Đình An Biên (Phường An Biên, TP. Hải Phòng)

Tên gọi, vị trí địa lý

Đình An Biên tọa lạc tại số 50/170 phố Hai Bà Trưng, phường An Biên, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng. Đây là một công trình kiến trúc cổ tiêu biểu, mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa của vùng đất Cảng. Đình không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là biểu tượng văn hóa, phản ánh tinh thần và bản sắc của người dân Hải Phòng.

Lịch sử, nhân vật

Đình An Biên là một trong những địa điểm tiêu biểu tại Hải Phòng thờ Nữ tướng Lê Chân – vị nữ anh hùng kiệt xuất trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng chống ách đô hộ của nhà Đông Hán. Trong tâm thức của người dân An Biên nói riêng và nhân dân Hải Phòng nói chung, bà được tôn vinh là người có công khai phá, lập nên trang An Biên xưa – vùng đất “Hải tần phòng thủ”, tiền thân của thành phố Hải Phòng ngày nay. Chính vì vậy, từ bao đời nay, Nữ tướng Lê Chân luôn được suy tôn là vị thành hoàng linh thiêng của đất Cảng, biểu tượng cho tinh thần quật khởi, ý chí độc lập và sức sống bền bỉ của cư dân vùng cửa biển.

Theo bản Thần tích Đương cảnh thành hoàng Nam Hải uy linh Thánh Chân Công chúa do Đông các Đại học sĩ, Hàn lâm viện Nguyễn Bính biên soạn vào năm Hồng Phúc thứ nhất (1572), Nữ tướng Lê Chân là con gái ông Lê Đạo và bà Trần Thị Châu, quê ở làng An Biên, huyện Đông Triều, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương xưa (nay thuộc xã Thủy An, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh). Cha bà là người có học, làm nghề dạy học và bốc thuốc cứu người; mẹ là người phụ nữ hiền hòa, nhân hậu.

Sinh thời, Lê Chân nổi tiếng xinh đẹp, thông minh, giỏi võ nghệ và có chí khí hơn người. Khi Thái thú Giao Chỉ là Tô Định nghe danh, ép buộc bà làm tỳ thiếp, bà kiên quyết khước từ. Được cha mẹ ủng hộ, bà cùng gia quyến rời quê, lánh về vùng ven biển thuộc huyện An Dương. Tô Định tức giận đã bức hại gia đình, giết hại ông Lê Đạo, khiến mối thù nhà và nợ nước càng thêm sâu nặng.

Nuôi chí lớn phục thù, Lê Chân đã đưa người thân và dân làng đến khai hoang, lập ấp ở vùng đất mới, lấy tên là An Biên để tưởng nhớ quê cũ. Tại đây, bà chiêu mộ hào kiệt, tập hợp trai tráng các nơi, tích trữ lương thảo, âm thầm chuẩn bị lực lượng chống lại quân đô hộ phương Bắc.

Mùa xuân năm 40, khi Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa tại Mê Linh, Nữ tướng Lê Chân đã kịp thời hưởng ứng, mang theo đội nghĩa binh An Biên tham gia chiến đấu và lập nhiều chiến công hiển hách. Chỉ trong thời gian ngắn, nghĩa quân đã đánh chiếm 65 thành trì, quét sạch ách thống trị của nhà Đông Hán. Sau thắng lợi, Trưng Trắc được tôn làm vua (Trưng Vương) và phong thưởng công lao cho các tướng lĩnh. Khi đó, Nữ tướng Lê Chân mới 24 tuổi đã được phong tước hiệu Thánh Chân Công chúa, giữ chức Chưởng quản binh quyền nội bộ, kiêm trấn thủ vùng hải tần phía Đông Bắc của đất nước.

Trở về An Dương, Nữ tướng Lê Chân tiếp tục mở mang đồn trại, lập nên trang An Biên. Bà tổ chức khai khẩn đất hoang dọc sông Tam Bạc, phát triển nông nghiệp, trồng lúa, trồng dâu, làm cho vùng đất này nhanh chóng trở nên trù phú, dân cư ngày càng đông đúc, đời sống kinh tế ổn định. Đồng thời, bà chú trọng rèn luyện quân đội và nhân dân, mở các lò vật, đài võ, luyện tập binh pháp nhằm nâng cao sức khỏe và khả năng chiến đấu, sẵn sàng bảo vệ vùng hải tần.

Năm 42, nhà Đông Hán sai Mã Viện đem đại quân sang đàn áp cuộc khởi nghĩa. Trước lực lượng địch hùng mạnh, đến năm 43, phong trào khởi nghĩa thất bại. Sau khi Hai Bà Trưng tuẫn tiết trên sông Hát, Nữ tướng Lê Chân rút quân về vùng rừng núi Lạt Sơn (nay thuộc xã Thanh Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam) tiếp tục kháng chiến. Do thế lực quá chênh lệch, bà đã anh dũng tuẫn tiết tại khu vực núi Giát Dâu, giữ trọn khí tiết của người anh hùng dân tộc.

