Tư Phúc Lăng (Đông Triều, Quảng Ninh)

Tên gọi và vị trí địa lý

Lăng Tư Phúc nơi thờ thần tượng của hai vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và nơi táng của vua Trần Giản Định. Lăng tọa lạc tại thôn Trại Lốc, xã An Sinh, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh. Lăng Tư Phúc nằm trên một quả đồi thấp phía sau đền An Sinh, cách đền An Sinh qua hồ Sư Phạm.

Lịch sử và nhân vật

Lịch sử

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm Tân Dậu (1381), trong bối cảnh quân Chiêm Thành thường xuyên quấy nhiễu, uy hiếp, nhà Trần cho chuyển thần vị (bài vị) các vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông từ Long Hưng (Thái Bình) về thờ phụng tại lăng Tư Phúc ở An Sinh.

Đại Việt sử ký toàn thư chép:

“Tháng 6, rước thần tượng ở các lăng Giác Hương, Thái Đường, Long Hưng, Kiến Xương đem về lăng lớn Yên Sinh”.¹

Sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục chép:

“Tháng 6. Rước thần tượng các lăng về An Sinh. Rước thần tượng các lăng ở Quắc Hương, ở Thái Đường. Ở Long Hưng, và ở Kiến Xương đưa về An Sinh, cốt để tránh nạn người Chiêm thường sang xâm lấn quấy nhiễu.”²

Ghi chép này cho biết việc triều Trần cho xây dựng một lăng lớn tại An Sinh (Yên Sinh) để quy tụ, thờ phụng thần vị các vua Trần được chuyển từ các khu lăng cũ ở Nam Định và Thái Bình

Các sách khác như Trần triều lăng tẩm đồ mạn ký của Nguyễn Tư Giản và Trần Triều thánh tổ các xứ địa đồ tiếp tục củng cố nhận thức này, đặc biệt thông qua ghi chép về ba tấm bia đá được dựng năm Minh Mạng thứ 21 (1840), ghi nhận việc triều Nguyễn xác định và đánh dấu vị trí thờ phụng các vua Trần tại lăng Tư Phúc.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa thờ thần vị và táng thực. Trần Thái Tông và Trần Thánh Tông đều được táng tại Tam Đường (Thái Bình), và năm 1381 chỉ rước thần vị về An Sinh. Đối với Trần Giản Định Đế, sử sách đều xác nhận ông bị bắt và giết tại Trung Quốc, không có khả năng đưa thi hài về nước. Do đó, lăng Tư Phúc không phải là nơi táng Giản Định Đế, mà nhiều khả năng chỉ là nơi phối thờ thần vị của ông, việc này có thể diễn ra muộn, ít nhất là từ thời Lê Trung hưng khi lăng được trùng tu.

Dưới thời Lê Trung hưng, lăng Tư Phúc tiếp tục được triều đình Lê – Trịnh quan tâm tu bổ, sửa chữa vào các niên hiệu Hồng Thuận (1509 – 1516) và Hoằng Định (1601 – 1619). Đồng thời, triều đình cấp đất, miễn phu phen tạp dịch cho dân xã An Sinh để đảm trách việc trông coi, hương khói, qua đó duy trì sự tồn tại liên tục của lăng trong đời sống tín ngưỡng và chính trị.

Nhân vật thờ tự

Trần Thái Tông (1218 – 1277)

Trần Thái Tông là vị vua mở nghiệp của vương triều Trần, tên thật là Trần Bồ, sau đổi thành Trần Cảnh, con thứ của Thái tổ Trần Thừa. Ông sinh ngày 16 tháng 6 năm Mậu Dần (1218). Từ khi còn nhỏ, Trần Cảnh đã được đưa vào triều Lý, năm 8 tuổi giữ chức Chi hậu chính, rồi kết duyên với vua Lý Chiêu Hoàng.

Năm 1225, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh, đánh dấu sự chuyển giao quyền lực từ nhà Lý sang nhà Trần, mở ra một triều đại mới trong lịch sử Đại Việt. Trần Thái Tông ở ngôi hơn 32 năm (1225 – 1259), sau đó nhường ngôi cho con, làm Thái thượng hoàng trong 19 năm. Ông mất ngày 1 tháng 4 năm Đinh Sửu (1277) tại cung Vạn Thọ, thọ 60 tuổi.

