Vị trí địa lý, tên gọi
Đình Tam Sơn tọa lạc ở phường Thủy Đường, TP. Hải Phòng.Trước đây là trang Phù Liễn, thuộc tổng Trịnh Xá, huyện Thủy Đường, quận Kinh Môn thuộc trấn Dương Tuyền, nay là thôn Tam Sơn, làng văn hóa Phù Liễn, xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, đình Tam Sơn được đánh giá là nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử – văn hóa vô cùng quý giá.
Lịch sử và nhân vật
Đời Hùng Vương thứ 18, ở trang Phù Liễn, thuộc Giang nam Triệu, xứ Đông (nay là thôn Dực Liễn, xã Thuỷ Sơn, huyện Thuỷ Nguyên, Hải Phòng ) có một gia đình họ Trịnh sống rất có tình nghĩa với làng xóm. Tuy cuộc sống thanh bần nhưng vẫn nuôi trí tâm, gặp người khó khăn, hoạn nạn đều sẵn lòng giúp đỡ…
Năm Mậu Dần, bà Hồ Thị Mai, vợ ông Trịnh Đốc Mẫn sinh ba người con trai (sinh ba) hôm ấy là ngày 12, giờ Dần. Con cả đặt tên là Trịnh Thao, con thứ là Trịnh Thám và con út là Trịnh Mon, cả 3 người đều khôi ngô, tuấn tú. Dân trong trang ấp ai cũng mừng cho hai vợ chồng họ Trịnh và bảo “ Nhà họ Trịnh dốc lòng tích phúc nên được Trời cho phúc lộc”. Vợ chồng hết sức vui mừng nuôi dạy ba người con khôn lớn. Nhờ thiên phú, bản tính thông minh, càng lớn, cả ba anh em đều có các biểu hiện hơn chúng bạn cùng trang lứa. Ngày qua, tháng lại, ba anh em hăng say học văn, luyện võ. Khi 17 tuổi tiếng tăm đã lừng lẫy khắp vùng. Vua Hùng nghe tin, sai sứ triệu về triều. Khi tiếp kiến vua, nhìn tướng mạo khôi ngô, nghe lời đối đáp trôi chảy…biết là bậc kỳ tài. Vua mừng lắm và bổ nhiệm 3 ông theo các thứ bậc khác nhau.
Biết tin Vua Hùng không có con trai nối nghiệp, Thục Phán đem quân sang đánh. Vua Hùng sai con rể là Tản Viên Sơn Thánh thống lĩnh binh mã đánh trả. Ba anh em cùng quân sĩ hăng hái xông trận. Quân Thục thua to và rút chạy. tin thắng trận báo về triều , nhà vua rất mừng, ban thưởng cho tướng sĩ…Ba anh em được vua giữ lại giúp việc bảo vệ kinh đô Phong Châu và ban cho ông Trịnh Thao chức Quảng Hộ; ông Trịnh Thám chức Phổ Hộ; ông Trịnh Mon chức Ứng Hộ.
Từ đó đất nước thanh bình, nhân dân làm ăn yên ổn. ba ông xin về thăm quê cũ. Được tin, dân trang nô nức đón chào. Các ông làm lễ tạ tổ tiên, mở tiệc khoản đãi dân làng, số vàng bạc vua ban, các ông mua ruộng cấp cho dân, làm nhà thờ, lập miếu cho trang ấp. Công việc xong xuôi, 3 ổng rước cha mẹ về kinh đô Phong Châu để tiện nuôi dưỡng. ba anh em lập gia đình, có 20 người con, không ai về quê cũ…
Theo Thần phả, Ông Trịnh Thao mất ngày 12 tháng 3; ông Trịnh Thám mất ngày 12-8 và ông Trịnh Mon mất ngày 12-11. Qua nhiều triều đại, mỗi khi thắng giặc, các vua như thấy có âm phù, dương trợ nên có tặng thêm danh hiệu cho 3 ông từ đời Lý đến đời Trần, Lê, Nguyễn…
Sau khi ba ông mất, để tưởng nhớ công ơn, dân trang Phù Liễn đã lập đền thờ. Trong đó, riêng đình Tam Sơn là nơi thờ Quảng hộ cư sỹ Đại vương Trịnh Thao.