Sau khi Nữ tướng Lê Chân qua đời, nhân dân nhiều nơi, đặc biệt là cư dân An Biên, đã lập miếu, dựng đình thờ phụng để tưởng nhớ công lao to lớn của bà. Trải qua các triều đại, bà được phong sắc, suy tôn là Thành hoàng xã An Biên, trở thành biểu tượng thiêng liêng gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Hải Phòng.

Kiến trúc cảnh quan

Đình An Biên toạ lạc trên khuôn viên đất chữ nhật vuông vức, rộng chừng 3060m². Mặt bằng kiến trúc bố cục theo lối chữ công (1) gồm 5 gian đại đình (tiến đường), ba gian nhà cầu (ống muống) và 3 gian hậu cung (cung cấm). Sân rộng được lát gạch Bát Tràng, vừa là sân khấu, vừa là chỗ để mọi người dự hội hay ngồi. Hiện nay, đình vẫn bảo tồn nguyên vẹn kiến trúc thuở ban đầu gồm: 5 gian đại bái, 3 gian ống muống, 3 gian hậu cung. Đình được trang trí và chạm khắc tinh xảo với các đề tài tứ linh, tứ quý mang phong cách kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu thời Nguyễn của thế kỷ XIX. Một điểm nhấn kiến trúc độc đáo là mái ngói chiếm 2/3 chiều cao của đình, xòe rộng và lan xuống thấp, hai đầu nhô vút ra ngoài như hai con thuyền lớn. Bờ nóc đắp đôi chim phượng hoàng chầu vào mặt nhật tròn, tạo nên vẻ uy nghiêm và nghệ thuật đặc sắc. Ngoài các kiến trúc chính bố cục theo lối chữ công truyền thống, đình An Biên còn có những kiến trúc phụ độc đáo khác. Nó không chỉ làm tăng qui mô hay về thần bí linh thiêng mà thực sự còn làm đẹp cho công trình kiến trúc chính. Đó là 2 toà tả mạc, hữu mạc 3 gian kèm hai bên nhà cầu phía sau đại đình mặt quay vào trong. Hồi của tả mạc, hữu mạc chính là tường sau của tả gian, hữu gian của đại đình. Chính giữa hồi này trổ một cửa nhỏ thông sang nhau, đưa không gian kiến trúc tả mạc, hữu mạc gần gũi với không gian đại đình cao rộng. Mái tả mạc, hữu mạc thấp hơn mái nhà cầu, dường như nó chỉ tạo thành đường diễm trang trí cho mái ngói nhà cầu mà thôi. Từ tường sau của tả mạc, hữu mạc, người ta xây một bức tường nối với tường toà cung cấm, giúp cho việc hình thành một chỉnh thể không gian khép kín của ngôi đình. Trên đoạn tường này mở một cổng phụ đối xứng nhau, cổng mang dáng dấp của ngôi lầu 2 tầng 4 mái, mái lợp ngói vẫy rồng, đao cong hình lá lật mềm mại, Gian giữa của toà hậu cung nhô lên một ngôi lầu vuông 3 tầng, 8 mái kiểu thượng thu hạ thách. Phần chống diêm xây tường gạch, mặt ngoài đắp nổi đồ án tứ linh. Tám mái đao cong dấp rồng chầu phượng mớm, lá lật uyển chuyển như những cánh tay thôn nữ trong động tác múa đèn. Hồi hậu cung uốn cong hình quai chảo mềm mại, giống hệt như hồi đốc đến Nghè- nơi cùng thờ nữ tướng Lê Chân, vị thành hoàng của làng cổ An Biên. Hai bên hồi hình quai chảo, người ta dựng cột đồng trụ vuông, đỉnh cột tạo đấu vuông giật cấp, phía trên đặt đấu thách cổ bồng. Đứng trên đấu cổ bồng là đôi kim nghê hùng dũng thân phủ vẩy sành. Nghê cũng giống như rồng; là một con vật vũ trụ, hoàn toàn có tính chất tượng trưng. Nó là một trong hai con Kỳ hoặc Lân (con đực và con cái) thường đi với nhau thành một cặp (Kỳ – Lân).