Sử sách đánh giá Trần Thái Tông là bậc minh quân khoan hòa, có lượng đế vương, biết trọng dụng hiền tài, đặt khoa cử, định lễ nghi, hình luật và điển chương, xây dựng nền tảng chính trị – pháp lý vững chắc cho triều Trần. Dưới sự lãnh đạo của ông, Đại Việt đã đánh bại cuộc xâm lược lần thứ nhất của quân Nguyên – Mông năm 1258, bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc. Khi lui về Bắc cung, ông chuyên tâm nghiên cứu kinh điển Phật giáo, trở thành một vị vua có hiểu biết sâu sắc về Phật pháp. Sau khi qua đời, ông được an táng tại Chiêu Lăng (Tam Đường, Thái Bình); đến năm 1381, thần vị được rước về thờ tại lăng Tư Phúc ở An Sinh.

Trần Thánh Tông (1240 – 1290)

Trần Thánh Tông là vị vua thứ hai của triều Trần, tên húy là Trần Hoảng, con trưởng của vua Trần Thái Tông. Ông sinh ngày 25 tháng 9 năm Canh Tý (1240) và sớm được lập làm Đông cung Hoàng thái tử. Ngày 24 tháng 2 năm Mậu Thân (1258), sau chiến thắng trước cuộc xâm lược lần thứ nhất của quân Nguyên – Mông, ông được vua cha nhường ngôi, lấy niên hiệu Thiệu Phong, tôn vua cha làm Thái thượng hoàng.

Trần Thánh Tông ở ngôi 21 năm, sau đó làm Thái thượng hoàng 12 năm. Ông mất ngày 25 tháng 5 năm Trùng Hưng thứ 6 (1290) tại cung Nhân Thọ, thọ 51 tuổi. Sử sách ca ngợi ông là vị vua trung hiếu, nhân từ, biết trọng dụng hiền tài, tiếp nối vững vàng sự nghiệp do vua cha gây dựng, khiến cơ đồ nhà Trần ngày càng hưng thịnh.

Ông là bậc vua văn võ song toàn, cùng với triều đình và các danh tướng như Trần Quốc Tuấn, đã lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại hai cuộc xâm lược lớn của quân Nguyên – Mông vào các năm 1285 và 1288, làm nên chiến thắng Bạch Đằng lẫy lừng trong lịch sử quân sự Việt Nam và thế giới. Trần Thánh Tông còn là một nhà thơ, nhà tư tưởng, am hiểu sâu sắc giáo lý Phật giáo. Sau khi mất, ông được an táng tại Dụ Lăng (Tam Đường, Thái Bình); đến năm 1381, thần vị được rước về thờ tại lăng Tư Phúc ở An Sinh, Đông Triều.

Trần Giản Định Đế (1373 – 1409)

Trần Giản Định Đế tên thật là Trần Ngỗi, con thứ của vua Trần Nghệ Tông. Dưới triều Trần, ông được phong làm Giản Định vương; đến khi nhà Hồ thay nhà Trần (1400), ông bị giáng phong hiệu thành Nhật Nam quận vương.

Sau khi quân Minh đánh bại nhà Hồ và xâm chiếm Đại Việt, Trần Ngỗi phải lánh về vùng Mô Độ (nay thuộc Ninh Bình). Tại đây, ông được Trần Triệu Cơ và các lực lượng trung thành với nhà Trần tôn làm chủ soái. Ngày 2 tháng 10 năm Đinh Hợi (1407), Trần Ngỗi lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Khánh Hưng, lập nên nhà Hậu Trần, sử gọi là Giản Định Đế.

Trong bối cảnh đất nước bị giặc Minh đô hộ, triều đại của Giản Định Đế gặp vô vàn khó khăn. Sau một thời gian tổ chức kháng chiến, đến tháng 7 năm 1409, ông bị quân Minh bắt và giải về Kim Lăng (Trung Quốc). Tại đây, ông bị sát hại, kết thúc một giai đoạn bi tráng trong lịch sử phục hưng nhà Trần.

Kiến trúc cảnh quan

Lăng Tư Phúc được xây dựng trên một đồi thấp, theo quan niệm “lấy núi làm lăng” đặc trưng của kiến trúc lăng tẩm nhà Trần. Cấu trúc tổng thể gồm ba bộ phận chính: Thần đạo – sân hành lễ – khu kiến trúc trung tâm.

Kết quả khai quật năm 2009 đã phát hiện rõ dấu tích đường Thần đạo ở sườn đồi phía Nam, rộng khoảng 3,45m, được kè xếp bằng gạch và cuội, dẫn từ chân đồi lên đỉnh. Đây là trục không gian thiêng, kết nối ngoại vi với trung tâm lăng.

Trên đỉnh đồi là khu kiến trúc trung tâm, được tổ chức theo lối nhiều lớp khép kín, lấy Chính Tẩm (nơi đặt bài vị) làm hạt nhân. Chính Tẩm được xây dựng trên cấp nền cao nhất, bao quanh là sân và các kiến trúc phụ trợ như hành lang, tả – hữu mạc. Toàn bộ khu trung tâm được tổ chức theo cấu trúc ba cấp nền chồng xếp, tạo hình thức gần với một “kim tự tháp” thấp, tương đồng với cấu trúc lăng Trần Anh Tông (Thái lăng).

