Thời gian tổ chức
Tháng Ba, vào cuối tiết xuân, những người nông dân đang buổi nông nhàn, rủ nhau mở mùa trẩy hội. Lễ hội kéo dài trong 10 ngày, từ mồng 1 đến mồng 10 tháng 3 âm lịch, với nhiều nghi thức quan trọng diễn ra theo từng ngày.
- Mồng 1: khai hội. Họ Trần Lê (dòng họ của Thánh Mẫu) làm lễ tại phủ Chính, sau đó sang dâng lễ tại nhà thờ họ Lê ở phủ Nội và phủ Ngoại. Cùng ngày, phủ Vân Cát cũng tiến hành lễ nhập hội, dân làng đảm trách việc tế lễ.
- Mồng 2: vào buổi tối diễn ra lễ tế và nghi thức rước nước. Đoàn rước mang theo đuốc sáng, lấy nước vào chĩnh sứ đem về làm lễ tắm tượng Thánh Mẫu (lễ mộc dục).
- Mồng 3: ngày giỗ Thánh Mẫu, trước kia được tổ chức theo nghi thức quốc lễ. Lễ vật dâng gồm hương, hoa, 100 bánh giầy lớn và một con lợn sống. Tại phủ Vân Cát cũng tổ chức lễ cùng ngày, tuy không phải quốc lễ nhưng quy mô rất lớn, với lễ vật gồm trâu thui, bò thui, lợn luộc (tam sinh), cùng hàng trăm cặp bánh giầy và hương hoa.
- Mồng 4, 5: tiếp tục các nghi lễ tế do chức sắc của các làng thay phiên thực hiện theo thứ tự đã định.
- Mồng 6: diễn ra lễ rước Thánh Mẫu từ phủ Tiên Hương đến chùa Gôi – đây là đám rước lớn nhất trong toàn bộ lễ hội. Đoàn rước kéo dài gần một kilômét, với sự tham gia của nhiều thành phần như tăng ni Phật giáo, tín đồ Đạo Mẫu, quan chức và các đội múa rồng, múa sư tử, tạo nên không khí trang nghiêm nhưng cũng rất rộn ràng.
- Mồng 7, 8, 9: diễn ra trò kéo chữ, một nét đặc sắc riêng của hội Phủ Giầy. Mỗi lần xếp chữ cần hơn một trăm người tham gia, mặc đồng phục với khăn đỏ, áo vàng, thắt lưng xanh, quần trắng và xà cạp đỏ, tay cầm gậy dài khoảng 2 mét. Người chỉ huy gọi là tổng cờ. Trước khi bắt đầu, chủ lễ làm nghi thức xin Thánh Mẫu “ban chữ”, sau đó tổng cờ điều khiển đội hình xếp thành các chữ mang ý nghĩa tốt lành như “Thiên hạ thái bình”…
Địa điểm
Hội Phủ Giầy được tổ chức tại quần thể di tích Phủ Giầy, thuộc xã Kim Thái (xưa là xã An Thái), huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Hà, cách thành phố Nam Định khoảng 15 km. Đây là vùng đồng bằng rộng lớn với những cánh đồng lúa bát ngát, xen lẫn các ngọn núi đá thấp, làng mạc trù phú và dòng sông hiền hòa uốn khúc.
Phủ Giầy vốn có tên cổ là Kẻ Giầy. Sau khi Liễu Hạnh được sắc phong công chúa, nơi đây được gọi là Phủ. Quần thể di tích liên quan tới việc thờ Thánh Mẫu gồm phủ chính, phủ Vân Cát và lăng Chúa Liễu.
Phủ chính là công trình lớn với ba lớp điện thờ quay về hướng nam. Trước điện có giếng tròn và cột cờ, trên sân rộng có các nhà bia, nhà trống, nhà chiêng. Trong điện thờ Chúa Liễu cùng hệ thống Tứ Phủ, với Mẫu Thượng Thiên hóa thân thành Liễu Hạnh thờ ở trung tâm.