Đình vẫn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử vô giá, trong đó phải kể đến 7 sắc phong từ năm Tự Đức 6 (1853) đến năm Khải Định 9 (1924) và bản hương ước của làng Tam Sơn được Viện khoa học xã hội Việt Nam ghi nhận.
Qua nhiều triều đại, mỗi khi thắng giặc, các vua như thấy có “âm phù dương trợ” nên có tặng thêm danh hiệu (từ đời Lý đến đời Trần, Lê, Nguyễn). Từ đó đến nay, ngoài việc bảo tồn tín ngưỡng tâm linh của dân làng, đình Tam Sơn không chỉ thờ vị thành hoàng là nhân thần linh thiêng mà còn là nơi ghi nhớ và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống từ ngàn xưa, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, đạo lý của dân tộc Việt.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Tam Sơn tọa lạc trong không gian làng xã truyền thống, mang dáng vẻ cổ kính, trang nghiêm nhưng không đồ sộ, phản ánh đặc trưng của các ngôi đình làng vùng duyên hải Bắc Bộ. Tổng thể kiến trúc có bố cục gọn gàng, hài hòa với cảnh quan xung quanh. Mặt đình quay ra khoảng sân rộng lát gạch đỏ, tạo không gian thoáng đãng cho sinh hoạt cộng đồng và các nghi lễ truyền thống.
Mái đình lợp ngói mũi hài màu nâu đỏ, dốc đều về hai phía, các góc mái cong nhẹ, mềm mại. Trên bờ nóc và bờ chảy trang trí các đề tài rồng chầu, hoa văn truyền thống, nổi bật trên nền mái ngói trầm, vừa tạo điểm nhấn thẩm mỹ vừa thể hiện yếu tố linh thiêng. Phía trước đình đặt lư hương đá và đôi đèn đá, góp phần tăng thêm vẻ trang trọng cho không gian thờ tự.
Tường bao và các chi tiết kiến trúc bên ngoài chủ yếu sử dụng vật liệu truyền thống như gạch, đá, gỗ, tạo cảm giác bền vững, mộc mạc. Tổng thể bên ngoài đình Tam Sơn tuy không cầu kỳ, nhưng vẫn toát lên nét tôn nghiêm, cổ truyền, đúng với vai trò là trung tâm tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng dân cư địa phương.
Bên trong đình Tam Sơn hiện vẫn được bảo tồn và sử dụng, dù quy mô kiến trúc khá khiêm tốn. Đình được xây dựng theo kiểu kiến trúc gỗ truyền thống, gồm 3 gian đại bái và 2 gian hậu cung, bố cục theo trục dọc, đảm bảo sự liên hoàn và thống nhất trong không gian thờ tự.
Hệ thống khung đình làm bằng gỗ, với các cột, xà, kèo liên kết chặt chẽ, thể hiện kỹ thuật mộc truyền thống. Đại bái là không gian chính, nơi diễn ra các nghi lễ tế tự, sinh hoạt tín ngưỡng của dân làng; phía sau là hậu cung – khu vực thờ tự linh thiêng nhất, đặt bài vị và đồ thờ chính. Mái đình lợp ngói mũi, bên trong lộ rõ kết cấu vì kèo, tạo cảm giác vững chắc và trang nghiêm.
Nền đình được lát gạch bát, vừa có tác dụng chống ẩm, vừa mang giá trị thẩm mỹ truyền thống. Không gian nội thất tuy giản dị, không quá nhiều chạm khắc cầu kỳ, nhưng vẫn giữ được không khí tĩnh lặng, linh thiêng, phản ánh rõ nét đời sống tín ngưỡng lâu đời của cư dân làng Tam Sơn.
Lễ hội
Theo tục lệ, lễ hội đình Tam Sơn (Hải Phòng) được tổ chức vào ngày 12 tháng 3 âm lịch hằng năm, là dịp sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng dân cư địa phương. Lễ hội gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội, được tổ chức trang nghiêm, kết hợp hài hòa giữa yếu tố tâm linh và sinh hoạt văn hóa dân gian.