Các di vật thu được như tượng rồng, lá đề trang trí hình chim phượng với kỹ thuật và đường nét tinh xảo cho thấy mức độ trang trí cao, phản ánh tính chất lăng tẩm hoàng gia quan trọng, đồng thời thể hiện trình độ nghệ thuật kiến trúc – điêu khắc thời Trần.

Dưới thời Lê Trung hưng, việc trùng tu đã làm biến đổi đáng kể mặt bằng kiến trúc lăng. Đáng chú ý nhất là hành lang phía trước Chính Tẩm được mở rộng ra sân hành lễ, hình thành một tòa kiến trúc bảy gian, trong đó gian giữa rộng 3,2m, các gian còn lại rộng 2,9m. Sự thay đổi này phản ánh quan niệm thờ tự và nghi lễ của thời Lê – Trịnh, đồng thời cho thấy sự tiếp nối, chồng lớp kiến trúc qua các triều đại.

Chú thích

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội, 1998, tr.168.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục, 2007, tr. 644.

Tài liệu tham khảo

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…(1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội.
Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Tư Phúc lăng | Cổng thông tin thị xã Đông Triều
Lăng Tư Phúc – Cổng TTDT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

Tu Phuc Mausoleum is the site where the spirit tablets of Kings Tran Thai Tong and Tran Thanh Tong are worshiped, and is also associated with the burial cult of King Tran Gian Dinh. The mausoleum is located in Trai Loc Hamlet, An Sinh Commune, Dong Trieu Town, Quang Ninh Province. Tu Phuc Mausoleum stands on a low hill behind An Sinh Temple, separated from the temple by Su Pham Lake.

History and Historical Figures
History

According to Dai Viet su ky toan thu, in the year Tan Dau (1381), in the context of frequent harassment and threats from Champa forces, the Tran court ordered the relocation of the spirit tablets of Kings Tran Thai Tong and Tran Thanh Tong from Long Hung (Thai Binh) to be worshiped at Tu Phuc Mausoleum in An Sinh.

Dai Viet su ky toan thu records:

“In the sixth lunar month, the spirit images from the mausoleums of Giac Huong, Thai Duong, Long Hung, and Kien Xuong were escorted to the Great Mausoleum at Yen Sinh.”¹

The Kham dinh Viet su thong giam cuong muc records:

“In the sixth lunar month, the spirit images from the mausoleums were escorted to An Sinh. The spirit images from the mausoleums at Quac Huong, Thai Duong, Long Hung, and Kien Xuong were brought to An Sinh, in order to avoid the calamities caused by the frequent invasions and disturbances of the Cham people.”²

These records indicate that the Tran court built a large mausoleum at An Sinh (Yen Sinh) to gather and worship the spirit tablets of Tran kings relocated from earlier mausoleum sites in Nam Dinh and Thai Binh.

Other sources, such as Tran trieu lang tam do man ky by Nguyen Tu Gian and Tran trieu thanh to cac xu dia do, further reinforce this understanding, especially through references to three stone steles erected in the 21st year of Minh Mang (1840), which document the Nguyen court’s identification and marking of the worship sites of Tran kings at Tu Phuc Mausoleum.

However, it is necessary to clearly distinguish between spirit worship and actual burial. Tran Thai Tong and Tran Thanh Tong were both buried at Tam Duong (Thai Binh), and in 1381 only their spirit tablets were transferred to An Sinh. As for Emperor Tran Gian Dinh, historical sources unanimously confirm that he was captured and executed in China, making it impossible for his remains to have been returned to Dai Viet. Therefore, Tu Phuc Mausoleum was not the burial site of Tran Gian Dinh, but most likely served as a place for the associated worship of his spirit tablet, possibly established at a later time, at least from the Later Le Restoration period when the mausoleum was renovated.

During the Later Le Restoration period, Tu Phuc Mausoleum continued to receive attention from the Le–Trinh court, which undertook repairs and renovations during the Hong Thuan (1509–1516) and Hoang Dinh (1601–1619) reign periods. At the same time, the court allocated land and exempted the inhabitants of An Sinh Commune from corvée labor and miscellaneous taxes, assigning them responsibility for maintenance and ritual offerings, thereby ensuring the continuous existence of the mausoleum in religious and political life.

