Trương Quốc Dụng (1797–1864)

Thân thế

Trương Quốc Dụng sinh ngày 5 tháng Chạp năm Đinh Tỵ (1797) tại làng Phong Phú, nay thuộc xã Thạch Khê, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Gia đình ông vốn có nguồn gốc từ Thăng Long (Hà Nội), di cư vào định cư tại đất Phong Phú từ năm 1549. Từ đó dòng họ Trương với truyền thống học hành và nhiều đời làm quan trong triều.

Trong gia đình ông có nhiều người đỗ đạt và giữ chức vụ quan trọng. Cố nội của ông là Trương Quốc Nghìn, từng giữ chức Chánh bảo vệ kinh thành Thăng Long dưới thời Hậu Lê. Ông nội ông là Trương Quốc Kỳ, đỗ đầu Hương cống trong khoa thi năm 1753 và từng làm thầy dạy Thái tử Lê Duy Vĩ. Cha ông là Tú tài Trương Quốc Bảo, một thầy giáo nổi tiếng uyên thâm, được triều đình phong hàm Trung thuận đại phu. Mẹ ông là bà Trần Thị Cường.

Tham gia khoa cử và làm quan

Thuở nhỏ, Trương Quốc Dụng đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, ham học và đặc biệt yêu thích sách vở. Ông nổi tiếng trong vùng là người chăm chỉ, có khả năng tiếp thu nhanh và sớm thể hiện năng khiếu về văn chương. Nhờ sự giáo dục nghiêm túc trong gia đình vốn có truyền thống khoa bảng, ông ngày càng tiến bộ trong học tập và sớm tham gia các kỳ thi của triều đình. Dưới triều vua Minh Mạng, năm 1821, ông dự thi và đỗ Tú tài. Tiếp đó, năm 1825, ông thi đỗ Cử nhân, và đến khoa thi Kỷ Sửu năm 1829, ông tiếp tục đỗ Tiến sĩ, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong con đường khoa cử và sự nghiệp của mình.

Sau khi đỗ đạt, năm 1830, ông được triều đình bổ nhiệm giữ chức Tri phủ phủ Tân Bình (thuộc Gia Định). Đây là giai đoạn đầu trong sự nghiệp làm quan của ông, khi ông bắt đầu tham gia quản lý hành chính tại địa phương. Một thời gian sau, ông được điều về kinh đô Huế để làm Biên tu tại Viện Hàn lâm, cơ quan chuyên phụ trách biên soạn và hiệu đính văn thư của triều đình. Nhờ năng lực và kinh nghiệm tích lũy, ông dần được thăng chức đến Hình bộ lang trung. Tuy nhiên, trong quá trình công tác, ông có lúc phạm lỗi nên bị bãi chức. Sau đó, triều đình cho ông theo làm việc tại bộ Lại để có cơ hội lập công chuộc tội và tiếp tục phục vụ triều đình.

Đến năm 1833, ông được khởi phục, giữ chức Tư vụ và được cử vào quân thứ ở Phiên An (Gia Định). Tại đây, ông theo Tham tán đại thần Trương Minh Giảng tham gia giải quyết các vấn đề quân sự quan trọng của triều đình. Cụ thể, ông góp phần vào việc đánh dẹp cuộc nổi dậy của Lê Văn Khôi và tham gia chống lại quân Xiêm La xâm nhập vào Nam Kỳ trong các năm 1833–1834. Sau khi tình hình được ổn định, những đóng góp của ông được triều đình ghi nhận và ông lần lượt được cất nhắc lên các chức vụ cao hơn như Chủ sự, rồi Viên ngoại lang bộ Hộ. Sau đó, ông tiếp tục được bổ nhiệm giữ chức Án sát sứ tại các tỉnh Quảng Ngãi và Hưng Yên, đảm nhiệm việc thanh tra, giám sát và xử lý các vấn đề pháp luật ở địa phương.

Đến năm đầu triều Thiệu Trị (1841), Trương Quốc Dụng được triệu về kinh để đảm nhiệm quyền biện công việc tại bộ Lễ, cơ quan phụ trách nghi lễ, giáo dục và các hoạt động văn hóa của triều đình. Không lâu sau đó, ông được thăng chức Tả thị lang, một chức quan cao trong bộ. Trong quá trình công tác, ông lần lượt trải qua nhiều vị trí ở các bộ quan trọng của triều đình như bộ Lại, bộ Hình và bộ Công, cho thấy sự tin tưởng của triều đình đối với năng lực của ông. Đến năm 1846, ông tiếp tục được thăng giữ chức Thự Tả Tham tri bộ Công, phụ trách các công việc liên quan đến xây dựng, thủy lợi và các công trình của nhà nước.

Chết trận

Năm đầu triều vua Tự Đức (1848), Trương Quốc Dụng dâng sớ lên triều đình, trình bày bốn vấn đề quan trọng liên quan đến việc trị quốc và quản lý xã hội. Nội dung chủ yếu gồm: phải dè dặt trong việc sử dụng tài chính và nguồn lực của nhà nước; cần quan tâm, thương xót hơn đối với các vụ án hình ngục để tránh oan sai; phải tinh giản những khoản chi tiêu không cần thiết; đồng thời chú trọng sửa đổi những thói tật, hạn chế trong tầng lớp sĩ phu. Bản tấu này được vua Tự Đức đánh giá cao, cho rằng có ý nghĩa thiết thực đối với việc điều hành đất nước, nên đã chấp thuận và cho thi hành.