Phần lễ diễn ra theo nghi thức truyền thống, mang đậm bản sắc văn hóa làng xã vùng đồng bằng ven biển Bắc Bộ. Mở đầu là lễ dâng hương và lễ cáo yết tại đình nhằm kính cáo với các bậc thần linh, thành hoàng làng về việc mở hội. Tiếp đó là các nghi lễ tế chính, do các bô lão và chức sắc trong làng đảm nhiệm, được thực hiện trang trọng, đúng quy định lễ nghi cổ truyền. Nội dung tế lễ thể hiện lòng thành kính, tri ân công đức các vị thành hoàng đã có công phù hộ cho dân làng, đồng thời cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân dân ấm no, cuộc sống bình yên.
Phần hội được tổ chức sôi nổi ngay sau phần lễ, tạo nên không khí vui tươi, phấn khởi cho cộng đồng trong những ngày lễ hội. Nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian truyền thống được tổ chức, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Tiêu biểu là các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian, giao lưu văn nghệ quần chúng, cùng các trò chơi mang tính tập thể, góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Thông qua phần hội, các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương được bảo tồn và phát huy, đồng thời đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí lành mạnh của nhân dân.
Lễ hội đình Tam Sơn không chỉ là dịp thể hiện đời sống tín ngưỡng đặc sắc của cư dân địa phương, mà còn góp phần củng cố tinh thần đoàn kết làng xã, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ. Với những giá trị lịch sử, văn hóa và xã hội đó, lễ hội đã trở thành một trong những sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của địa phương, hằng năm thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về tham dự.
Tài liệu tham khảo
- Thành Đoàn Hải Phòng, 2024, Đình Tam Sơn, Xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-tam-son-xa-thuy-son-huyen-thuy-nguyen-nd26374.html
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Tam Son Communal House (Hai Phong)
Geographic Location and Name
Tam Son Communal House is located in Phu Lien hamlet, formerly part of Trinh Xa canton, Thuy Duong district, Kinh Mon prefecture of Duong Tuyen administrative region. Today, it belongs to Tam Son hamlet, Phu Lien cultural village, Thuy Son commune, Thuy Nguyen district, Hai Phong City. Tam Son Communal House is regarded as a site that preserves exceptionally valuable historical and cultural heritage.
History and Worshipped Figures
During the reign of the eighteenth Hung King, in Phu Lien hamlet, thuộc Giang Nam Trieu region of Xu Dong (now Duc Lien hamlet, Thuy Son commune, Thuy Nguyen district, Hai Phong), there lived a Trinh family known for their strong sense of morality and close bonds with the village community. Although their life was modest and frugal, they were kind-hearted and always willing to help those in hardship or distress.
In the year Mau Dan, Mrs. Ho Thi Mai, the wife of Mr. Trinh Doc Man, gave birth to triplet sons on the twelfth day, at the Dan hour. The eldest was named Trinh Thao, the second Trinh Tham, and the youngest Trinh Mon. All three were handsome and dignified in appearance. The villagers rejoiced for the Trinh couple and said, “The Trinh family has devoted itself to accumulating virtue, and Heaven has bestowed blessings and fortune upon them.” The couple lovingly raised their three sons to adulthood. Gifted by nature and endowed with intelligence, as they grew older, the three brothers clearly surpassed their peers. As time passed, they devoted themselves to literary studies and martial training. By the age of seventeen, their reputation had spread throughout the region.
Hearing of their talent, King Hung sent envoys to summon them to the royal court. Upon meeting them, seeing their noble bearing and hearing their eloquent responses, the king recognized them as extraordinary talents. He was greatly pleased and appointed the three brothers to official positions of different ranks.
When King Hung had no male heir to succeed him, Thuc Phan took advantage of the situation and led his troops to invade. King Hung ordered his son-in-law, Tan Vien Son, to command the army in resistance. The three brothers, together with the soldiers, bravely charged into battle. The Thuc forces suffered a decisive defeat and retreated. When news of victory reached the court, the king was overjoyed and bestowed rewards upon the generals and soldiers. The three brothers were retained to assist in defending the capital at Phong Chau, and the king granted Trinh Thao the title of Quang Ho, Trinh Tham the title of Pho Ho, and Trinh Mon the title of Ung Ho.