Venerated Figures
Tran Thai Tong (1218–1277)

Tran Thai Tong was the founding emperor of the Tran Dynasty. His original name was Tran Bo, later changed to Tran Canh. He was the second son of Tran Thu Do’s elder brother Tran Thua. He was born on the 16th day of the 6th lunar month of Mau Dan (1218). From a young age, Tran Canh was brought into the Ly court; at the age of eight, he held the position of Chi hau chinh and later married Empress Ly Chieu Hoang.

In 1225, Ly Chieu Hoang abdicated the throne to Tran Canh, marking the transfer of power from the Ly Dynasty to the Tran Dynasty and opening a new era in the history of Dai Viet. Tran Thai Tong reigned for more than 32 years (1225–1259), then abdicated in favor of his son and served as Retired Emperor for another 19 years. He passed away on the 1st day of the 4th lunar month of Dinh Suu (1277) at Van Tho Palace, at the age of 60.

Historical records praise Tran Thai Tong as an enlightened and magnanimous ruler, possessing imperial tolerance, valuing talented individuals, establishing the examination system, and codifying rituals, laws, and institutions, thereby laying a solid political and legal foundation for the Tran Dynasty. Under his leadership, Dai Viet defeated the first Mongol–Yuan invasion in 1258, firmly safeguarding national independence. After retiring to the Northern Palace, he devoted himself to the study of Buddhist scriptures and became a monarch with profound understanding of Buddhist teachings. After his death, he was buried at Chieu Lang (Tam Duong, Thai Binh); in 1381, his spirit tablet was transferred for worship at Tu Phuc Mausoleum in An Sinh.

Tran Thanh Tong (1240–1290)

Tran Thanh Tong was the second emperor of the Tran Dynasty, personal name Tran Hoang, the eldest son of King Tran Thai Tong. He was born on the 25th day of the 9th lunar month of Canh Ty (1240) and was early designated Crown Prince. On the 24th day of the 2nd lunar month of Mau Than (1258), following victory over the first Mongol–Yuan invasion, he was abdicated the throne by his father, adopted the reign title Thieu Phong, and honored his father as Retired Emperor.

Tran Thanh Tong reigned for 21 years and then served as Retired Emperor for 12 years. He passed away on the 25th day of the 5th lunar month of the 6th year of Trung Hung (1290) at Nhan Tho Palace, at the age of 51. Historical sources extol him as a loyal, filial, and benevolent ruler who valued talent and firmly continued the foundations laid by his father, leading the Tran realm to increasing prosperity.

He was a ruler accomplished in both civil and military affairs. Together with the court and eminent generals such as Tran Quoc Tuan, he led the people and army of Dai Viet to defeat two major Mongol–Yuan invasions in 1285 and 1288, culminating in the resounding Bach Dang victory, a landmark achievement in Vietnamese and world military history. Tran Thanh Tong was also a poet and thinker with deep understanding of Buddhist philosophy. After his death, he was buried at Du Lang (Tam Duong, Thai Binh); in 1381, his spirit tablet was transferred for worship at Tu Phuc Mausoleum in An Sinh, Dong Trieu.

Tran Gian Dinh De (1373–1409)

Tran Gian Dinh De, whose personal name was Tran Ngoi, was a younger son of King Tran Nghe Tong. Under the Tran Dynasty, he held the title Gian Dinh Vuong; after the Ho Dynasty replaced the Tran in 1400, he was demoted to the title Nhat Nam Quan Vuong.

After the Ming army defeated the Ho Dynasty and occupied Dai Viet, Tran Ngoi fled to the Mo Do area (present-day Ninh Binh). There, he was acclaimed as leader by Tran Trieu Co and other forces loyal to the Tran Dynasty. On the 2nd day of the 10th lunar month of Dinh Hoi (1407), Tran Ngoi proclaimed himself emperor, adopted the reign title Khanh Hung, and established the Later Tran Dynasty, known in history as Emperor Gian Dinh.

Amidst Ming occupation, Gian Dinh De’s reign faced immense difficulties. After a period of resistance organization, in the 7th lunar month of 1409 he was captured by the Ming army and taken to Kim Lang (China), where he was executed, bringing to an end a tragic chapter in the effort to restore the Tran Dynasty.

Architectural Landscape

Tu Phuc Mausoleum was built on a low hill, in accordance with the Tran Dynasty concept of “using mountains as mausoleums,” characteristic of their funerary architecture. The overall layout consists of three main components: the Spirit Path, the ceremonial courtyard, and the central architectural complex.

Archaeological excavations in 2009 clearly revealed traces of the Spirit Path on the southern slope of the hill. Approximately 3.45 meters wide, it was reinforced with brick and pebble embankments, leading from the foot of the hill to the summit. This formed the sacred spatial axis connecting the outer area with the mausoleum’s core.