Lễ hội

Hàng năm, đình An Biên tổ chức các hoạt động kỷ niệm về Nữ tướng Lê Chân, trong đó có ba ngày lễ chính: Ngày sinh (8-2 âm lịch) Ngày thắng trận (15-8 âm lịch). Ngày hóa (13-7 âm lịch). Trong các ngày sinh mồng 8 tháng 2 và ngày khánh hạ 15 tháng 8, trước đây dân vẫn tổ chức rước tượng từ đến Nghè về đình thờ trong 10 ngày. Các dòng họ trong làng xã tổ chức tế lễ ở đến, đình, tế nam quan, đánh vật để ôn lại truyền thống thượng võ của đội quân miền Duyên Hải dưới sự chỉ huy của nữ tướng Lê Chân. Một nét đặc trưng về lễ vật dâng lên bàn thờ nữ tướng của dân làng An Biên không thể thiếu. Ba thứ lễ vật không thể thiếu của dân làng đó là: Cua biển, bún (gọi là sợi) và sò đặc trưng cho hải sản miền biển. Sau từ 7 đến 10 ngày lễ hội, dân làng lại rước tượng hồi cung tại Đến Nghè, Truyền thống lễ hội của dân làng An Biên, phải kể đến hội thi cất gọt hãm hoa Thuỷ tiên tại Đền Nghè vào dịp đầu xuân năm mới trước đây. Đây là một lễ hội rất độc đáo nhưng đã bị thất truyền từ lâu hiện đã được khôi phục ngày càng thu hút nhiều nghệ nhân tham gia. Lễ hội truyền thống Nữ tướng Lê Chân được tổ chức quy mô hoành tráng với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống như: múa rối, hát ca trù, chèo cổ, biểu diễn nhạc cụ dân tộc, tái hiện các trò chơi dân gian… Đặc biệt, lễ hội còn có chương trình thực hành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại – Tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt.

Xếp hạng

Với những giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc sắc, đình An Biên đã được xếp hạng Di tích lịch sử Quốc gia năm 2009. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho công tác gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử của địa phương.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2024, Đình An Biên di tích lịch sử Quốc gia năm 2009, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-quan-le-chan/DINH-AN-BIEN-2953#:~:text=%C4%90%C3%ACnh%20An%20Bi%C3%AAn%20t%E1%BB%8Da%20l%E1%BA%A1c,c%E1%BB%A7a%20ng%C6%B0%E1%BB%9Di%20d%C3%A2n%20H%E1%BA%A3i%20Ph%C3%B2ng.
2. Thành đoàn Hải Phòng, 2023, Đình Cổ An Biên – Nơi ghi đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa Hải Phòng, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-co-an-bien-noi-ghi-dam-dau-an-lich-su-van-hoa-hai-phong-nd22911.html

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

An Bien Communal House (Hai Phong)

Name and Geographic Location

An Bien Communal House is located at No. 50/170 Hai Ba Trung Street, An Bien Ward, Le Chan District, Hai Phong City. It is a representative ancient architectural structure that bears strong historical and cultural imprints of the port city region. The communal house is not only a place of worship but also a cultural symbol reflecting the spirit and identity of the people of Hai Phong.

History and Historical Figures

An Bien Communal House is one of the most representative sites in Hai Phong dedicated to Female General Le Chan—an outstanding heroine of the uprising led by the Trung Sisters against the domination of the Eastern Han dynasty. In the collective memory of the people of An Bien in particular and of Hai Phong in general, she is revered as the pioneer who reclaimed and founded the ancient settlement of An Bien, a “coastal defensive region” that became the precursor of today’s Hai Phong City. For this reason, over many generations, Female General Le Chan has been venerated as the sacred tutelary deity of the port city, symbolizing an indomitable spirit, the will for independence, and the enduring vitality of coastal inhabitants.

According to the hagiographic record Than tich Duong canh thanh hoang Nam Hai uy linh Thanh Chan Cong chua, compiled by Dong cac Dai hoc si and Han lam vien scholar Nguyen Binh in the first year of Hong Phuc (1572), Female General Le Chan was the daughter of Le Dao and Tran Thi Chau. She was born in An Bien village, Dong Trieu district, Kinh Mon prefecture, Hai Duong province in the past (now Thuy An commune, Dong Trieu district, Quang Ninh province). Her father was a learned man who taught and practiced medicine to help people, while her mother was known for her kindness and gentleness.

During her lifetime, Le Chan was renowned for her beauty, intelligence, martial prowess, and exceptional resolve. When To Dinh, the Han-appointed Governor of Giao Chi, heard of her reputation and attempted to force her to become his concubine, she resolutely refused. With the support of her parents, she left her homeland and took refuge in the coastal area of An Duong district. Enraged, To Dinh persecuted her family and killed her father, Le Dao, deepening both her personal and national grievances.

Nurturing a great ambition for revenge, Le Chan led her relatives and villagers to reclaim land and establish a new settlement, naming it An Bien in memory of her former homeland. There, she recruited talented individuals, gathered young men from various places, stockpiled provisions, and secretly prepared forces to resist the northern occupiers.