Nhận thấy tài năng và sự am hiểu của ông, nhà vua tiếp tục trọng dụng, cử ông làm Kinh duyên giảng quan – chức vụ chuyên giảng giải kinh điển Nho học cho nhà vua trong các buổi học chính trị – đạo lý của triều đình. Đồng thời, ông còn được giao kiêm quản Khâm thiên giám, cơ quan phụ trách lịch pháp, thiên văn và các vấn đề liên quan đến thời tiết, cũng như giữ ấn triện của Đô sát viện – cơ quan giám sát hoạt động của quan lại trong triều. Sau đó, ông được thăng chức Thượng thư bộ Hình, đứng đầu cơ quan phụ trách luật pháp và xét xử của triều đình, đồng thời được sung làm Tổng tài Quốc sử quán, tham gia chỉ đạo việc biên soạn và quản lý quốc sử. Theo các sử liệu còn ghi lại, ông cũng nhiều lần được triều đình cử ra Bắc để tham gia công việc chấm thi tại các kỳ thi Hương và thi Hội, cho thấy uy tín học thuật và học vấn của ông trong giới khoa cử đương thời.

Đến tháng 5 âm lịch năm 1862, tình hình ở Bắc Kỳ trở nên phức tạp khi quân của Tạ Văn Phụng tiến hành vây hãm thành tỉnh Hải Dương. Trước tình thế đó, triều đình bàn bạc và đề cử Trương Quốc Dụng khi ấy đang giữ chức Thượng thư bộ Hình đảm nhận trọng trách chỉ huy quân sự tại khu vực này. Nhà vua đã cử ông làm Hải Yên Thống đốc quân thứ, phụ trách việc tổ chức và điều động quân đội nhằm đối phó với lực lượng nổi dậy.

Từ Hưng Yên, Trương Quốc Dụng cùng với các tướng Đào Trí và Phan Tam Tỉnh dẫn quân tiến đánh. Sau một thời gian giao tranh, quân triều đình đã giành lại được phủ Bình Giang và sau đó là thành tỉnh Hải Dương. Tuy nhiên, trong lúc ông theo cửa tây tiến vào thành, quân đối phương bất ngờ tổ chức bao vây. Trước tình thế nguy cấp, từ trong thành ông đã lập kế cho quân phản kích, tổ chức đánh phá vòng vây và cuối cùng đã phá được thế bao vây của đối phương. Sau trận đánh này, triều đình ghi nhận công lao của ông và thăng ông làm Hiệp tá, còn Đào Trí được thăng chức Thống chế.

Năm 1863, Trương Quốc Dụng tiếp tục được thăng chức Hiệp biện Đại học sĩ, một chức vụ cao trong hàng quan văn của triều Nguyễn. Tuy được thăng chức trong triều, ông vẫn tiếp tục đảm nhiệm công việc Thống đốc quân vụ như trước, trực tiếp chỉ huy quân đội ở chiến trường Bắc Kỳ.

Đến tháng 6 âm lịch năm 1864, đạo quân thứ Hải Yên do ông chỉ huy giao chiến ác liệt với quân Tạ Văn Phụng tại La Khê, nay thuộc xã Tiền An, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh. Trong trận chiến này, tình thế quân triều Nguyễn trở nên bất lợi khi bị lực lượng thủy bộ của đối phương bao vây chặt. Trận chiến diễn ra rất khốc liệt và gây nhiều tổn thất. Trương Quốc Dụng, khi đó đang giữ chức Hiệp thống, cùng với Tán lý Văn Đức Khuê và Tán tương Trần Huy San đã tử trận. Chưởng vệ Hồ Thiện bị quân đối phương bắt sống nhưng không chịu khuất phục, sau đó cũng tuẫn tiết. Nhiều binh lính trong quân đội triều đình bị thương và hy sinh trong trận chiến này.

Tác phẩm

Trương Quốc Dụng có một số tác phẩm chính, chủ yếu viết bằng chữ Hán, gồm:

Trương Nhu Trung thi tập: tập hợp các bài thơ do ông sáng tác, phản ánh tư tưởng, tình cảm và trình độ văn chương của tác giả.
Thoái thực ký văn (8 quyển): là công trình ghi chép tổng hợp nhiều vấn đề lịch sử, xã hội và đời sống, gồm các nội dung chính:
Phong vực: ghi về sự thay đổi của sông núi, địa hình và đường sá từ thời Hùng Vương đến thời Minh Mạng; có nhắc thêm đến một số nước lân cận như Cao Miên, Xiêm La và Miến Điện.
Chế độ (quyển 2–3): trình bày các quy định của nhà nước như tước vị, bổng lộc, khoa cử, quân đội, thuế khóa và ruộng đất từ thời Lý đến thời Minh Mạng.
Nhân phẩm (quyển 4): nói về việc học hành và giới thiệu một số nhân vật lịch sử qua các thời kỳ.
Cổ tích (kèm sơn xuyên, quyển 5): ghi chép về các di tích như đình, chùa, miếu, thành quách và một số địa danh, sông núi.
Trưng ký (quyển 6): ghi lại những câu chuyện lạ, mang màu sắc truyền thuyết gắn với nhân vật lịch sử.
Tạp sự (quyển 7): ghi các chuyện vặt liên quan đến thơ văn, thi cử và đời sống xã hội.
Vật loại (quyển 8): ghi chép về cây cối, lúa gạo, động vật và một số sản vật khác.