Cách đó không xa là phủ Vân Cát, phía trước có hồ bán nguyệt và cầu đá chạm trổ công phu. Phủ có Ngũ Môn và bốn cung thờ, trung tâm thờ Chúa Liễu, bên trái là chùa thờ Phật, bên phải thờ Lý Nam Đế.
Gần phủ chính còn có lăng Chúa Liễu được xây dựng bằng đá vào đầu thế kỷ XX. Lăng có ngôi mộ bát giác ở vị trí cao, bốn phía có cửa và bậc thang. Xung quanh là hệ thống lan can đá nhiều lớp, các góc tường và trụ cổng đều chạm hình nụ sen, tạo nên cảnh quan độc đáo như một hồ sen đá.
Ngoài ra quanh khu vực Phủ Giầy còn có nhiều đền miếu khác như đền Khâm Sai, đền Công Đồng, đền Thượng, đền Quan, đền Đức Vua, đền Giếng, đền Cây Đa, đình Ông Khổng.
Nhân vật thờ tự
Phủ Giầy gắn với việc thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh – một trong những vị thánh quan trọng của tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam. Sau khi Liễu Hạnh được sắc phong công chúa, khu vực Kẻ Giầy trở thành trung tâm thờ phụng và dần được gọi là Phủ Giầy.
Theo truyền thuyết, Liễu Hạnh nguyên là công chúa Quỳnh Hoa, con gái Ngọc Hoàng, có lỗi (đánh vỡ chén ngọc) bị giáng xuống trần (1557). Đầu thai vào nhà Lê Thái Công, một nhà giáo tích đức, nên Quỳnh Hoa – lúc này là Giáng Tiên trở thành người tài hoa, giỏi đàn ca, thơ phú, nhiều lần xướng họa thơ văn với Đào Lan (chồng) và các bậc danh nho như Phùng Khắc Khoan. Đặc biệt tương truyền về sau, khi nương cửa Phật, nàng có công âm phù triều đình, dẹp yên giặc giã, giúp dân trừ dịch… Công chúa Liễu Hạnh đi nhiều nơi, tới đâu cũng làm điều thiện nên nhân dân tôn là Thánh Mẫu, Mẫu Liễu và lập đền thờ
Hội Phủ Giầy vì thế cũng hình thành và duy trì từ lâu đời, trở thành một trong những lễ hội lớn gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu.
Phần lễ
Trong hội Phủ Giầy, phần lễ bao gồm nhiều nghi thức truyền thống như tế lễ và rước Thánh Mẫu.
Ngày đầu hội là nghi thức cúng tế với các tuần dâng hương, dâng hoa, dâng rượu. Những ngày tiếp theo diễn ra các lễ tế của dân làng và quan chức địa phương.
Nghi lễ tiêu biểu nhất là lễ rước Thánh Mẫu từ phủ Chính lên chùa Gôi vào ngày mồng 6 tháng Ba. Kiệu rước bát nhang Thánh Mẫu được trang trí lộng lẫy với cờ quạt, tán lọng nhiều màu sắc. Người tham gia rước phần lớn là các bà, các cô trong làng, mặc trang phục rực rỡ. Các cô gái đồng trinh được cử khiêng long đình, rước võng và kiệu, trong khi các bà trung niên cầm phướn, vác cờ.
Đoàn rước tiến đi giữa tiếng nhạc bát âm, tiếng loa và tiếng trống rộn ràng, cùng đoàn thiện nam tín nữ đi theo trẩy hội.
Bên cạnh đó, trong những ngày hội còn diễn ra các nghi thức tín ngưỡng đặc trưng của đạo Mẫu như hát văn và hầu đồng. Đây là hình thức diễn xướng tổng hợp kết hợp giữa âm nhạc, hát, múa và nghi lễ thờ cúng. Ban văn hát theo những làn điệu riêng để phù hợp với các giá đồng, khi người lên đồng thực hiện các nghi thức trước bàn thờ và tái hiện hình tượng các vị thánh trong hệ thống Tứ Phủ.
Phần hội
Phần hội của hội Phủ Giầy diễn ra rất sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa dân gian.