In the spring of the year 40, when the Trung Sisters raised the banner of uprising in Me Linh, Female General Le Chan promptly responded, leading the An Bien militia into battle and achieving many remarkable victories. Within a short time, the insurgent forces captured 65 fortresses and swept away the rule of the Eastern Han. After the victory, Trung Trac was proclaimed queen (Trung Vuong) and rewarded the meritorious generals. At the age of only 24, Female General Le Chan was conferred the title Thanh Chan Cong chua and appointed as Commander of Internal Military Affairs, concurrently responsible for defending the northeastern coastal region of the country.

Returning to An Duong, Female General Le Chan continued to expand fortifications and formally established the An Bien settlement. She organized the reclamation of wasteland along the Tam Bac River, developed agriculture, cultivated rice and mulberry trees, rapidly transforming the area into a prosperous region with a growing population and stable economy. At the same time, she emphasized military training for both troops and civilians, establishing wrestling grounds and martial arenas to practice military arts, improve physical strength, and enhance combat readiness to defend the coastal frontier.

In the year 42, the Eastern Han court dispatched Ma Vien with a large army to suppress the uprising. Facing overwhelming enemy forces, the movement failed by the year 43. After the Trung Sisters committed suicide in the Hat River, Female General Le Chan withdrew her troops to the mountainous forest area of Lat Son (now Thanh Son commune, Kim Bang district, Ha Nam province) to continue resistance. Due to the vast disparity in strength, she heroically sacrificed herself at the area of Giat Dau Mountain, preserving the integrity and honor of a national heroine.

After her death, people in many places—especially the residents of An Bien—built shrines and communal houses to worship her and commemorate her great contributions. Through successive dynasties, she was granted royal titles and honored as the tutelary deity of An Bien, becoming a sacred symbol closely associated with the formation and development of the Hai Phong region.

Architecture and Landscape

An Bien Communal House is situated on a rectangular plot covering approximately 3,060 square meters. Its architectural layout follows the traditional chu cong (工-shaped) plan, comprising a five-bay main hall (tien duong), a three-bay connecting hall (ong muong), and a three-bay rear sanctuary (hau cung). The spacious courtyard is paved with Bat Trang bricks and serves both as a ceremonial space and a gathering area during festivals.

Today, the communal house preserves intact its original architectural configuration, including the five-bay main hall, three-bay connecting hall, and three-bay rear sanctuary. The structure is elaborately decorated with refined carvings and motifs of the Four Sacred Creatures and the Four Noble Plants, representing the characteristic Nguyen-dynasty architectural and artistic style of the nineteenth century. A distinctive architectural highlight is the tiled roof, which occupies two-thirds of the building’s height, spreading wide and descending low, with both ends soaring outward like two large boats. Along the ridge, a pair of phoenixes is sculpted facing a circular sun disc, creating a solemn and highly artistic appearance.

In addition to the principal structures arranged in the traditional chu cong layout, An Bien Communal House also features unique auxiliary buildings that enhance both the scale and the aesthetic and spiritual qualities of the complex. These include the left and right wings (ta mac and huu mac), each with three bays, flanking the rear of the main hall and facing inward. The gable walls of these wings serve as the rear walls of the side bays of the main hall, with small openings in the center creating spatial continuity between the wings and the expansive main hall. The roofs of the wings are lower than that of the connecting hall, forming decorative lines that accentuate the tiled roof of the main structure.

From the rear walls of the wings, enclosing walls extend to connect with the rear sanctuary, forming a unified and enclosed spatial complex. Along these walls are symmetrical auxiliary gates designed in the form of two-story, four-roof towers, roofed with dragon-scale tiles and curved eaves shaped like softly turned leaves. The central bay of the rear sanctuary rises into a three-tiered square tower with eight roofs in the thuong thu ha thach style. The supporting walls are built of brick and adorned externally with raised reliefs of the Four Sacred Creatures. The eight curved roof corners resemble dragons paying homage to phoenixes, with gracefully turned leaves likened to the flowing arms of young women performing a lantern dance.

The gable of the rear sanctuary curves softly in the shape of a pan handle, identical to the gable of Den Nghe, another site dedicated to Female General Le Chan, the tutelary deity of the ancient An Bien village. On both sides of the gable, square stone pillars are erected, topped with stepped capitals and drum-shaped finials. Standing atop these finials is a pair of powerful kim nghe statues, their bodies covered with ceramic scales. Like dragons, nghe are symbolic mythical creatures of the cosmos, often appearing as a male–female pair known as Ky–Lan.

Festivals

Each year, An Bien Communal House organizes commemorative activities honoring Female General Le Chan, including three principal festival days: her birth anniversary (the 8th day of the second lunar month), the victory anniversary (the 15th day of the eighth lunar month), and her death anniversary (the 13th day of the seventh lunar month). In the past, on the birth anniversary and the victory celebration, villagers organized a procession carrying her statue from Den Nghe to the communal house for worship over ten days. Local clans conducted ritual offerings at the temple and communal house, performed male-official ceremonies, and held wrestling competitions to recall the martial traditions of the coastal troops under her command.