Ngoài ra, ông còn tham gia biên tập Chiếu biểu luận thức, bàn về cách soạn thảo văn bản triều đình, và tham gia duyệt bộ sử Khâm định Việt sử Thông giám cương mục; nhân đó ông sáng tác bài Khâm định vịnh sử phú.

Thờ tự

Đền thờ Đông các đại học sĩ Trương Quốc Dụng trước thuộc làng Phong Phú, nay là thôn Vĩnh Long, xã Thạch Khê, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh.

Đền thờ Trương Quốc Dụng quay mặt về hướng Tây Nam, phía trước giáp đường làng và ruộng lúa, ba phía còn lại giáp khu dân cư. Góc phải phía trước có nhà thờ họ Trương Quốc đại tôn.

Đền thờ gồm 3 gian kết cấu vì kèo đơn giản gồm hệ thống xà dọc, xà ngang, xà thượng, cột đấu liên kết với nhau tạo nên sự vững chắc đặt trên các trụ gạch và trụ gắn với tường bao. Mái lợp ngói âm dương. Nội thất gian giữa có bàn thờ Trương Quốc Dụng gồm hương án, long ngai, hai khảm và treo câu đối do vua Tự Đức tặng bằng chữ Hán.

Năm 2012, hậu duệ họ Trương Quốc xây dựng bổ sung thượng điện phía sau để thờ tự, kiến trúc theo kiểu Huế.

Phần mộ của Trương Quốc Dụng nằm trên đồi cát chạy dọc thôn Tây Hồ, xã Phong Phú (Thạch Khê ngày nay). Bên cạnh mộ Trương Quốc Dụng là mộ Thân mẫu và mộ chính thất phu nhân.

Với những đóng góp to lớn cho nền văn hóa Việt Nam và lịch sử đấu tranh giữ nước, ngày 22/01/2009, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Quyết định số 298/2009/QĐ-BVHTTDL xếp hạng đền thờ, mộ Trương Quốc Dụng là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.

Tài liệu tham khảo

Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều chính biên toát yếu (bản dịch, trong bài gọi tắt là Toát yếu). Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, mục: ” Thoái thực ký văn “. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Lộc, mục từ “Trương Quốc Dụng” trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Đắc Xuân, Đại học sĩ Trương Quốc Dụng Qua sử sách tư liệu xưa và nay. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2006.

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

Truong Quoc Dung (1797–1864)

Background
Truong Quoc Dung was born on the 5th day of the twelfth lunar month in the year Dinh Ty (1797) in Phong Phu village, now part of Thach Khe commune, Thach Ha district, Ha Tinh province. His family originally came from Thang Long (Hanoi) and migrated to settle in Phong Phu in 1549. From then on, the Truong lineage developed a strong scholarly tradition, with many generations serving as officials in the royal court.

Many members of his family achieved academic success and held important positions. His great-grandfather was Truong Quoc Nhin, who served as Chief Guard of the imperial capital Thang Long under the Later Le dynasty. His grandfather was Truong Quoc Ky, who ranked first among Huong Cong candidates in the examination of 1753 and later served as tutor to Crown Prince Le Duy Vi. His father was Tu Tai Truong Quoc Bao, a well-known and erudite teacher who was granted the title Trung thuan dai phu by the court. His mother was Tran Thi Cuong.

Examinations and Official Career

From a young age, Truong Quoc Dung showed intelligence, diligence in study, and a special love for books. He was known in the region as a hardworking person with quick comprehension and early literary talent. Thanks to strict family education and a tradition of scholarly achievement, he made steady progress and soon participated in imperial examinations. During the reign of Emperor Minh Mang, in 1821 he passed the Tu Tai examination. In 1825 he passed the Cu Nhan degree, and in the Ky Suu examination of 1829 he obtained the Tien Si degree, marking an important turning point in his academic and official career.

After succeeding in the examinations, in 1830 he was appointed Tri phu of Tan Binh prefecture (in Gia Dinh). This marked the beginning of his official career, when he started participating in local administration. Some time later, he was recalled to the capital Hue to serve as Bien tu at the Han Lam Institute, the agency responsible for drafting and editing royal documents. Through his ability and accumulated experience, he was gradually promoted to Lang trung of the Ministry of Justice. However, during his service he once committed an error and was dismissed from office. Later, the court allowed him to work in the Ministry of Personnel so that he could redeem himself through service.