Thereafter, the country enjoyed peace and stability, and the people lived and worked in security. The three brothers requested permission to return to their native village for a visit. Upon hearing the news, the villagers enthusiastically welcomed them. The brothers held ceremonies to honor their ancestors, hosted feasts for the villagers, and used the gold and silver bestowed by the king to purchase farmland for the people, build an ancestral hall, and establish shrines for the hamlet. After completing these tasks, they escorted their parents back to the capital at Phong Chau to care for them more conveniently. The three brothers married and had a total of twenty children, none of whom returned to the old homeland.
According to the sacred genealogy (Than Pha), Trinh Thao passed away on the twelfth day of the third lunar month; Trinh Tham on the twelfth day of the eighth lunar month; and Trinh Mon on the twelfth day of the eleventh lunar month. Through successive dynasties, whenever the country achieved victory in warfare, kings believed that they received “yin assistance and yang support” from the spirits, and thus conferred additional honorific titles upon the three brothers, from the Ly dynasty through the Tran, Le, and Nguyen dynasties.
After the passing of the three brothers, to commemorate their merits, the people of Phu Lien hamlet established temples for worship. Among them, Tam Son Communal House is specifically dedicated to Quang Ho Cu Sy Dai Vuong Trinh Thao.
The communal house preserves many invaluable historical relics, notably seven royal decrees dating from the sixth year of Tu Duc (1853) to the ninth year of Khai Dinh (1924), as well as the village convention (huong uoc) of Tam Son village, which has been recognized by the Vietnam Academy of Social Sciences.
Over many dynasties, whenever victories were achieved, kings believed that the three deities provided spiritual assistance, and thus continued to grant them additional honorific titles (from the Ly to the Tran, Le, and Nguyen dynasties). To this day, beyond preserving the spiritual beliefs of the villagers, Tam Son Communal House not only worships a sacred human tutelary deity but also serves as a place to remember and preserve ancient traditional cultural values, clearly expressing the Vietnamese tradition of “remembering the source of one’s water” and national moral principles.
Architecture and Landscape
Tam Son Communal House is situated within a traditional village setting, bearing an ancient and solemn appearance that is dignified yet not monumental, reflecting the typical characteristics of communal houses in the northern coastal delta region. The overall architectural layout is compact and harmonious with the surrounding landscape. The front of the communal house faces a wide courtyard paved with red bricks, creating an open space for community activities and traditional rituals.
The roof is covered with brownish-red mui hai tiles, evenly sloping on both sides, with gently curved and graceful roof corners. The ridge and eaves are decorated with motifs of dragons in adoration and traditional patterns, standing out against the subdued tiled roof, serving both aesthetic and spiritual functions. In front of the communal house are placed a stone incense burner and a pair of stone lanterns, enhancing the solemnity of the sacred space.
The enclosing walls and exterior architectural details are mainly constructed from traditional materials such as brick, stone, and wood, creating a sense of durability and rustic simplicity. Although the exterior of Tam Son Communal House is not elaborately ornate, it still conveys an air of reverence and antiquity, consistent with its role as the spiritual and cultural center of the local community.
The interior of Tam Son Communal House has been preserved and remains in use, despite its relatively modest architectural scale. The structure follows traditional wooden architecture, consisting of three bays of the front hall (dai bai) and two bays of the rear sanctuary (hau cung), arranged along a longitudinal axis to ensure continuity and unity in the worship space.
The wooden frame system, with columns, beams, and trusses tightly joined together, demonstrates traditional carpentry techniques. The dai bai serves as the main space for ritual ceremonies and communal religious activities, while the hau cung at the rear is the most sacred area, housing the spirit tablets and principal ritual objects. The roof is tiled with mui tiles, and the interior structure of the trusses is clearly visible, creating a sense of solidity and solemnity.
The floor is paved with traditional bat bricks, which help prevent dampness while also providing aesthetic value. Although the interior decoration is relatively simple and not heavily carved, it retains a quiet and sacred atmosphere, clearly reflecting the long-standing spiritual life of the residents of Tam Son village.