A distinctive feature of offerings presented by the people of An Bien to the altar of Female General Le Chan is the indispensable trio of ritual items: sea crabs, rice vermicelli (known locally as soi), and clams—symbolizing the marine products of the coastal region. After seven to ten days of festivities, the statue would be ceremonially returned to Den Nghe.

Another notable traditional practice was the narcissus flower carving and arranging contest held at Den Nghe in early spring, a unique festival that had long disappeared but has recently been revived and now attracts many artisans. The traditional festival of Female General Le Chan is organized on a grand scale, featuring a wide range of cultural and artistic activities such as water puppetry, ca tru singing, classical cheo opera, performances of traditional musical instruments, and reenactments of folk games. Notably, the festival also includes the practice of the Intangible Cultural Heritage of Humanity: the Vietnamese Mother Goddess Worship of the Three Realms.

Classification

With its outstanding historical and artistic values, An Bien Communal House was designated a National Historical Monument in 2009. This recognition represents a well-deserved acknowledgment of local efforts in preserving and promoting cultural and historical heritage.

References

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2024, Đình An Biên di tích lịch sử Quốc gia năm 2009, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-quan-le-chan/DINH-AN-BIEN-2953#:~:text=%C4%90%C3%ACnh%20An%20Bi%C3%AAn%20t%E1%BB%8Da%20l%E1%BA%A1c,c%E1%BB%A7a%20ng%C6%B0%E1%BB%9Di%20d%C3%A2n%20H%E1%BA%A3i%20Ph%C3%B2ng.
2. Thành đoàn Hải Phòng, 2023, Đình Cổ An Biên – Nơi ghi đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa Hải Phòng, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-co-an-bien-noi-ghi-dam-dau-an-lich-su-van-hoa-hai-phong-nd22911.html

Tiếng Pháp

Maison communale An Bien (Hai Phong)

Appellation et situation geographique

La maison communale An Bien est situee au numero 50/170, rue Hai Ba Trung, quartier An Bien, arrondissement Le Chan, ville de Hai Phong. Il s’agit d’un edifice architectural ancien representatif, portant une forte empreinte historique et culturelle de la ville portuaire. La maison communale n’est pas seulement un lieu de culte, mais egalement un symbole culturel, reflet de l’esprit et de l’identite des habitants de Hai Phong.

Histoire et personnages

La maison communale An Bien est l’un des lieux emblématiques de Hai Phong dedies au culte de la generale Le Chan, heroine exceptionnelle de l’insurrection des Hai Ba Trung contre la domination de la dynastie des Han orientaux. Dans la conscience collective des habitants d’An Bien en particulier et de la population de Hai Phong en general, elle est venerée comme la fondatrice et la pionniere de l’ancien domaine d’An Bien, region dite de la « defense du littoral », berceau de la ville actuelle de Hai Phong. Ainsi, depuis des generations, la generale Le Chan est honoree comme la genie tutélaire sacree de la ville portuaire, symbole de l’esprit indomptable, de la volonte d’independance et de la vitalite durable des populations des regions maritimes.

Selon le texte hagiographique Than tich Duong canh thanh hoang Nam Hai uy linh Thanh Chan Cong chua, compile en 1572 (premiere annee Hong Phuc) par Nguyen Binh, grand erudit du Dong cac et de l’Academie Han lam, la generale Le Chan etait la fille de Le Dao et de Tran Thi Chau, originaire du village d’An Bien, district de Dong Trieu, prefecture de Kinh Mon, province de Hai Duong d’autrefois (aujourd’hui commune de Thuy An, district de Dong Trieu, province de Quang Ninh). Son pere etait un lettré, exercant le metier d’enseignant et de medecin traditionnel, tandis que sa mere etait une femme douce et bienveillante.

De son vivant, Le Chan etait renommee pour sa beaute, son intelligence, sa maitrise des arts martiaux et son caractere hors du commun. Lorsque le gouverneur de Giao Chi, To Dinh, ayant entendu parler de sa renommee, tenta de la contraindre a devenir concubine, elle s’y opposa resolument. Soutenue par ses parents, elle quitta sa region natale avec sa famille et se refugia dans une zone cotiere relevant du district d’An Duong. Furieux, To Dinh fit persecuter sa famille et fit executer Le Dao, rendant encore plus profonde la haine familiale et nationale.