In 1833 he was reinstated as Tu vu and assigned to the military command in Phien An (Gia Dinh). There he worked under the senior advisor Truong Minh Giang, assisting in handling important military matters. Specifically, he contributed to suppressing the uprising of Le Van Khoi and participated in resisting the Siamese forces that invaded Cochinchina in 1833–1834. After the situation stabilized, his contributions were recognized and he was promoted successively to positions such as Chu su and then Vien ngoai lang of the Ministry of Revenue. Later he was appointed An sat su in Quang Ngai and Hung Yen provinces, responsible for inspection, supervision, and legal matters at the local level.

In the first year of Emperor Thieu Tri (1841), Truong Quoc Dung was summoned back to the capital to handle affairs at the Ministry of Rites, the body responsible for rituals, education, and cultural activities of the court. Not long afterward, he was promoted to Ta thi lang, a high-ranking position in the ministry. During his service he held various posts in major ministries such as Personnel, Justice, and Public Works, demonstrating the court’s trust in his abilities. In 1846 he was further promoted to Acting Ta Tham tri of the Ministry of Public Works, in charge of matters related to construction, irrigation, and state projects.

Death in Battle

In the first year of Emperor Tu Duc (1848), Truong Quoc Dung submitted a memorial to the court presenting four important issues concerning governance and social management. The main points included: careful use of state finances and resources; greater attention and compassion in criminal cases to avoid wrongful convictions; reduction of unnecessary expenditures; and reform of shortcomings among the scholar-official class. Emperor Tu Duc highly appreciated this memorial and approved its implementation.

Recognizing his talent and knowledge, the emperor appointed him Kinh dien giang quan, responsible for lecturing Confucian classics to the emperor in court study sessions. At the same time, he was also assigned to oversee the Imperial Astronomical Bureau and to hold the seal of the Censorate, which supervised officials of the court. Later he was promoted to Shang thu (Minister) of the Ministry of Justice, the highest authority in charge of law and judicial affairs, and concurrently appointed Chief Compiler at the National History Office, participating in directing the compilation and management of official histories. Historical records also show that he was several times sent by the court to the northern region to supervise and grade provincial and metropolitan examinations, reflecting his scholarly reputation at the time.

In the fifth lunar month of 1862, the situation in Northern Vietnam became complicated when the forces of Ta Van Phung besieged Hai Duong provincial citadel. In response, the court appointed Truong Quoc Dung, then serving as Minister of Justice, to take charge of military command in the area. The emperor assigned him as Hai Yen Military Governor, responsible for organizing and mobilizing troops against the insurgent forces.

From Hung Yen, Truong Quoc Dung, together with generals Dao Tri and Phan Tam Tinh, led troops into battle. After a period of fighting, the royal army recaptured Binh Giang prefecture and later Hai Duong citadel. However, when he entered the citadel through the western gate, enemy forces suddenly organized a siege. In this critical situation, he devised a counterattack from inside the citadel, organizing troops to break the encirclement and eventually defeating the siege. After this battle, the court recognized his achievements and promoted him to Hiep ta, while Dao Tri was promoted to Thong che.

In 1863, Truong Quoc Dung was further promoted to Hiep bien Dai hoc si, a high-ranking position among civil officials of the Nguyen dynasty. Despite holding a high court rank, he continued to serve as military governor, directly commanding troops in the northern battlefield.

In the sixth lunar month of 1864, the Hai Yen military force under his command fought fiercely with the forces of Ta Van Phung at La Khe, now in Tien An commune, Yen Hung district, Quang Ninh province. In this battle, the Nguyen army fell into a disadvantage when it was tightly surrounded by the enemy’s combined naval and land forces. The fighting was extremely intense and caused heavy losses. Truong Quoc Dung, then serving as Hiep thong, together with Tan ly Van Duc Khue and Tan tuong Tran Huy San, died in battle. Commander Ho Thien was captured alive by the enemy but refused to surrender and later committed suicide. Many soldiers of the royal army were wounded or killed in the battle.

Works
Truong Quoc Dung produced several main works, mostly written in classical Chinese, including:

Truong Nhu Trung thi tap: a collection of poems composed by him, reflecting his thought, emotions, and literary ability.
Thoai thuc ky van (8 volumes): a comprehensive work recording various historical, social, and daily-life matters, including:
Phong vuc: records changes in rivers, mountains, terrain, and roads from the time of the Hung Kings to the reign of Minh Mang; it also mentions neighboring countries such as Cambodia, Siam, and Burma.
Che do (volumes 2–3): presents state regulations such as ranks, salaries, examinations, military organization, taxation, and land from the Ly dynasty to the reign of Minh Mang.
Nhan pham (volume 4): discusses education and introduces several historical figures from different periods.
Co tich (with mountains and rivers, volume 5): records relics such as communal houses, pagodas, temples, citadels, as well as various place names and landscapes.
Trung ky (volume 6): records unusual stories with legendary elements associated with historical figures.
Tap su (volume 7): records miscellaneous matters related to literature, examinations, and social life.
Vat loai (volume 8): records plants, rice varieties, animals, and other local products.

In addition, he participated in editing Chieu bieu luan thuc, a work discussing how to compose official court documents, and helped review the historical work Kham dinh Viet su Thong giam cuong muc. On that occasion, he also composed the poem Kham dinh vinh su phu.