Đặc sắc nhất là hội kéo chữ diễn ra vào ngày mồng 7 tháng Ba. Trong hội này, các tổng trong huyện Vụ Bản cử những phu cờ tham gia. Mỗi tổng góp khoảng mười người, hợp lại thành đội phu cờ đông đảo. Họ mặc áo vàng, quần trắng, đầu đội khăn đen, tay cầm gậy dài trang trí lông gà và giấy màu.
Theo hiệu lệnh của Tổng cờ và tiếng trống, các phu cờ di chuyển, tiến lùi và sắp xếp thành những chữ lớn trên sân phủ. Những chữ thường được xếp là “Mẫu Nghi Thiên Hạ”, “Thiên hạ thái bình”, “Thạch cập sinh dân”, “Vân hành vũ thi”.
Ngoài ra trong hội còn có nhiều hình thức vui chơi như hát tuồng, hát chèo, trống quân, hát xẩm, ca trù; các trò thi đấu như vật, múa võ, kéo co, đánh cờ, chọi gà.
Trong những ngày hội cũng diễn ra chợ hội, nơi người dân bày bán nhiều sản phẩm địa phương như đồ mộc La Xuyên, đồ sơn mài, đồ khảm trai, các vật dụng sinh hoạt và nhiều mặt hàng thủ công khác. Người đi hội không chỉ tham gia sinh hoạt văn hóa tâm linh mà còn mua sắm và thưởng thức các món ăn địa phương, nổi tiếng như thịt bò tái ăn với tương gừng.
Vui hội như vậy nên từ lâu trong dân gian vẫn truyền nhau câu ca:
Còn trời còn nước còn non
Mồng năm rước Mẫu ta còn đi xem
Ai về nhắn chị cùng em
Bảo nhau dắt díu đi xem hội này.
Tài liệu tham khảo
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
- Vương Tuyền (Sưu tầm – tuyển chọn), 2009, Lễ hội dân gian Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
General Information
In the third lunar month, toward the end of spring, farmers enter a period of relative leisure and begin the festival season. The festival lasts for ten days, from the 1st to the 10th day of the third lunar month, with many important rituals taking place on specific days.
Day 1: Opening ceremony. The Tran Le lineage (the lineage of the Holy Mother) performs rituals at the Main Palace, then proceeds to offer rituals at the Le ancestral house in the Inner and Outer Palaces. On the same day, Van Cat Palace also begins its participation, with villagers responsible for the rites.
Day 2: In the evening, a ritual ceremony and water procession take place. The procession carries torches and collects water in porcelain jars, which is then used for the bathing ritual of the Holy Mother statue (moc duc).
Day 3: Death anniversary of the Holy Mother, formerly conducted as a state-level ritual. Offerings include incense, flowers, 100 large round sticky rice cakes, and a live pig. At Van Cat Palace, a parallel ceremony is held on a large scale with offerings such as roasted buffalo, roasted cattle, boiled pork (tam sinh), along with hundreds of pairs of cakes and incense.
Days 4–5: Ritual ceremonies continue, performed by village dignitaries in rotation according to established order.
Day 6: The procession of the Holy Mother from Tien Huong Palace to Goi Pagoda takes place. This is the largest procession of the entire festival, stretching nearly one kilometer, with participation from Buddhist monks and nuns, Dao Mau followers, officials, and dragon and lion dance troupes, creating a solemn yet vibrant atmosphere.
Days 7–9: The character-forming performance (keo chu) takes place, a unique feature of the festival. Each formation requires more than one hundred participants dressed in uniform with red headscarves, yellow shirts, green belts, white trousers, and red leggings, holding long sticks about two meters in length. The leader, called tong co, directs the formation after a ritual requesting the Holy Mother to “grant characters.” The formations create auspicious phrases such as “Thien ha thai binh.”
Location
The Phu Giay Festival is held at the Phu Giay complex in Kim Thai commune (formerly An Thai), Vu Ban district, Nam Ha province, about 15 km from Nam Dinh city. This is a vast delta region with expansive rice fields, interspersed with low limestone hills, prosperous villages, and gently winding rivers.