Festival
According to local custom, the Tam Son Communal House Festival (Hai Phong) is held annually on the twelfth day of the third lunar month and constitutes an important cultural and religious event for the local community. The festival consists of two main parts: the ritual ceremonies and the festive activities, organized in a solemn manner that harmoniously combines spiritual elements with folk cultural practices.
The ritual part is conducted according to traditional procedures, bearing the distinct cultural identity of villages in the northern coastal plain. It begins with the incense-offering ceremony and the cao yet rite at the communal house, respectfully informing the deities and village tutelary spirit of the opening of the festival. This is followed by the main sacrificial rites, performed by village elders and dignitaries in a dignified manner, strictly observing traditional ceremonial protocols. The content of the rituals expresses reverence and gratitude for the merits of the tutelary deities who have protected the villagers, while also praying for national peace, favorable weather, abundant harvests, prosperity, and a peaceful life for the people.
The festive part takes place immediately after the rituals, creating a joyful and lively atmosphere for the community during the festival days. Various cultural, artistic, and traditional folk games are organized, attracting large numbers of local residents and visitors. Typical activities include performances of folk arts, community cultural exchanges, and collective games, all of which contribute to strengthening community bonds. Through these festivities, local traditional cultural values are preserved and promoted, while also meeting the people’s need for healthy recreation and entertainment.
The Tam Son Communal House Festival is not only an expression of the distinctive spiritual life of the local residents but also contributes to reinforcing village solidarity and educating younger generations about the tradition of gratitude and remembrance of ancestors. With its historical, cultural, and social significance, the festival has become one of the most representative cultural activities of the locality, attracting numerous participants and visitors each year.
References
- Thành Đoàn Hải Phòng, 2024, Đình Tam Sơn, Xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-tam-son-xa-thuy-son-huyen-thuy-nguyen-nd26374.html
Tiếng Pháp
Dinh Tam Son (Hai Phong)
Situation geographique et denomination
Le dinh Tam Son est situe a l’ancien hameau de Phu Lien, relevant autrefois du tong Trinh Xa, district de Thuy Duong, arrondissement de Kinh Mon, appartenant a la region de Duong Tuyen. Aujourd’hui, il se trouve au hameau de Tam Son, village culturel de Phu Lien, commune de Thuy Son, district de Thuy Nguyen. Le dinh Tam Son est reconnu comme un lieu conservant de tres precieuses valeurs historiques et culturelles.
Histoire et personnages
Sous le regne du 18e Hung Vuong, a Phu Lien, relevant de Giang Nam Trieu, dans la region de Xu Dong (actuellement le hameau de Duc Lien, commune de Thuy Son, district de Thuy Nguyen, Hai Phong), vivait une famille de la lignee Trinh, reputee pour sa bienveillance et sa solidarite envers le voisinage. Bien que menant une vie modeste, cette famille cultivait la vertu et n’hesitait jamais a aider les personnes en difficulte ou frappees par le malheur.
L’annee Mau Dan, Ho Thi Mai, epouse de Trinh Doc Man, mit au monde trois fils le meme jour, le 12e jour du mois, a l’heure Dan. L’ainé fut nomme Trinh Thao, le second Trinh Tham, et le benjamin Trinh Mon. Tous trois etaient beaux, intelligents et pleins de talent. Les habitants du hameau se rejouirent pour le couple Trinh, affirmant que « la famille Trinh, ayant accumule des merites, a recu les benedictions du Ciel ».
Le couple eleva ses trois fils avec grand soin. Dotes de talents naturels et d’une intelligence remarquable, les trois freres se distinguaient des leur jeune age. En grandissant, ils etudierent avec assiduite les lettres et s’entrainerent aux arts martiaux. A l’age de 17 ans, leur renommee s’etait deja repandue dans toute la region. Le roi Hung, informe de leurs talents, envoya des emissaires pour les convoquer a la cour. Lors de l’audience, impressionne par leur allure noble et leurs reponses eloquentes, le roi reconnut en eux des hommes d’exception et les nomma a des fonctions differentes selon leur rang.
Apprenant que le roi Hung n’avait pas de fils pour lui succeder, Thuc Phan rassembla ses troupes et attaqua. Le roi Hung confia alors le commandement des armees a son gendre, Tan Vien Son. Les trois freres, aux cotes des soldats, combattirent avec courage. Les troupes de Thuc subirent une lourde defaite et durent battre en retraite. La nouvelle de la victoire parvint a la cour, et le roi, ravi, recompensa les generaux et les soldats.