Worship and Memorial Site

The temple dedicated to Dong cac Dai hoc si Truong Quoc Dung was formerly located in Phong Phu village, now in Vinh Long hamlet, Thach Khe commune, Thach Ha district, Ha Tinh province.

The temple faces southwest. In front of it are a village road and rice fields, while the other three sides border residential areas. At the front-right corner stands the ancestral house of the Truong Quoc lineage.

The temple consists of three compartments with a simple wooden frame structure including longitudinal beams, cross beams, upper beams, and columns connected together for stability, set on brick pillars attached to surrounding walls. The roof is covered with yin–yang tiles. Inside the central compartment is the altar of Truong Quoc Dung with an incense table, a ceremonial throne, two lacquered panels, and a pair of couplets in Chinese characters presented by Emperor Tu Duc.

In 2012, descendants of the Truong family added a rear sanctuary for worship, built in a Hue-style architectural design.

The tomb of Truong Quoc Dung lies on a sand hill along Tay Ho hamlet, Phong Phu commune (now Thach Khe). Next to his tomb are the graves of his mother and his principal wife.

For his great contributions to Vietnamese culture and the history of national defense, on 22 January 2009 the Ministry of Culture, Sports and Tourism issued Decision No. 298/2009/QD-BVHTTDL recognizing the temple and tomb of Truong Quoc Dung as a National Historical and Cultural Relic.

References

Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều chính biên toát yếu (bản dịch, trong bài gọi tắt là Toát yếu). Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, mục: ” Thoái thực ký văn “. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Lộc, mục từ “Trương Quốc Dụng” trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Đắc Xuân, Đại học sĩ Trương Quốc Dụng Qua sử sách tư liệu xưa và nay. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2006.

Tiếng Pháp

Trương Quoc Dung (1797–1864)

Origines familiales

Truong Quoc Dung naquit le 5e jour du douzième mois lunaire de l’année Dinh Ty (1797) au village de Phong Phu, aujourd’hui dans la commune de Thach Khe, district de Thach Ha, province de Ha Tinh. Sa famille était originaire de Thang Long (Ha Noi) et s’était installée sur les terres de Phong Phu depuis 1549. Depuis lors, la lignée des Truong s’est distinguée par une tradition d’études et par de nombreuses générations de mandarins au service de la cour.

Dans sa famille, plusieurs membres réussirent aux examens et occupèrent des fonctions importantes. Son arrière-grand-père, Truong Quoc Nghin, occupa la fonction de Chanh bao ve de la citadelle impériale de Thang Long sous la dynastie des Le postérieurs. Son grand-père, Truong Quoc Ky, fut classé premier au grade de Huong cong lors de l’examen de 1753 et servit comme précepteur du prince héritier Le Duy Vi. Son père était le tu tai Truong Quoc Bao, un enseignant réputé pour son érudition, auquel la cour conféra le titre honorifique de Trung thuan dai phu. Sa mère était Tran Thi Cuong.

Examens et carrière mandarinale

Dès son enfance, Truong Quoc Dung manifesta une intelligence précoce, un goût prononcé pour l’étude et un amour particulier pour les livres. Il était connu dans la région pour sa diligence, sa capacité d’apprentissage rapide et son talent littéraire. Grâce à l’éducation rigoureuse de sa famille, marquée par une tradition d’examens mandarins, il progressa rapidement dans ses études et participa tôt aux concours organisés par la cour. Sous le règne de l’empereur Minh Mang, en 1821, il réussit l’examen et obtint le grade de tu tai. En 1825, il obtint le grade de cu nhan, et lors de l’examen de l’année Ky Suu (1829), il réussit le doctorat (tien si), marquant un tournant important dans sa carrière académique et administrative.

Après sa réussite, en 1830, la cour le nomma Tri phu de la préfecture de Tan Binh (relevant de Gia Dinh). Ce fut la première étape de sa carrière administrative locale. Quelque temps plus tard, il fut rappelé à la capitale Hue pour occuper la fonction de Bien tu à l’Académie Han lam, l’institution chargée de la rédaction et de la révision des documents officiels de la cour. Grâce à ses compétences et à son expérience, il fut progressivement promu jusqu’au poste de Lang trung du ministère de la Justice. Cependant, au cours de sa carrière, il commit une faute et fut temporairement destitué. La cour lui permit ensuite de travailler au ministère de l’Intérieur afin de se racheter et de continuer à servir l’État.

En 1833, il fut réhabilité et nommé Tu vu, puis envoyé dans le corps militaire à Phien An (Gia Dinh). Là, il suivit le grand conseiller militaire Truong Minh Giang pour participer à la résolution de questions militaires importantes de la cour. Il contribua notamment à la répression de la révolte de Le Van Khoi et participa à la lutte contre l’invasion des troupes siamoises dans le Nam Ky durant les années 1833–1834. Après la stabilisation de la situation, ses contributions furent reconnues et il fut successivement promu Chu su puis Vien ngoai lang du ministère des Finances. Par la suite, il fut nommé An sat su dans les provinces de Quang Ngai et Hung Yen, chargé de l’inspection, de la supervision et du traitement des affaires juridiques locales.