Animée par la determination de se venger et de sauver le pays, Le Chan conduisit ses proches et les villageois a defricher de nouvelles terres et a fonder un hameau qu’elle nomma An Bien, en souvenir de son village natal. Elle y recruta des hommes valeureux, rassembla des jeunes robustes de diverses regions, stocka des vivres et prepara discretement les forces en vue de lutter contre les envahisseurs du Nord.

Au printemps de l’an 40, lorsque les Hai Ba Trung leverent l’etendard de l’insurrection a Me Linh, la generale Le Chan repondit promptement a l’appel, menant les troupes volontaires d’An Bien au combat et remportant de nombreux exploits militaires. En peu de temps, les insurgés s’emparerent de 65 forteresses et mirent fin a la domination des Han orientaux. Apres la victoire, Trung Trac fut proclamee reine (Trung Vuong) et recompensa les merites des generaux. A l’age de 24 ans seulement, Le Chan fut investie du titre de Thanh Chan Cong chua, chargee de la gestion des forces militaires internes et de la defense du littoral du Nord-Est du pays.

De retour a An Duong, la generale Le Chan poursuivit l’extension des fortifications et etablit le domaine d’An Bien. Elle organisa la mise en valeur des terres vierges le long de la riviere Tam Bac, developpa l’agriculture, la riziculture et la sericiculture, transformant rapidement la region en une zone prospere, a la population croissante et a l’economie stable. Parallelement, elle accorda une grande importance a l’entrainement des troupes et de la population, etablissant des arenes de lutte et des plateformes d’arts martiaux afin de renforcer la condition physique et la capacite de combat, en vue de proteger le littoral.

En l’an 42, la dynastie des Han orientaux envoya Ma Vien a la tete d’une grande armee pour reprimer l’insurrection. Face a la superiorite ecrasante de l’ennemi, le mouvement fut vaincu en 43. Apres le suicide heroique des Hai Ba Trung dans la riviere Hat, la generale Le Chan se replia avec ses forces dans la region montagneuse de Lat Son (actuelle commune de Thanh Son, district de Kim Bang, province de Ha Nam) afin de poursuivre la resistance. Devant l’inegalite des forces, elle se sacrifia heroïquement dans la region du mont Giat Dau, preservant jusqu’au bout la dignite d’une heroine nationale.

Apres sa mort, les populations de nombreuses regions, en particulier les habitants d’An Bien, erigerent des temples et des maisons communales pour venerer sa memoire et ses grands merites. A travers les dynasties, elle recut des titres honorifiques et fut consacree genie tutélaire du village d’An Bien, devenant un symbole sacre et indissociable de l’histoire de la formation et du developpement de Hai Phong.

Architecture et paysage

La maison communale An Bien est implantee sur un terrain rectangulaire regulier d’environ 3 060 m². Son plan architectural adopte la disposition en forme de caractere cong, comprenant cinq travées du batiment principal (tien duong), trois travées du couloir de liaison (ong muong) et trois travées du sanctuaire arriere (cung cam). La vaste cour, pavee de briques de Bat Trang, sert a la fois de scene et d’espace d’accueil pour les festivites et les rassemblements.

L’edifice conserve aujourd’hui intacte sa structure d’origine, avec ses cinq travées de la salle principale, trois travées du couloir et trois travées du sanctuaire. Les decorations et sculptures, d’une grande finesse, representent les themes des quatre animaux sacres et des quatre saisons, caracteristiques de l’art architectural de la dynastie Nguyen au XIXe siecle. Un element architectural remarquable est la toiture, occupant les deux tiers de la hauteur totale, largement etalee et s’abaissant vers le bas, avec ses extremites s’elançant comme deux grandes embarcations. La crete du toit est ornee de deux phenix faisant face a un disque solaire, conferant a l’ensemble une allure solennelle et artistique.

Outre les edifices principaux disposes selon le plan traditionnel en caractere cong, la maison communale An Bien possede egalement des constructions annexes originales qui renforcent a la fois la sacralite et l’esthetique du site. Il s’agit de deux ailes laterales, ta mac et huu mac, chacune composee de trois travées, situees de part et d’autre du couloir derriere le batiment principal. Leurs murs arrieres correspondent aux parois laterales du batiment principal et comportent de petites ouvertures reliant les espaces, creant une continuité harmonieuse. Les toitures de ces ailes, plus basses que celle du couloir, jouent un role decoratif.
Depuis les murs arrieres de ces ailes, des cloisons relient l’ensemble au sanctuaire, formant un espace architectural clos. Ces murs comportent des portes secondaires symetriques, concues sous la forme de pavillons a deux etages et quatre toits, couverts de tuiles en ecaille de dragon, aux angles recourbes en forme de feuilles retournees. Le sanctuaire arriere presente en son centre une tour carree a trois etages et huit toits de type thuong thu ha thach. Les murs sont en briques, ornes a l’exterieur de motifs en relief des quatre animaux sacres. Les huit toits aux aretes recourbees evoquent des dragons et des phenix, leurs lignes souples rappelant les gestes gracieux d’une danseuse. Les pignons du sanctuaire, incurves en forme d’anse de marmite, sont similaires a ceux du Den Nghe, autre lieu de culte de la generale Le Chan. De chaque cote se dressent des piliers monumentaux, surmontes de socles a gradins portant des statues de nghe, creatures symboliques au corps couvert d’ecailles, associees aux animaux mythiques Ky et Lan.