Phu Giay was formerly known as Ke Giay. After Lieu Hanh was granted the title of princess, the site became known as a “phu” (palace). The complex dedicated to the Holy Mother includes the Main Palace, Van Cat Palace, and the Mausoleum of Princess Lieu.
The Main Palace is a large structure with three worship halls facing south. In front stands a round well and a flagpole, while the courtyard contains stele houses, drum houses, and gong houses. Inside, Princess Lieu is worshipped alongside the Four Palaces system, with Mau Thuong Thien incarnated as Lieu Hanh at the center.
Nearby is Van Cat Palace, featuring a semicircular lake and an elaborately carved stone bridge. The palace includes five gates and four sanctuaries, with Princess Lieu at the center, a Buddhist pagoda on the left, and a shrine dedicated to Ly Nam De on the right.
Close to the Main Palace is the Mausoleum of Princess Lieu, constructed of stone in the early 20th century. The tomb is octagonal and elevated, with entrances and stairways on all sides. Surrounding it are layered stone railings, with lotus bud carvings on walls and pillars, creating a unique landscape resembling a stone lotus pond.
The area around Phu Giay also contains numerous other shrines such as Kham Sai Temple, Cong Dong Temple, Thuong Temple, Quan Temple, Duc Vua Temple, Gieng Temple, Cay Da Temple, and Ong Khong Communal House.
Origin
Phu Giay is associated with the worship of the Holy Mother Lieu Hanh, one of the most important deities in the Mother Goddess worship tradition of Viet Nam. After being granted the title of princess, the Ke Giay area became a major center of her worship and gradually came to be known as Phu Giay.
According to legend, Lieu Hanh was originally Princess Quynh Hoa, daughter of the Jade Emperor. After committing a fault (breaking a jade cup), she was banished to the human world in 1557. Reborn into the family of Le Thai Cong, a virtuous scholar, she became known as Giang Tien, a talented woman skilled in music and poetry. She composed and exchanged poems with Dao Lan (her husband) and renowned scholars such as Phung Khac Khoan.
Later, while associated with Buddhism, she was believed to spiritually assist the royal court, suppress enemies, and help people overcome calamities. Traveling widely and performing good deeds, she was venerated by the people as the Holy Mother, and temples were established in her honor.
The Phu Giay Festival thus developed over a long period and became one of the major festivals associated with the Mother Goddess belief system.
Rituals
The ritual section includes many traditional ceremonies such as offerings and processions dedicated to the Holy Mother.
The first day begins with offering rituals including incense, flowers, and wine. In the following days, ceremonies are conducted by villagers and local officials.
The most notable ritual is the procession of the Holy Mother from the Main Palace to Goi Pagoda on the 6th day of the third lunar month. The palanquin carrying the incense burner is richly decorated with flags and parasols. Participants are mostly women dressed in colorful attire. Young unmarried girls are selected to carry the palanquin, while middle-aged women carry banners and flags.
The procession moves in a lively atmosphere of traditional music, drums, and loudspeakers, accompanied by large numbers of pilgrims.
In addition, during the festival there are distinctive Dao Mau practices such as hat van and hau dong. These are integrated performance rituals combining music, singing, dance, and worship. Musicians perform specific melodies corresponding to each spirit possession sequence, while mediums enact rituals before the altar, representing deities of the Four Palaces system.
Festival Activities
The festival section is vibrant with various folk cultural activities.
The most distinctive event is the character-forming festival held on the 7th day of the third lunar month. Administrative units in Vu Ban district send flag bearers, each contributing around ten participants to form a large team. They wear yellow shirts, white trousers, black headscarves, and carry long decorated sticks.
Under the commands of the leader and drum signals, participants move and arrange themselves into large characters in the courtyard. Common formations include “Mau nghi thien ha,” “Thien ha thai binh,” “Thach cap sinh dan,” and “Van hanh vu thi.”