Les trois freres furent retenus pour participer a la defense de la capitale Phong Chau. Trinh Thao recut le titre de Quang Ho, Trinh Tham celui de Pho Ho, et Trinh Mon celui de Ung Ho.
Le pays entra alors dans une periode de paix, et la population put vivre et travailler en toute serenite. Les trois freres demanderent a retourner visiter leur village natal. A cette nouvelle, les habitants les accueillirent avec enthousiasme. Ils accomplirent des rites en l’honneur de leurs ancetres, offrirent des banquets aux villageois, et utiliserent l’or et l’argent recus du roi pour acheter des terres qu’ils distribuerent a la population, construire une maison ancestrale et eriger un temple pour le hameau.
Une fois ces travaux acheves, ils emmenerent leurs parents a Phong Chau afin de mieux subvenir a leurs besoins. Les trois freres se marierent et eurent au total vingt enfants, aucun ne retournant vivre dans le village natal.
Selon les genealogies sacrees, Trinh Thao mourut le 12e jour du 3e mois, Trinh Tham le 12e jour du 8e mois, et Trinh Mon le 12e jour du 11e mois. A travers les dynasties, chaque fois que le pays remportait une victoire contre l’ennemi, les rois, se sentant soutenus par des forces spirituelles invisibles, attribuaient de nouveaux titres honorifiques aux trois freres, depuis les dynasties Ly, Tran, Le jusqu’a Nguyen.
Apres leur mort, pour honorer leurs merites, les habitants de Phu Lien erigerent un temple. Parmi ces lieux de culte, le dinh Tam Son est specifiquement dedie a Quang Ho Cu Sy Dai Vuong Trinh Thao.
Le dinh conserve de nombreuses valeurs historiques inestimables, notamment sept edicts royaux datant de la 6e annee de Tu Duc (1853) a la 9e annee de Khai Dinh (1924), ainsi qu’un reglement villageois de Tam Son reconnu par l’Institut des sciences sociales du Vietnam.
Au-dela de sa fonction de preservation du culte spirituel, le dinh Tam Son est aussi un lieu de memoire et de sauvegarde des valeurs culturelles traditionnelles ancestrales, incarnant profondement la morale vietnamienne du « boire l’eau en se souvenant de sa source ».
Architecture et paysage
Le dinh Tam Son est implante dans un cadre villageois traditionnel, presentant une allure ancienne et solennelle sans etre monumentale, caracteristique des dinh des regions cotieres du Nord du Vietnam. L’ensemble architectural est compact et harmonieux avec le paysage environnant. La facade du dinh s’ouvre sur une vaste cour pavee de briques rouges, offrant un espace degage pour les activites communautaires et les rites traditionnels.
La toiture est couverte de tuiles en forme de soulier, de couleur brun rouge, avec une pente reguliere sur les deux versants et des angles legerement recourbes. Les aretes du faîte et des rives sont decorees de motifs de dragons et d’ornements traditionnels, se detachant sur le ton sombre des tuiles, a la fois esthetiques et porteurs de sacralite. A l’avant du dinh sont disposes un brule-parfum en pierre et une paire de lanternes en pierre, renforcant le caractere solennel de l’espace cultuel.
Les murs d’enceinte et les elements architecturaux exterieurs utilisent principalement des materiaux traditionnels tels que la brique, la pierre et le bois, conferant a l’ensemble une impression de solidite et de sobriete. Sans etre ornementee a l’exces, l’architecture exterieure du dinh Tam Son degage une dignite ancienne, conforme a son role de centre spirituel et culturel de la communaute locale.
L’interieur du dinh est toujours conserve et utilise aujourd’hui, bien que son echelle architecturale soit modeste. Le batiment adopte une architecture en bois traditionnelle, comprenant trois traves de dai bai et deux traves de hau cung, organisees selon un axe longitudinal assurant la continuite et l’unite de l’espace cultuel.