At the hilltop lies the central architectural complex, organized in multiple enclosed layers with the Main Sanctuary (where the spirit tablets were placed) as its nucleus. The Main Sanctuary was constructed on the highest platform, surrounded by courtyards and auxiliary structures such as corridors and left–right side halls. The entire central area was arranged on three superimposed platform levels, forming a shape close to a low “pyramid,” similar to the structure of the mausoleum of Tran Anh Tong (Thai Lang).

Artifacts recovered, such as dragon statues and bodhi-leaf ornaments decorated with phoenix motifs, executed with refined techniques and lines, indicate a high level of decoration. These remains reflect the important status of the site as a royal mausoleum and demonstrate the artistic achievements of Tran Dynasty architecture and sculpture.

During the Later Le Restoration period, renovations significantly altered the architectural layout of the mausoleum. Most notably, the corridor in front of the Main Sanctuary was expanded into the ceremonial courtyard, forming a seven-bay structure, with the central bay measuring 3.2 meters in width and the remaining bays 2.9 meters each. This change reflects Le–Trinh concepts of worship and ritual practice, while also illustrating the continuity and layering of architectural forms across successive dynasties.

Notes

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội, 1998, tr.168.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục, 2007, tr. 644.

References

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…(1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội.
Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Tư Phúc lăng | Cổng thông tin thị xã Đông Triều
Lăng Tư Phúc – Cổng TTDT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Tiếng Pháp (Français’)

Nomination et situation géographique

Le mausolée Tu Phuc est un lieu de culte des tablettes spirituelles des rois Tran Thai Tong et Tran Thanh Tong, et est également associé au culte du roi Tran Gian Dinh. Le mausolée est situé au hameau de Trai Loc, commune d’An Sinh, ville de Dong Trieu, province de Quang Ninh. Le mausolée Tu Phuc se trouve sur une colline basse derrière le temple d’An Sinh, séparée de celui-ci par le lac Su Pham.

Histoire et personnages
Histoire

Selon le Dai Viet su ky toan thu, en l’année Tan Dau (1381), dans un contexte où les troupes du Champa multipliaient les incursions et les menaces, la dynastie Tran décida de transférer les tablettes spirituelles des rois Tran Thai Tong et Tran Thanh Tong depuis Long Hung (Thai Binh) vers An Sinh afin de les vénérer au mausolée Tu Phuc.

Le Dai Viet su ky toan thu rapporte :

« Au sixième mois, on transféra les statues spirituelles des mausolées Giac Huong, Thai Duong, Long Hung et Kien Xuong vers le grand mausolée de Yen Sinh. »

Le Kham dinh Viet su thong giam cuong muc précise également :

« Au sixième mois, les statues spirituelles des mausolées furent transférées à An Sinh. Celles de Quac Huong, de Thai Duong, de Long Hung et de Kien Xuong furent conduites à An Sinh afin d’éviter les calamités causées par les fréquentes incursions des Chams. »

Ces sources indiquent que la cour des Tran fit édifier un grand mausolée à An Sinh (Yen Sinh) pour rassembler et vénérer les tablettes spirituelles des rois Tran transférées depuis les anciens complexes funéraires de Nam Dinh et de Thai Binh.

D’autres ouvrages, tels que Tran trieu lang tam do man ky de Nguyen Tu Gian et Tran trieu thanh to cac xu dia do, confirment cette interprétation, notamment à travers les mentions de trois stèles de pierre érigées en la vingt-et-unième année Minh Mang (1840), attestant que la dynastie Nguyen identifia et marqua officiellement le lieu de culte des rois Tran au mausolée Tu Phuc.

Il convient toutefois de distinguer clairement entre le culte des tablettes spirituelles et l’inhumation réelle. Les rois Tran Thai Tong et Tran Thanh Tong furent tous deux inhumés à Tam Duong (Thai Binh), et en 1381 seules leurs tablettes spirituelles furent transférées à An Sinh. Quant a Tran Gian Dinh De, les sources historiques confirment qu’il fut capturé et exécuté en Chine, ce qui rendait impossible le rapatriement de sa depouille. Ainsi, le mausolée Tu Phuc n’est pas un lieu d’inhumation de Gian Dinh De, mais plus probablement un lieu de culte associé à sa tablette spirituelle, ce culte ayant pu être instauré plus tardivement, au plus tôt a l’epoque de la Restauration des Le, lorsque le mausolée fut restauré.

Sous la Restauration des Le, le mausolée Tu Phuc continua a faire l’objet de l’attention de la cour Le – Trinh, avec des travaux de restauration et de réparation menés sous les règnes Hồng Thuan (1509–1516) et Hoang Dinh (1601–1619). Parallèlement, la cour accorda des terres et exonera la population de la commune d’An Sinh des corvees et taxes afin qu’elle assure la garde et l’entretien du culte, garantissant ainsi la continuité du mausolée dans la vie religieuse et politique.