Fetes et ceremonies

Chaque annee, la maison communale An Bien organise des activites commemoratives en l’honneur de la generale Le Chan, dont trois dates majeures : le jour de sa naissance (8e jour du 2e mois lunaire), le jour de la victoire (15e jour du 8e mois lunaire) et le jour de sa disparition (13e jour du 7e mois lunaire). Les 8 du 2e mois et 15 du 8e mois, autrefois, la population organisait une procession de la statue depuis le Den Nghe jusqu’a la maison communale pour une duree de dix jours. Les clans du village celebraient des rites au temple et a la maison communale, des sacrifices rituels masculins etaient effectues, et des combats de lutte traditionnelle avaient lieu pour rappeler la tradition martiale des troupes du littoral sous le commandement de la generale Le Chan.

Les offrandes presentes par les habitants d’An Bien comportent trois elements indispensables, symboles de la region maritime : le crabe de mer, les nouilles de riz (appelees soi) et les coquillages. Apres sept a dix jours de festivites, la statue est reconduite en procession vers le Den Nghe. Une tradition notable etait egalement le concours de taille et de mise en fleur du narcisse a l’occasion du Nouvel An lunaire, longtemps disparu mais aujourd’hui restaure et attirant de nombreux artisans. Le festival traditionnel de la generale Le Chan est organise a grande echelle, avec de nombreuses activites culturelles et artistiques telles que le theatre de marionnettes, le chant ca tru, le cheo ancien, les spectacles d’instruments traditionnels et la reconstitution de jeux populaires. Il comprend egalement des rituels lies au culte des Deesses Meres des Trois Palais, patrimoine culturel immateriel representatif de l’humanite.

Classement

En raison de ses valeurs historiques et artistiques remarquables, la maison communale An Bien a ete classee Monument historique national en 2009. Cette reconnaissance constitue une juste appreciation des efforts de preservation et de valorisation du patrimoine culturel et historique local.

References bibliographiques

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2024, Đình An Biên di tích lịch sử Quốc gia năm 2009, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-quan-le-chan/DINH-AN-BIEN-2953#:~:text=%C4%90%C3%ACnh%20An%20Bi%C3%AAn%20t%E1%BB%8Da%20l%E1%BA%A1c,c%E1%BB%A7a%20ng%C6%B0%E1%BB%9Di%20d%C3%A2n%20H%E1%BA%A3i%20Ph%C3%B2ng.
2. Thành đoàn Hải Phòng, 2023, Đình Cổ An Biên – Nơi ghi đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa Hải Phòng, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-co-an-bien-noi-ghi-dam-dau-an-lich-su-van-hoa-hai-phong-nd22911.html

Tiếng Trung

安边亭（海防）

名称与地理位置

安边亭位于越南海防市黎真郡安边坊二征街50/170号，是一座极具代表性的古代建筑，深深镌刻着港口之城的历史与文化印记。该亭不仅是当地居民祭祀的重要场所，更是一种文化象征，反映了海防人民的精神气质与地域认同。

历史沿革与历史人物

安边亭是海防地区供奉女将**黎真（Le Chan）的重要遗迹之一。她是公元一世纪反抗东汉统治的二征起义中的杰出女英雄。在安边居民乃至整个海防人民的集体记忆中，黎真被尊奉为开垦、创建古安边庄的功臣——这一被称为“海滨防御之地”的区域，正是今日海防市的前身。因此，数百年来，黎真始终被尊为港口之地最具灵验的城隍神，象征着海滨居民不屈不挠的斗争精神、独立意志与顽强生命力。

据《当境城隍南海威灵圣真公主神迹》记载，该文由东阁大学士、翰林院学士阮炳（Nguyen Binh）于洪福元年（1572年）编纂。黎真为黎道（Le Dao）与陈氏洲（Tran Thi Chau）**之女，祖籍古海阳镇京门府东潮县安边村（今属广宁省东潮县水安社）。其父博学多才，以教书行医济世；其母温良贤淑，深受乡里敬重。

黎真生前以美貌、聪慧、精通武艺而闻名，志气尤为卓绝。当交趾太守**苏定（To Dinh）闻其名声，强逼其为妾时，她毅然拒绝。在父母支持下，黎真携家人离乡，避居于安阳县沿海地区。苏定恼羞成怒，迫害其家族，杀害黎道，使其国仇家恨愈加深重。