Au début du règne de l’empereur Thieu Tri (1841), Truong Quoc Dung fut rappelé à la capitale pour assumer par intérim les affaires du ministère des Rites, chargé des cérémonies, de l’éducation et des activités culturelles de la cour. Peu de temps après, il fut promu Ta thi lang, un haut poste du ministère. Au cours de sa carrière, il occupa successivement des fonctions dans plusieurs ministères importants de la cour tels que les ministères de l’Intérieur, de la Justice et des Travaux publics, ce qui témoigne de la confiance que la cour accordait à ses capacités. En 1846, il fut encore promu au poste de Thu Ta Tham tri du ministère des Travaux publics, responsable des affaires liées à la construction, à l’hydraulique et aux travaux de l’État.

Mort au combat

Au début du règne de l’empereur Tu Duc (1848), Truong Quoc Dung présenta un mémoire à la cour exposant quatre questions importantes concernant le gouvernement du pays et la gestion de la société. Il y proposait notamment d’être prudent dans l’usage des finances et des ressources de l’État, d’accorder davantage d’attention aux affaires judiciaires afin d’éviter les erreurs judiciaires, de réduire les dépenses inutiles et de corriger les défauts au sein de la classe lettrée. Ce mémoire fut hautement apprécié par l’empereur Tu Duc, qui le jugea utile pour l’administration du pays et en approuva l’application.

Reconnaissant son talent et son érudition, l’empereur continua de lui accorder sa confiance et le nomma Kinh duyen giang quan, chargé d’expliquer les classiques confucéens à l’empereur lors des séances d’étude politique et morale de la cour. Il fut également chargé de superviser le Kham thien giam, l’organisme responsable du calendrier, de l’astronomie et des questions météorologiques, tout en conservant le sceau du Do sat vien, l’institution chargée de surveiller l’activité des mandarins. Par la suite, il fut promu Thuong thu du ministère de la Justice, chef de l’institution chargée des lois et des jugements de la cour, et fut également nommé Tong tai du Quoc su quan, participant à la direction de la compilation de l’histoire nationale. Selon les sources historiques, il fut aussi plusieurs fois envoyé dans le Nord pour participer à la correction des examens Huong et Hoi, ce qui témoigne de son prestige intellectuel dans le milieu des concours mandarins de l’époque.

En mai lunaire 1862, la situation au Bac Ky devint complexe lorsque les troupes de Ta Van Phung assiégèrent la citadelle provinciale de Hai Duong. Face à cette situation, la cour proposa Truong Quoc Dung — alors Thuong thu du ministère de la Justice — pour assumer le commandement militaire dans cette région. L’empereur le nomma gouverneur militaire du corps de Hai Yen, chargé d’organiser et de mobiliser les troupes contre les forces rebelles.

Depuis Hung Yen, Truong Quoc Dung, avec les généraux Dao Tri et Phan Tam Tinh, mena l’armée à l’attaque. Après un certain temps de combats, les troupes de la cour reprirent la préfecture de Binh Giang puis la citadelle de Hai Duong. Cependant, lorsqu’il entra dans la citadelle par la porte ouest, les forces adverses organisèrent soudainement un encerclement. Dans cette situation critique, il élabora un plan de contre-attaque depuis l’intérieur de la citadelle, brisa l’encerclement et réussit finalement à repousser l’ennemi. Après cette bataille, la cour reconnut ses mérites et le promut au poste de Hiep ta, tandis que Dao Tri fut promu Thong che.

En 1863, Truong Quoc Dung fut promu Hiep bien Dai hoc si, un poste élevé dans la hiérarchie des lettrés de la dynastie Nguyen. Bien qu’ayant été promu à la cour, il continua à exercer ses fonctions de gouverneur militaire, commandant directement les troupes sur le front du Bac Ky.

En juin lunaire 1864, le corps militaire de Hai Yen qu’il commandait affronta violemment les troupes de Ta Van Phung à La Khe, aujourd’hui dans la commune de Tien An, district de Yen Hung, province de Quang Ninh. Au cours de cette bataille, la situation devint défavorable pour l’armée de la dynastie Nguyen, encerclée par les forces terrestres et navales adverses. Le combat fut extrêmement violent et causa de lourdes pertes. Truong Quoc Dung, alors Hiep thong, ainsi que Tan ly Van Duc Khue et Tan tuong Tran Huy San, tombèrent au combat. Le commandant Ho Thien fut capturé par l’ennemi mais refusa de se soumettre et se donna ensuite la mort. De nombreux soldats de l’armée impériale furent blessés ou périrent lors de cette bataille.