Personnages vénérés
Tran Thai Tong (1218–1277)

Tran Thai Tong fut le souverain fondateur de la dynastie Tran. Son nom de naissance etait Tran Bo, puis Tran Canh ; il etait le deuxieme fils de Tran Thua, ancêtre de la dynastie. Il naquit le 16 juin de l’annee Mau Dan (1218). Des son plus jeune age, Tran Canh entra a la cour des Ly ; a huit ans, il occupa la fonction de Chi hau chinh et epousa ensuite la reine Ly Chieu Hoang.

En 1225, Ly Chieu Hoang abdiqua en faveur de Tran Canh, marquant le transfert du pouvoir de la dynastie Ly a la dynastie Tran et l’ouverture d’une nouvelle ere dans l’histoire du Dai Viet. Tran Thai Tong regna plus de trente-deux ans (1225–1259), puis abdiqua en faveur de son fils et vecut encore dix-neuf ans en tant que Grand Empereur retire. Il mourut le 1er avril de l’annee Dinh Suu (1277) au palais Van Tho, a l’age de soixante ans.

Les chroniques le decrivent comme un souverain eclaire, modere et magnanime, sachant valoriser les talents, instaurer les concours, fixer les rites, les lois penales et les institutions, posant ainsi des bases politiques et juridiques solides pour la dynastie Tran. Sous son regne, le Dai Viet repoussa victorieusement la premiere invasion des armees Yuan-Mongoles en 1258, preservant fermement l’independance nationale. Retire au palais du Nord, il se consacra a l’etude des textes bouddhiques et acquit une connaissance approfondie du bouddhisme. A sa mort, il fut inhume au mausolee Chieu Lang (Tam Duong, Thai Binh) ; en 1381, sa tablette spirituelle fut transferee pour etre veneree au mausolee Tu Phuc a An Sinh.

Tran Thanh Tong (1240–1290)

Tran Thanh Tong fut le deuxieme empereur de la dynastie Tran. Son nom personnel etait Tran Hoang, fils aine de Tran Thai Tong. Il naquit le 25 septembre de l’annee Canh Ty (1240) et fut tres tot etabli prince heritier. Le 24 fevrier de l’annee Mau Than (1258), apres la victoire contre la premiere invasion Yuan-Mongole, il recut l’abdication de son pere, adopta l’ere Thieu Phong et honora celui-ci du titre de Grand Empereur retire.

Il regna vingt-et-un ans, puis demeura douze ans Grand Empereur retire. Il mourut le 25 mai de la sixieme annee Trung Hung (1290) au palais Nhan Tho, a l’age de cinquante-et-un ans. Les sources le louent comme un souverain loyal, pieux et bienveillant, sachant employer les hommes de talent et poursuivre solidement l’oeuvre de son pere, contribuant a la prosperite croissante de la dynastie Tran.

Souverain accompli tant dans les lettres que dans les armes, il dirigea avec la cour et des generaux eminents tels que Tran Quoc Tuan la resistance du Dai Viet contre deux grandes invasions Yuan-Mongoles en 1285 et 1288, aboutissant a la celebre victoire de Bach Dang, retentissante dans l’histoire militaire du Vietnam et du monde. Tran Thanh Tong fut egalement poete et penseur, profondement verse dans la doctrine bouddhique. Apres sa mort, il fut inhume au mausolee Du Lang (Tam Duong, Thai Binh) ; en 1381, sa tablette spirituelle fut transferee pour etre veneree au mausolee Tu Phuc a An Sinh, Dong Trieu.

Tran Gian Dinh De (1373–1409)

Tran Gian Dinh De, de son vrai nom Tran Ngoi, etait le deuxieme fils du roi Tran Nghe Tong. Sous la dynastie Tran, il porta le titre de Gian Dinh vuong ; apres l’avenement de la dynastie Ho (1400), son titre fut abaisse a celui de Nhat Nam quan vuong.

Apres la defaite de la dynastie Ho face aux armees Ming et l’occupation du Dai Viet, Tran Ngoi se refugia dans la region de Mo Do (actuelle Ninh Binh). Il y fut reconnu comme chef par Tran Trieu Co et les forces restées fideles a la dynastie Tran. Le 2 octobre de l’annee Dinh Hoi (1407), il se proclama empereur, adopta l’ere Khanh Hung et fonda la dynastie des Hau Tran, sous le nom de Gian Dinh De.