La charpente en bois, composee de colonnes, poutres et chevrons solidement assembles, illustre le savoir-faire traditionnel de la menuiserie. Le dai bai constitue l’espace principal des rites et des activites religieuses, tandis que le hau cung, situe a l’arriere, est la zone la plus sacree, abritant les tablettes et les objets de culte essentiels. Le toit en tuiles laisse apparaitre la structure interne de la charpente, donnant une impression de stabilite et de solennite.
Le sol est pave de briques traditionnelles, assurant a la fois une protection contre l’humidite et une valeur esthetique ancienne. Bien que l’espace interieur soit simple et peu charge en sculptures, il conserve une atmosphere calme et sacree, reflet de la vie religieuse ancestrale des habitants de Tam Son.
Fete traditionnelle
Selon la coutume, la fete du dinh Tam Son (Hai Phong) est organisee chaque annee le 12e jour du 3e mois lunaire. Elle constitue un evenement culturel et religieux majeur pour la communaute locale. La fete comprend deux parties principales : la partie rituelle et la partie festive, organisees de maniere solennelle et harmonieuse entre sacralite et culture populaire.
La partie rituelle suit les ceremonies traditionnelles propres aux villages des plaines cotieres du Nord. Elle debute par l’offrande d’encens et la ceremonie de proclamation annonçant l’ouverture de la fete aux divinites et au genie tutelaire du village. Viennent ensuite les rites principaux, accomplis par les anciens et les notables du village dans le respect strict des usages traditionnels. Ces ceremonies expriment la gratitude envers les genies protecteurs et formulent des vœux de paix nationale, de conditions climatiques favorables, de bonnes recoltes et de prosperite pour la population.
La partie festive se deroule dans une atmosphere joyeuse et animee, avec de nombreuses activites culturelles, artistiques et des jeux populaires traditionnels attirant habitants et visiteurs. Des spectacles d’arts populaires, des echanges artistiques communautaires et des jeux collectifs contribuent a renforcer la cohesion sociale et a valoriser les traditions locales, tout en repondant aux besoins de divertissement sain de la population.