Œuvres

Truong Quoc Dung a laissé plusieurs œuvres principales, majoritairement écrites en caractères chinois classiques :

Truong Nhu Trung thi tap : recueil de poèmes composés par l’auteur, reflétant ses idées, ses sentiments et son niveau littéraire.
Thoai thuc ky van (8 volumes) : ouvrage rassemblant des notes sur divers sujets historiques, sociaux et de la vie quotidienne, comprenant notamment :
Phong vuc : changements des fleuves, montagnes, reliefs et routes depuis l’époque des rois Hung jusqu’au règne de Minh Mang ; mentionne aussi certains pays voisins comme Cao Mien, Xiem La et Mien Dien.
Che do (volumes 2–3) : présentation des institutions de l’État telles que titres, salaires, examens mandarins, armée, fiscalité et terres depuis la dynastie Ly jusqu’au règne de Minh Mang.
Nhan pham (volume 4) : étude de l’éducation et présentation de certaines figures historiques à travers les époques.
Co tich (avec Son xuyen, volume 5) : notes sur des vestiges tels que maisons communales, pagodes, temples, citadelles et certains toponymes, fleuves et montagnes.
Trung ky (volume 6) : récits d’histoires étranges à caractère légendaire liées à des personnages historiques.
Tap su (volume 7) : notes diverses sur la poésie, les examens et la vie sociale.
Vat loai (volume 8) : observations sur les plantes, le riz, les animaux et divers produits.

En outre, il participa à l’édition de Chieu bieu luan thuc, un ouvrage sur la rédaction des documents officiels de la cour, et à la révision de l’ouvrage historique Kham dinh Viet su Thong giam cuong muc ; à cette occasion, il composa également le texte Kham dinh vinh su phu.

Culte et lieu de mémoire

Le temple dédié à Dong cac Dai hoc si Truong Quoc Dung se trouvait autrefois au village de Phong Phu ; aujourd’hui il est situé dans le hameau de Vinh Long, commune de Thach Khe, district de Thach Ha, province de Ha Tinh.

Le temple est orienté vers le sud-ouest, avec devant lui la route du village et des rizières, tandis que les trois autres côtés donnent sur des zones résidentielles. À l’angle droit de la façade se trouve le temple ancestral du clan Truong Quoc.

Le sanctuaire comprend trois travées avec une structure simple composée de poutres longitudinales, de poutres transversales et de colonnes reliées solidement entre elles, reposant sur des piliers en briques intégrés au mur d’enceinte. La toiture est couverte de tuiles yin-yang. À l’intérieur, dans la travée centrale, se trouve l’autel de Truong Quoc Dung comprenant une table d’offrandes, un trône rituel, deux coffrets décorés et des couplets parallèles en caractères chinois offerts par l’empereur Tu Duc.

En 2012, les descendants du clan Truong Quoc ont construit un pavillon principal supplémentaire à l’arrière pour le culte, avec une architecture inspirée du style de Hue.

La tombe de Truong Quoc Dung se situe sur une dune de sable longeant le hameau de Tay Ho, commune de Phong Phu (aujourd’hui Thach Khe). À côté se trouvent la tombe de sa mère et celle de son épouse principale.

En reconnaissance de ses contributions importantes à la culture vietnamienne et à l’histoire de la défense du pays, le 22 janvier 2009, le ministère de la Culture, des Sports et du Tourisme a publié la décision n° 298/2009/QD-BVHTTDL classant le temple et la tombe de Truong Quoc Dung comme site historique et culturel national.

Documents de référence

Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều chính biên toát yếu (bản dịch, trong bài gọi tắt là Toát yếu). Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, mục: ” Thoái thực ký văn “. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Lộc, mục từ “Trương Quốc Dụng” trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Đắc Xuân, Đại học sĩ Trương Quốc Dụng Qua sử sách tư liệu xưa và nay. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2006.

Tiếng Trung

张国用（1797–1864）

身世

张国用生于丁巳年腊月初五（1797年），出生于风富村，今属河静省石溪社石河县。其家族原籍升龙（今河内），自1549年迁居并定居于风富。自此，张氏一族以重视学问、世代为官而著称。

其家族中多有人科举及第并担任要职。其高祖父张国银，曾在后黎时期任升龙京城正保卫。其祖父张国琪，1753年科举中乡贡第一名，并曾担任黎维祎太子的老师。其父为秀才张国保，是一位学识渊博、颇具声望的教师，曾被朝廷授予“中顺大夫”称号。其母为陈氏强。

科举与仕途

张国用自幼聪慧好学，尤爱书籍，在当地以勤奋和学习能力强而闻名，并早早展现出文学才华。在家族科举传统的严格教育下，他学业不断进步，很早便参加朝廷科举。明命帝在位时期，1821年他参加考试并中秀才；1825年中举人；1829年己丑科再中进士，这成为其科举道路与仕途的重要转折。

中第之后，1830年他被任命为新平府知府（属嘉定）。这是其仕途初期，开始参与地方行政管理。不久后，他被调回顺化京城，在翰林院任编修，负责朝廷文书的编纂与校订。凭借能力与经验，他逐渐升至刑部郎中。但在任职期间曾一度因过失被罢职，随后朝廷安排他在吏部效力，以立功赎过并继续服务朝廷。

1833年，他复职为司务，并被派往藩安（嘉定）军次，随参赞大臣张明讲处理重要军务。他参与平定黎文魁起义，并在1833—1834年间参与抵御暹罗军队入侵南圻。局势稳定后，朝廷认可其功绩，先后擢升为主事、户部员外郎。其后又被任命为广义、兴安等省按察使，负责监察、审理与地方法务事务。

绍治帝元年（1841年），张国用被召回京城，署理礼部事务。此后不久升任左侍郎。其仕途中曾在朝廷多个重要部门任职，如吏部、刑部、工部，显示朝廷对其能力的信任。1846年，他又升任工部署左参知，主管国家工程、水利及建设事务。