Other activities include traditional performances such as tuong, cheo, trong quan singing, xam singing, and ca tru; as well as competitions like wrestling, martial arts, tug of war, chess playing, and cockfighting.
Festival markets are also held, where people sell local products such as La Xuyen woodwork, lacquerware, mother-of-pearl inlay items, household goods, and various handicrafts. Visitors not only participate in spiritual activities but also shop and enjoy local cuisine, notably rare beef served with ginger sauce.
A traditional folk verse about the festival says:
Con troi con nuoc con non
Mong nam ruoc Mau ta con di xem
Ai ve nhan chi cung em
Bao nhau dat diu di xem hoi nay
References
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
- Vương Tuyền (Sưu tầm – tuyển chọn), 2009, Lễ hội dân gian Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc.
Tiếng Trung
举办时间
农历三月，正值春末时节，农民农闲，便相约出行参加庙会。整个节期持续十天，从三月初一至初十，各日均有不同的重要仪式。
初一为开会之日。陈黎氏族（圣母之族）在正府举行祭礼，随后前往内府与外府的黎氏宗祠献礼。同日，云葛府也举行入会仪式，由当地村民负责祭祀。
初二夜间举行祭礼与取水仪式。队伍手持火把，取水装入瓷罐，带回用于为圣母神像沐浴（即“沐浴礼”）。
初三为圣母忌日，过去按国家祭礼规格举行。供品包括香、花、一百个大糍粑及一头活猪。云葛府亦于同日举行祭礼，虽非国祭，但规模宏大，供品有烤水牛、烤牛、白煮猪（三牲）及数百对糍粑与香花。
初四、初五继续举行各村轮流承担的祭祀仪式。
初六举行迎圣母仪式，从仙香府迎至勾寺，这是整个节会中规模最大的队伍。队伍长近一公里，参与者包括佛教僧尼、母道信众、官员以及舞龙舞狮队伍，场面庄严而热烈。
初七、初八、初九举行“拉字”活动，这是府鞋会的独特内容。每次排字需百余人参与，统一身着红巾、黄衣、绿腰带、白裤与红绑腿，手持约两米长的木杖。指挥者称为“总旗”。开始前由主持者行礼请圣母“赐字”，随后由总旗指挥排出“天下太平”等吉祥字样。
地点
府鞋会在府鞋遗迹群举行，位于南河县务本县金泰社（旧称安泰社），距南定市约十五公里。此地为广阔平原，稻田连绵，间有低矮石山与村落，河流蜿蜒，景色宁静富饶。
府鞋旧称“介鞋”。自柳杏被封为公主后，此地称为“府”。遗迹群包括正府、云葛府及柳主陵。
正府规模宏大，由三重殿宇组成，朝南而建。殿前有圆井与旗杆，院内设碑亭、鼓楼、钟楼。殿中供奉柳主及四府神系，其中以化身为柳杏的上天圣母居于中央。
不远处为云葛府，前有半月形湖与雕刻精美的石桥。府设五门与四座殿宇，中殿供奉柳主，左为佛寺，右祀李南帝。
正府附近还有柳主陵，建于20世纪初，为石质结构。墓为八角形，位于高处，四面设门与台阶。周围多层石栏环绕，墙角与门柱雕刻莲花纹饰，整体如一座石莲池。
此外，府鞋周边还有钦差庙、公同庙、上殿、官殿、德王殿、井庙、榕树庙、孔翁亭等多处遗迹。
祭祀人物
府鞋与圣母柳杏的崇拜密切相关。柳杏是越南母道信仰中最重要的圣灵之一。自其被封为公主后，介鞋地区成为祭祀中心，并逐渐称为府鞋。
据传说，柳杏原为琼花公主，玉皇之女，因犯错（打碎玉杯）于1557年被贬下凡。投生于乐太公之家，成为才貌双全的降仙女子，精通歌舞诗文，常与丈夫及名士冯克宽等唱和。
后来她归依佛门，并暗中辅助朝廷，平定乱事、救济百姓。她行迹遍及各地，广行善事，因而被尊为圣母柳杏，并建立庙宇供奉。
府鞋会因此形成并延续至今，成为与母道信仰密切相关的重要节日。
礼仪部分
府鞋会的礼仪包括祭祀与迎圣母等多种传统仪式。
开会之日举行献香、献花、献酒等祭礼。随后数日，由各村及地方官员轮流举行祭祀。
最具代表性的仪式是三月初六从正府迎圣母至勾寺的巡游。香轿装饰华丽，旗幡与华盖色彩缤纷。参与者多为村中妇女，身着鲜艳服饰。少女负责抬轿，中年妇女执旗举幡。
队伍在八音乐与锣鼓声中前行，善男信女随行进香。
此外，节日期间还举行母道特有的仪式，如唱文与“上身”（即灵媒仪式）。这种表演结合音乐、歌唱、舞蹈与宗教礼仪，由艺人根据不同神灵进行演唱，表现四府神系中的各位圣灵形象。
会娱部分
府鞋会的娱乐活动丰富多彩。
最具特色的是三月初七举行的“拉字”活动。务本县各总选派旗手参加，每总约十人，组成队伍。他们身着黄衣白裤，头戴黑巾，手持装饰羽毛与彩纸的长杖。