怀抱雪耻复国之志，黎真率领亲族与乡民前往荒地开垦，建立新聚落，并以“安边”为名，以纪念故里。在此期间，她招募豪杰，聚集各地壮丁，储备粮草，暗中筹备反抗北方统治者的武装力量。

公元40年春，二征姐妹在麋泠起义时，黎真立即响应，率安边义军参战，屡建奇功。短时间内，义军攻克六十五座城池，彻底推翻东汉在岭南的统治。起义胜利后，征侧（Trung Trac）即位称王（征王），论功行赏。当时年仅二十四岁的黎真被封为圣真公主（Thanh Chan Cong Chua），出任内军统帅，并镇守国家东北沿海要地。

返回安阳后，黎真继续扩建军营，正式确立安边庄。她组织垦荒，开发三泊河沿岸土地，发展农业，种植水稻与桑树，使该地区迅速富庶，人口不断增长，经济生活趋于稳定。同时，她高度重视军民训练，设立摔跤场、武艺台，教授兵法，提升全民体魄与战斗能力，以守卫海疆。

公元42年，东汉派遣马援（Ma Vien）率大军南下镇压起义。因敌我力量悬殊，至43年起义失败。二征姐妹在滔河殉国后，黎真率部退入腊山山区（今河南省金榜县清山社一带）继续抗战。最终，她在桔豆山一带英勇殉节，坚守民族英雄的崇高气节。

黎真去世后，各地百姓，尤其是安边居民，为缅怀其伟大功绩，纷纷建庙立亭供奉。历经各朝封赐，她被尊为安边社城隍神，成为海防地区形成与发展的精神象征。

建筑格局与景观特色

安边亭坐落于一块规整的长方形地基上，占地约3060平方米。整体平面采用传统“工”字形布局，包括五间大拜殿（前殿）、三间连廊（筒廊）及三间后宫（禁宫）。宽阔的庭院铺设八瓷砖，既是节庆舞台，也是民众集会、休憩之所。

现存建筑基本保持原始格局，由五间大拜、三间筒廊与三间后宫构成。亭内装饰雕刻精美，题材以“四灵”“四季”为主，体现十九世纪阮朝时期典型的建筑艺术风格。尤为独特的是屋顶结构，占整体高度约三分之二，屋檐舒展下垂，两端高翘，如两艘巨船。正脊塑双凤朝日，气势庄严，艺术感极强。

除主体建筑外，安边亭还设有三间左幕、右幕附属建筑，与连廊相连，形成封闭而协调的整体空间。后宫中央突起三层八角楼阁，采用“上收下展”结构，砖砌墙体外饰浮雕四灵纹样。屋脊飞檐如龙凤相向，线条柔美，宛若少女舞姿。后宫山墙呈锅柄形，与同供奉黎真的义庙（堤义）山墙形式一致。

节庆活动

每年，安边亭都会隆重举行纪念女将黎真的传统祭典，主要包括三大纪念日：诞辰（农历二月初八）、胜利日（农历八月十五）与化日（农历七月十三）。过去，在二月初八和八月十五期间，民众会将黎真神像从义庙迎至安边亭供奉十日。各族姓轮流举行祭礼、男子官祭与摔跤比赛，以重温黎真麾下海滨军队尚武传统。

供品方面，安边居民祭祀黎真必备三样海产：海蟹、米粉（称“丝”）与蛤蜊，体现鲜明的海洋文化特征。节期七至十日后，再将神像迎回义庙。

此外，安边地区还保留（并复兴）义庙水仙花雕刻竞赛这一独特民俗活动。女将黎真传统庙会规模宏大，包含木偶戏、歌筹、古剧、民族乐器演奏及民间游戏重现等内容，尤为突出的是对联合国认可的人类非物质文化遗产——越南三府母神信仰的实践活动。

文物级别

凭借突出的历史与艺术价值，安边亭于2009年被正式列为国家级历史遗迹。这一荣誉充分肯定了当地在文化遗产保护与传承方面所作出的不懈努力。

参考文献

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2024, Đình An Biên di tích lịch sử Quốc gia năm 2009, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-quan-le-chan/DINH-AN-BIEN-2953#:~:text=%C4%90%C3%ACnh%20An%20Bi%C3%AAn%20t%E1%BB%8Da%20l%E1%BA%A1c,c%E1%BB%A7a%20ng%C6%B0%E1%BB%9Di%20d%C3%A2n%20H%E1%BA%A3i%20Ph%C3%B2ng.
2. Thành đoàn Hải Phòng, 2023, Đình Cổ An Biên – Nơi ghi đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa Hải Phòng, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-co-an-bien-noi-ghi-dam-dau-an-lich-su-van-hoa-hai-phong-nd22911.html