Dans un contexte d’occupation Ming, son regne fut confronte a d’immenses difficultes. Apres une periode de resistance, il fut capture par les troupes Ming en juillet 1409 et emmene a Kim Lang (Chine), ou il fut execute, mettant fin a un episode tragique de la tentative de restauration de la dynastie Tran.

Architecture et paysage

Le mausolee Tu Phuc est construit sur une colline basse, conformement au principe « prendre la montagne pour mausolee » caracteristique de l’architecture funeraire de la dynastie Tran. La structure d’ensemble comprend trois parties principales : la voie sacree, la cour ceremonielle et le complexe architectural central.

Les fouilles menees en 2009 ont mis au jour de maniere claire les vestiges de la voie sacree sur le versant sud de la colline, d’une largeur d’environ 3,45 m, amenagee avec des briques et des galets, reliant le pied de la colline a son sommet. Il s’agit de l’axe spatial sacre reliant l’exterieur au centre du mausolee.

Au sommet de la colline se trouve le complexe central, organise en plusieurs enceintes concentriques, dont le sanctuaire principal (Chinh Tam), abritant les tablettes spirituelles, constitue le noyau. Le sanctuaire principal est edifie sur la terrasse la plus elevee ; autour s’organisent la cour et les batiments annexes tels que les galeries et les ailes laterales. L’ensemble est dispose sur trois niveaux de terrasses superposees, formant une structure proche d’une pyramide basse, comparable a celle du mausolee de Tran Anh Tong (Thai Lang).

Les vestiges mis au jour, tels que statues de dragons et feuilles decoratives en forme de bodhi ornees de motifs de phoenix, d’une technique et d’un style raffines, temoignent d’un haut niveau de decoration, reflet du caractere important d’un mausolee royal et du haut degre de maitrise artistique et architecturale de l’epoque Tran.

Sous la Restauration des Le, les travaux de renovation modifierent sensiblement le plan architectural du mausolee. La transformation la plus notable fut l’extension de la galerie situee devant le sanctuaire principal vers la cour ceremonielle, donnant naissance a un batiment de sept travées, dont la travée centrale mesurait 3,2 m de largeur, les autres 2,9 m. Cette evolution reflete les conceptions cultuelles et rituelles de l’epoque Le – Trinh, tout en illustrant la superposition et la continuite des couches architecturales au fil des dynasties.

Notes

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội, 1998, tr.168.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục, 2007, tr. 644.

Références

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…(1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội.
Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Tư Phúc lăng | Cổng thông tin thị xã Đông Triều
Lăng Tư Phúc – Cổng TTDT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Tiếng Trung (中文)

名称与地理位置

思福陵是供奉陈太宗、陈圣宗神位之所，同时亦被视为陈简定帝的相关纪念陵地。陵址位于广宁省东潮市安生社寨洛村。思福陵坐落在安生庙后方的一座低丘之上，与安生庙隔着师范湖相望。

历史与人物

历史

据《大越史记全书》记载，辛酉年（1381年），在占城军队频繁侵扰、威胁边境的背景下，陈朝将陈太宗、陈圣宗的神位（牌位）从隆兴（今太平省）迁至安生思福陵供奉。

《大越史记全书》载：

“六月，迎各陵之神像，自觉香、太堂、隆兴、建昌诸处，奉至安生大陵。”

《钦定越史通鉴纲目》亦载：

“六月，迎诸陵神像至安生。迎觉香、太堂、隆兴、建昌诸陵神像至安生，以避占人屡来侵扰之患。”

上述记载表明，陈朝在安生（又称安生、燕生）营建一处大型陵寝，用以集中供奉从南定、太平等旧陵区迁来的陈朝诸帝神位。

阮朝阮嗣简所著《陈朝陵寝图漫记》以及《陈朝圣祖各处地图》等文献，进一步印证了这一认识，尤其通过对明命二十一年（1840年）所立三通石碑的记载，确认了阮朝对思福陵作为陈朝诸帝祭祀地点的认定与标识。

然而，有必要明确区分“供奉神位”与“实际安葬”两种概念。陈太宗与陈圣宗均安葬于太堂（今太平省），1381年仅是迁奉神位至安生。至于陈简定帝，史籍一致记载其在中国被俘并遭杀害，遗体不可能运回国内。因此，思福陵并非陈简定帝的实际葬地，而更可能只是其神位的配祀之所，这一安排或出现于较晚时期，至少不早于黎中兴时期陵寝修葺之时。

黎中兴时期，思福陵继续受到黎—郑朝廷的重视与修缮，先后在洪顺年间（1509—1516）和弘定年间（1601—1619）进行修复。同时，朝廷赐予安生社土地，并免除徭役，以保障当地百姓负责陵寝守护与香火供奉，从而使思福陵在信仰与政治生活中得以持续存在。