在总旗指挥与鼓声节奏下，队伍移动并排列出巨大的汉字，如“母仪天下”“天下太平”“石及生民”“云行雨施”等。
此外，还有唱戏、唱筹、军鼓歌、盲艺歌、歌筹等表演，以及摔跤、武术、拔河、棋赛、斗鸡等竞技活动。
节日期间还举行集市，出售当地特产，如木雕、漆器、螺钿工艺品及各类生活用品。游客不仅参与宗教活动，也可购物与品尝地方美食，如蘸姜酱食用的半熟牛肉。
民间流传一首歌谣：
“天地尚存山水在，
五月迎母我还来。
若有亲朋归故里，
相约同行看此会。”
参考文献
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
- Vương Tuyền (Sưu tầm – tuyển chọn), 2009, Lễ hội dân gian Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc.
Tiếng Pháp
Periode d’organisation
Au mois de mars lunaire, a la fin du printemps, les paysans entrent dans une periode de repos apres les travaux agricoles et commencent la saison des fetes. La fete dure dix jours, du premier au dixieme jour du troisieme mois lunaire, avec de nombreux rites importants organises chaque jour.
Jour 1 : ouverture de la fete. La famille Tran Le (lignee de la Sainte Mere) organise une ceremonie au phu Chinh, puis se rend aux lieux de culte de la famille Le au phu Noi et au phu Ngoai. Le meme jour, le phu Van Cat commence egalement la fete avec des rites assures par les habitants.
Jour 2 : dans la soiree ont lieu la ceremonie et le rituel de procession de l’eau. Le cortege, muni de torches, va chercher de l’eau dans un recipient en ceramique pour le rite de purification de la statue de la Sainte Mere.
Jour 3 : anniversaire de la Sainte Mere, autrefois celebre selon le rituel royal. Les offrandes comprennent encens, fleurs, cent grands gateaux de riz et un porc vivant. Au phu Van Cat, la ceremonie est aussi organisee avec une grande ampleur, avec des offrandes de type tam sinh et de nombreux gateaux.
Jours 4 et 5 : poursuite des rites effectues successivement par les notables des villages.
Jour 6 : procession principale de la Sainte Mere du phu Tien Huong vers la pagode Goi. Il s’agit du cortege le plus important, long de pres d’un kilometre, avec la participation de religieux bouddhistes, fideles du culte des Deesses, officiels et troupes de danse du dragon et du lion.
Jours 7, 8 et 9 : organisation du jeu de formation de caracteres, une tradition propre a la fete. Plus de cent personnes participent, dirigees par un chef appele tong co, pour former des caracteres symboliques de bon augure.
Lieu
La fete de Phu Giay se deroule dans le complexe cultuel de Phu Giay, situe dans la commune de Kim Thai, district de Vu Ban, province de Nam Ha, a environ 15 km de Nam Dinh.