阵亡

嗣德帝元年（1848年），张国用上疏朝廷，提出四项有关治国与社会治理的重要建议：谨慎使用国家财力与资源；审慎处理刑狱案件以避免冤案；减少不必要的开支；并整顿士大夫阶层的不良风气。此奏疏受到嗣德帝高度评价，认为对国家治理具有实际意义，因此予以采纳并实施。

鉴于其才干与学识，皇帝继续重用他，任命其为经筵讲官，负责在朝廷政治与伦理学习场合向皇帝讲解儒家经典。同时，他还兼管钦天监（负责历法与天文），并掌都察院印信，监督官员事务。其后升任刑部尚书，主持国家法律与审判事务，并兼任国史馆总裁，参与国家史书的编纂与管理。据史料记载，他还多次被派往北方主持乡试、会试阅卷，显示其在当时学界与科举界的威望。

1862年农历五月，北圻局势复杂，谢文奉军围攻海阳省城。朝廷商议后，推举当时任刑部尚书的张国用统领该地区军务。皇帝任命他为海燕军次统督，负责组织与调动军队以应对起义军。

张国用自兴安率军，与将领陶智、潘三省进攻。经过一段时间战斗，朝廷军先后收复平江府与海阳省城。但当他从西门进入城中时，敌军突然围攻。他在城内制定反击策略，率军突围，最终成功解除包围。战后，朝廷记其功劳，升任协佐，陶智升任统制。

1863年，张国用又升任协办大学士，这是阮朝文官体系中的高职。虽在朝中升任，他仍继续担任军务统督，直接指挥北圻战事。

1864年农历六月，他所统领的海燕军次在罗溪（今属广宁省安钱社，安兴县）与谢文奉军激战。当时阮朝军队处于不利局面，被敌军水陆夹击。战斗极为激烈，损失惨重。时任协统的张国用，与参理文德奎、参将陈辉珊一同阵亡。掌卫胡善被敌军俘获但不屈，随后殉节。朝廷军中亦有大量士兵在此战中伤亡。

著作

张国用的主要著作多以汉文写成，包括：

《张如中诗集》：收录其创作的诗作，反映作者的思想感情与文学水平。
《退食记闻》（八卷）：一部综合记录历史、社会与生活各方面内容的著作，主要包括：
- 风域：记载自雄王时期至明命时期山川地理、道路变化，并提及高棉、暹罗、缅甸等邻国。
- 制度（卷二至卷三）：论述自李朝至明命时期的爵位、俸禄、科举、军队、税收与土地制度。
- 人物（卷四）：论述学问，并介绍历代部分历史人物。
- 古迹（附山川，卷五）：记录亭、寺、庙、城郭以及若干地名山川。
- 征记（卷六）：记录带有传说色彩、与历史人物相关的奇闻故事。
- 杂事（卷七）：记载有关诗文、科举及社会生活的杂事。
- 物类（卷八）：记录植物、稻米、动物及若干物产。

此外，他还参与编辑《诏表论式》，讨论朝廷文书的撰写方法，并参与校阅《钦定越史通鉴纲目》，期间创作《钦定咏史赋》。

祭祀与遗迹

东阁大学士张国用祠原属风富村，今位于河静省石溪社石河县永隆村。

祠堂坐西南朝向，前临村路与稻田，其余三面邻接居民区。前方右侧为张国大宗祠。

祠堂为三间结构，梁架结构较为简朴，由纵梁、横梁、上梁与斗柱系统连接而成，立于砖柱之上并与围墙相连。屋顶覆阴阳瓦。中间正殿设张国用祭坛，包括香案、龙椅、两龛，并悬挂嗣德帝赐予的汉字对联。

2012年，张氏后裔在其后方增建上殿以供祭祀，建筑风格仿顺化式样。

张国用之墓位于沿西湖村延伸的沙丘上，属风富社（今石溪）。其墓旁为生母墓与正室夫人墓。

鉴于其对越南文化与保卫国家历史的重要贡献，2009年1月22日，越南文化、体育与旅游部颁布第298/2009/QĐ-BVHTTDL号决定，将张国用祠与墓列为国家级历史文化遗迹。

参考资料

Quốc sử quán triều Nguyễn (Cao Xuân Dục làm Tổng tài), Đại Nam chính biên liệt truyện. Nhà xuất bản Văn học, 2004.
Quốc sử quán triều Nguyễn, Quốc triều chính biên toát yếu (bản dịch, trong bài gọi tắt là Toát yếu). Nhà xuất bản Văn học, 2002.
Trần Văn Giáp, Tìm hiểu kho sách Hán Nôm, mục: ” Thoái thực ký văn “. Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2003.
Nguyễn Lộc, mục từ “Trương Quốc Dụng” trong Từ điển văn học (bộ mới). Nhà xuất bản Thế giới, 2004.
Nguyễn Đắc Xuân, Đại học sĩ Trương Quốc Dụng Qua sử sách tư liệu xưa và nay. Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2006.

5/5 (1 bình chọn)

Biên tập: Mi Vũ

Nội Dung Chính

Thông tin khác

Tải Apps