供奉人物
陈太宗（1218—1277）

陈太宗是陈朝开国皇帝，原名陈蒲，后改名陈景，为陈太祖陈承之次子。生于戊寅年六月十六日（1218年）。幼年即入李朝宫廷，八岁任“侍候正”，并与李昭皇成婚。

1225年，李昭皇禅位于陈景，标志着李朝向陈朝的权力交接，开启大越历史上的新王朝。陈太宗在位三十二年（1225—1259），后传位于子，尊为太上皇十九年。丁丑年四月初一日（1277年），崩于万寿宫，享年六十岁。

史书评价陈太宗为宽和明君，具帝王之度，善于任用贤才，设立科举，制定礼仪、刑律与典章制度，为陈朝奠定稳固的政治与法制基础。在其统治下，大越于1258年击退元—蒙古军第一次入侵，牢固维护了民族独立。退居北宫后，陈太宗潜心研习佛教经典，成为一位通晓佛法的帝王。其逝后安葬于昭陵（太堂，今太平省）；1381年，其神位被迁奉至安生思福陵供祀。

陈圣宗（1240—1290）

陈圣宗为陈朝第二位皇帝，名讳陈晃，陈太宗长子。生于庚子年九月二十五日（1240年），早立为东宫皇太子。戊申年二月二十四日（1258年），在击退元—蒙古军第一次入侵后，承父禅位，改元绍丰，尊父为太上皇。

陈圣宗在位二十一年，退位后为太上皇十二年。重兴六年五月二十五日（1290年），卒于仁寿宫，享年五十一岁。史书称其忠孝仁厚，善用贤才，稳固继承并发展其父所奠基之事业，使陈朝国势日益兴盛。

他文武兼备，与朝廷及陈国峻等名将一道，领导大越军民于1285年、1288年两次击败元—蒙古大举入侵，缔造了白藤江战役的辉煌胜利，成为越南乃至世界军事史上的著名战例。陈圣宗亦为诗人、思想家，深通佛教义理。其逝后安葬于裕陵（太堂，太平省）；1381年，其神位迁奉至安生思福陵供奉。

陈简定帝（1373—1409）

陈简定帝原名陈㱣，为陈艺宗次子。陈朝时期封简定王；胡朝取代陈朝（1400年）后，被降封为日南郡王。

明军击败胡朝、占领大越后，陈㱣避居于暮度地区（今宁平省）。在此，他得到陈朝旧臣陈肇基及忠于陈朝势力的拥戴。丁亥年十月初二日（1407年），陈㱣即皇帝位，改元庆兴，建立后陈政权，史称简定帝。

在国家遭明军占领的艰难局势下，简定帝政权面临重重困难。经过一段时间的抗争，1409年七月，简定帝被明军俘获，押解至金陵（中国），并在当地遇害，结束了陈朝复兴史上一段悲壮的篇章。

建筑与景观

思福陵建于一座低丘之上，体现陈朝陵寝“以山为陵”的建筑理念。整体布局由三大部分构成：神道、祭祀庭院与中心建筑区。

2009年的考古发掘清晰揭示了位于南坡的神道遗迹，道路宽约3.45米，以砖石与卵石砌筑，自山脚通向山顶，构成连接外部与陵寝核心的神圣轴线。

丘顶为中心建筑区，采用多重封闭布局，以正寝（安置神位之所）为核心。正寝位于最高台基之上，周围环以庭院及廊庑、左右幕等附属建筑。整个中心区由三层台基逐级叠置而成，形态近似低矮的“金字塔”，其结构与陈英宗太陵相似。

出土遗物如龙形雕刻、饰以凤凰纹的菩提叶构件，工艺精湛、线条细腻，显示出高度的装饰水准，反映出陵寝作为重要皇家祭祀建筑的性质，也体现了陈代建筑与雕刻艺术的高超水平。

黎中兴时期的修葺对陵寝平面格局产生了显著影响。尤为突出的是正寝前方廊庑向祭祀庭院扩展，形成一座七间建筑，其中正中一间宽3.2米，其余各间宽2.9米。这一变化反映了黎—郑时期的祭祀观念与礼仪制度，也显示出陵寝建筑在不同朝代间不断叠加、演变的历史过程。

注释

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội, 1998, tr.168.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục, 2007, tr. 644.

参考资料

Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,…(1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Viện sử học dịch, Nxb Khoa học Xã hội.
Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007), Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Tập 1, Nxb Giáo dục.
Tư Phúc lăng | Cổng thông tin thị xã Đông Triều
Lăng Tư Phúc – Cổng TTDT Ngành Giáo dục và Đào tạo Thành phố Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.