Phu Giay, anciennement appele Ke Giay, est devenu un centre important de culte apres la divinisation de Lieu Hanh. Le complexe comprend le phu principal, le phu Van Cat et le tombeau de la princesse.
Le phu principal est un grand ensemble architectural compose de trois batiments orientes vers le sud. A l’avant se trouvent un puits circulaire et un mat de pavilion. A l’interieur, on venere la Sainte Mere Lieu Hanh ainsi que le systeme des Quatre Palais.
Le phu Van Cat, situe a proximite, possede un bassin en demi-lune et un pont en pierre finement sculpte. Il comprend plusieurs sanctuaires, dont un dedie a Bouddha et un autre a Ly Nam De.
Le tombeau de Lieu Hanh, construit en pierre au debut du XXe siecle, presente une structure octogonale avec plusieurs niveaux de balustrades ornees de motifs de lotus.
Autour de Phu Giay se trouvent egalement de nombreux temples comme den Kham Sai, den Cong Dong, den Thuong, den Quan, den Duc Vua, den Gieng, den Cay Da et dinh Ong Khong.
Personnage venere
Phu Giay est associe au culte de la Sainte Mere Lieu Hanh, l’une des figures majeures du culte des Deesses au Vietnam.
Selon la legende, Lieu Hanh etait a l’origine la princesse Quynh Hoa, fille de l’Empereur de Jade. Apres avoir commis une faute, elle fut exilee sur terre en 1557 et reincarnee dans une famille erudite.
Elle devint une femme talentueuse, excellant dans la poesie et la musique, et frequenta des lettrés celebres. Plus tard, elle aurait aide le peuple et la cour royale, ce qui lui valut d’etre veneree comme Sainte Mere.
Le culte de Lieu Hanh a donne naissance a la fete de Phu Giay, qui est devenue l’un des plus grands festivals lies a la religion des Deesses.
Les rites
La partie rituelle comprend des ceremonies d’offrandes et des processions.
Le premier jour, les rites incluent des offrandes d’encens, de fleurs et de vin. Les jours suivants sont consacres aux ceremonies des villages et des autorites locales.
Le rituel le plus important est la procession du sixieme jour, lorsque la Sainte Mere est transportee du phu principal a la pagode Goi. Le palanquin est richement decore de drapeaux et d’ombrelles.
Les participants, principalement des femmes, portent des costumes traditionnels colores. Les jeunes filles portent les palanquins, tandis que d’autres portent des bannieres.
Le cortege avance au son de la musique traditionnelle, accompagne par une foule de fideles.
Pendant la fete ont egalement lieu des rituels typiques du culte des Deesses comme le chant rituel et la transe. Ces pratiques combinent musique, danse et culte, recreant les figures divines du systeme des Quatre Palais.
La fete
La partie festive est tres animee avec de nombreuses activites culturelles.
La plus remarquable est la formation de caracteres humains le septieme jour. Les participants, appeles phu co, se deplacent selon les ordres du chef pour former des caracteres porteurs de sens comme « Mau Nghi Thien Ha » ou « Thien ha thai binh ».
D’autres activites comprennent le theatre traditionnel, le chant populaire, les jeux et competitions comme la lutte, le tir a la corde, les echecs humains et les combats de coqs.
Un marche de fete est egalement organise, ou sont vendus des produits artisanaux locaux tels que objets en bois, laque, nacre et autres objets.
Les visiteurs participent aux activites spirituelles tout en degustant des specialites locales.
Dans la tradition populaire, on retrouve encore ce chant :
Con troi con nuoc con non
Mong nam ruoc Mau ta con di xem
Ai ve nhan chi cung em
Bao nhau dat diu di xem hoi nay
References
- Vũ Thụy An (Biên soạn), 2015, Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Thanh niên.
- Mai Thanh Hải (2004), Địa chí tôn giáo – lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin.
- Thạch Phương – Lê Trung Vũ (2015), 60 Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
- Vương Tuyền (Sưu tầm – tuyển chọn), 2009, Lễ hội dân gian Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc.
