » apparaissent pour l’essentiel de nature politique plutôt que fondées sur des critères moraux ou juridiques clairs. Il est donc difficile de le considérer comme un souverain indigne au sens habituel ; il convient plutôt de le voir comme une victime des luttes de pouvoir entre factions de la cour.
Le cas de l’empereur Duc Duc révèle également la profonde crise du principe de succession à la fin de la dynastie Nguyen. Le fait de proclamer puis de déposer un empereur en l’espace de quelques jours porta gravement atteinte au prestige de l’autorité impériale et établit un précédent dangereux pour les bouleversements ultérieurs, marqués par des règnes courts et continuellement manipulés. D’un point de vue institutionnel, Duc Duc marque le moment où le trône cessa d’être le centre suprême du pouvoir pour devenir un simple pion entre les mains des forces politiques.
Toutefois, dans une perspective historique de longue durée, l’influence de l’empereur Duc Duc ne se limita pas à son règne de trois jours. Le fait que son fils, l’empereur Thanh Thai, et son petit-fils, l’empereur Duy Tan, soient devenus des souverains animés d’un esprit réformateur et d’une forte conscience nationale a conduit à une relecture partielle de son image : il apparaît comme le point de départ d’une lignée impériale tendant à résister tant à l’imposition des courtisans conservateurs qu’à la domination coloniale.
Ainsi, l’évaluation de l’empereur Duc Duc doit être replacée dans son contexte historique spécifique. Plutôt que de le considérer comme un individu ayant échoué, il convient de le voir comme le symbole de la tragédie du pouvoir impérial à la fin de la dynastie Nguyen, tragédie illustrée de manière éloquente par la mort silencieuse d’un empereur qui n’eut jamais réellement le temps de régner.
Références
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Trần Trọng Kim (1968), Việt Nam sử lược, Nxb Tân Việt.
- Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quỳnh (1999), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Giáo dục
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 8, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 9, Nxb Giáo dục.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
Tiếng Trung (中文)
身世
育德帝，庙号阮恭宗（阮恭宗），讳阮福膺禛，后由嗣德帝改名为阮福膺真。生于癸丑年正月初四（即1853年2月11日），为瑞太王阮福洪依与陈氏娥所生之第二子。
十七岁时，阮福膺禛被嗣德帝收为养子。嗣德帝命人在宫中另建居学之所，并交由皇贵妃武氏缘直接照料与教养。此学习场所后来被称为“育德堂”，由此形成与其一生相连的称号。
据阮朝史料记载，在三位养子之中，嗣德帝真正宠爱并有意传位者为阮福膺登（坚太王之子），但由于王朝末期政局多有动荡，此项安排最终未能完全实现。
即位
1883年7月，嗣德帝驾崩后，朝廷陷入混乱局面，实际权力掌握在两位辅政大臣尊室说与阮文祥手中。在此背景下，阮福膺真被推立为帝，采用年号“育德”，并于1883年7月19日正式即位。
然而，育德帝的在位时间仅三日（1883年7月20日至7月23日），成为阮朝历史乃至越南君主制历史上在位时间最短的君主。
被废与去世
即位仅数日后，育德帝即被两位辅政大臣以“不敬遗诏”“品行不称”为由加以弹劾并废黜。他被严密囚禁于宫中，既无充足粮食，亦缺医药供给，最终在极端困顿中被活活饿死。
1883年10月6日，育德帝以三十岁之龄去世，结束了短暂而悲惨的一生。在阮朝十三位皇帝之中，他常被史学家评价为命运最为凄凉的一位，并非因其个人有明显过失，而是因其被卷入十九世纪末激烈的权力斗争与政治倾轧之中。
家眷
育德帝去世时，留下八位妻妾、十一位皇子及八位公主。其中最为突出者为阮福宝嶙，后于1889年即位，采用年号“成泰”，成为阮朝第十位皇帝。
育德帝既是成泰帝之父，亦是维新帝之祖父——二人皆为阮朝末期具有鲜明爱国精神的君主。这表明其历史影响并未随个人命运终结，而是通过后代世世相承。
陵墓
育德帝去世后，由于其被废黜且未能立即获得正统承认，其安葬仪式相当简略，并未完全遵循皇帝之礼。直至其子成泰帝在位时期，育德帝的名分才逐步得以恢复。
其陵墓今称“安陵”，位于顺化市安旧坊一带。此处亦为成泰帝与维新帝的安葬之所，构成一处特殊的陵墓群，象征着阮朝中命运最为多舛的三代皇帝。
评述
育德帝是阮朝历史上的一个特殊案例，不仅因其前所未有的短暂在位时间，更因其个人命运与十九世纪末剧烈的政治动荡紧密相连。他被废并死于囚禁之中，清楚反映出君主制度的严重衰弱——当时实际权力已完全落入辅政大臣之手，皇帝本身已无实权可言。
就育德帝个人而言，史料并未显示他拥有足够的时间与条件来展现治国才能或形成独立的政治路线。关于其“品行”与“不敬遗诏”的指控，多属政治性质，而非基于明确的道德或法律依据。因此，很难将其视为传统意义上的昏君，反而更应将其视作宫廷派系权力争夺的牺牲品。
育德帝的案例亦揭示了阮朝末期继承制度的深刻危机。在数日之内立帝又废帝，严重损害了皇权的威信，并为之后一连串短命且被操控的皇帝开创了危险先例。从制度史的角度看，育德帝标志着皇位已不再是最高权力中心，而仅仅成为政治势力手中的一枚棋子。
然而，从长时段历史视角来看，育德帝的影响并未止步于其三日王朝。其子成泰帝与其孙维新帝皆成为具有改革精神与鲜明民族意识的君主，使育德帝的形象在另一层面上得以重新审视：他成为一支既反对保守朝臣、又抗拒殖民势力压迫的皇族系谱之起点。
因此，对育德帝的评价必须置于具体的历史语境之中，不宜将其视为个人失败的象征，而应将其看作阮朝末期皇权悲剧的化身——这一悲剧，正通过一位尚未来得及真正为君便悄然死去的皇帝之命运，清晰地展现出来。
参考文献
- Tôn Thất Bình (2006), Kể chuyện chín chúa mười ba vua triều Nguyễn, Nxb Trẻ.
- Trần Trọng Kim (1968), Việt Nam sử lược, Nxb Tân Việt.
- Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quỳnh (1999), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Giáo dục
- Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc (1995), Nguyễn Phúc Tộc thế phả, Nxb Thuận Hóa.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 8, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Đại Nam thực lục, Tập 9, Nxb Giáo dục.
- Nguyễn Khắc Thuần (1995), Thế thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo dục.