La fete du dinh Tam Son ne se limite pas a l’expression de la vie spirituelle locale ; elle contribue egalement a renforcer la solidarite communautaire et a transmettre aux jeunes generations la tradition du « souvenir des origines ». Par ses valeurs historiques, culturelles et sociales, cette fete est devenue l’une des manifestations culturelles emblematiques de la region, attirant chaque annee de nombreux participants et visiteurs venus de tous horizons.
References
- Thành Đoàn Hải Phòng, 2024, Đình Tam Sơn, Xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-tam-son-xa-thuy-son-huyen-thuy-nguyen-nd26374.html
Tiếng Trung
三山亭（海防）
地理位置与名称
三山亭坐落于旧时扶炼庄，隶属郑舍总、水塘县、京门府、阳泉镇；今为海防市水原县水山社扶炼文化村三山村。三山亭被认为是保存了大量极为珍贵的历史—文化价值的重要遗址。
历史与人物
雄王十八世时期，在江南赵地、东道之地的扶炼庄（今海防市水原县水山社翼炼村），有一户郑氏人家，与乡里相处和睦，重情重义。虽生活清贫，却心存仁厚，凡遇乡邻困厄、患难，皆乐于相助。
戊寅年，郑督敏（Trinh Doc Man）之妻胡氏梅（Ho Thi Mai）于当月十二日寅时诞下三子。长子名郑韬（Trinh Thao），次子名郑探（Trinh Tham），幼子名郑蒙（Trinh Mon），三人皆相貌俊朗、仪表不凡。庄中百姓无不为郑氏夫妇道贺，称其“郑氏一门笃行积德，故得天赐厚福”。夫妇二人悉心抚育三子成人。凭借天资聪颖与勤奋努力，三兄弟渐渐显露出超越同龄人的才学。随着年岁增长，三人勤习文武，至十七岁时已声名远播。
雄王闻讯，遣使召入朝廷。面见国王时，见其仪容出众、对答流畅，深知皆为奇才，王大悦，遂按不同品级授予官职。
得知雄王无子嗣继位，蜀泮（Thuc Phan）举兵来犯。雄王命女婿坦圆山圣（Tan Vien Son Thanh）统率兵马迎敌。三兄弟率军奋勇冲锋，蜀军大败而逃。捷报传回朝廷，国王大喜，重赏将士。三兄弟被留任以协助守卫丰州京城，并分别授予官职：郑韬任“广护”，郑探任“普护”，郑蒙任“应护”。
此后国泰民安，百姓安居乐业。三位将领请旨返乡省亲，乡民闻讯，夹道相迎。三人祭告祖先，设宴款待乡里，并以王赐金银购置田产分予百姓，修建祠堂，建立庙宇。事毕后，三人迎奉父母回丰州京城奉养。其后，三兄弟各自成家，共育二十名子女，却无人再返故里久居。
据《神谱》记载：郑韬卒于三月十二日；郑探卒于八月十二日；郑蒙卒于十一月十二日。历代以来，每逢战胜外敌，诸王皆感其有“阴扶阳助”之灵验，自李、陈、黎、阮诸朝不断追赠封号。
三位将领去世后，为追念其功德，扶炼庄民众建庙奉祀。其中，三山亭专门奉祀“广护居士大王”郑韬（Trinh Thao）。
三山亭至今仍保存着诸多无价的历史文献与遗存，包括自嗣德六年（1853）至启定九年（1924）的七道敕封，以及被越南社会科学研究院认定的三山村乡约文书。
至今，三山亭不仅是当地居民信仰生活的重要场所，也是一处铭记先贤功绩、保存传统文化价值的历史空间，生动体现了越南民族“饮水思源”的道德传统。
建筑与景观
三山亭坐落于传统村落空间之中，整体风貌古朴庄严而不显宏大，体现了北部沿海地区村亭建筑的典型特征。建筑布局紧凑，与周围环境和谐相融。亭前为铺设红砖的宽阔庭院，为社区活动与传统仪式提供了开敞空间。
亭顶覆盖红褐色鞋头瓦，双坡对称，檐角微翘，线条柔和。屋脊与檐沟装饰有“龙朝”及传统纹样，在沉稳的瓦色映衬下尤为醒目，既具审美价值，又彰显神圣意味。亭前安置石制香炉与一对石灯，更添肃穆气氛。
外部围墙及建筑细部多采用砖、石、木等传统材料，质朴坚实。整体虽不繁复，却散发出庄重、古雅之美，契合其作为地方信仰与文化中心的功能。
亭内建筑规模虽较为简约，却至今仍保存并持续使用。整体为传统木构架形式，由三间大拜与两间后宫组成，沿中轴线展开，空间连贯统一。
木质框架中，柱、梁、椽、枋连接紧密，体现传统木作工艺水平。大拜为举行祭祀与信仰活动的主要空间，后方后宫为最为神圣之所，安置神位与主要供器。屋顶内侧裸露梁架结构，增强了空间的稳固感与庄严感。
地面铺设八角砖，既防潮又富传统审美。内部装饰虽不以繁复雕刻见长，却营造出宁静、肃穆的氛围，真实反映了三山村居民延续已久的信仰生活。
节庆
依照传统，三山亭会期定于每年农历三月十二日，是当地社区重要的文化—信仰活动。节会分为礼仪与娱乐两部分，庄重而不失热闹，充分融合宗教信仰与民间文化。
礼仪部分遵循传统仪制进行，具有鲜明的北部沿海平原乡村文化特色。首先举行上香与告谒仪式，禀告诸神与城隍开会之事；随后由村中长老与职事主持正祭，礼仪肃穆、程序严谨。祭文表达对城隍神庇佑乡里的感恩之情，并祈愿国泰民安、风调雨顺、五谷丰登、百姓安康。
娱乐部分在礼仪结束后展开，气氛欢快热烈。多种传统文艺表演与民间游戏相继举行，吸引众多居民与游客参与，其中包括民间艺术演出、群众文艺交流及集体性游戏活动，增强了社区凝聚力。 三山亭会不仅展现了当地独特的信仰生活，也在潜移默化中传承“饮水思源”的传统价值观，成为水山地区具有代表性的年度文化盛事。
参考资料
- Thành Đoàn Hải Phòng, 2024, Đình Tam Sơn, Xã Thủy Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-tam-son-xa-thuy-son-huyen-thuy-nguyen-nd26374.html
