Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Yên Duyệt tọa lạc tại xã Tốt Động, huyện Chương Mỹ (nay là xã Quảng Bị, Thành phố Hà Nội).
Lịch sử và nhân vật
Đình thờ Thành hoàng làng Lý Triện – một vị tướng tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thế kỷ XV.
Lý Triện là người trang Bái Đô, huyện Lôi Dương1, nay thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Ông tham gia nghĩa quân Lam Sơn những ngày đầu, từng cầm quân chiến đấu phá vòng vây xâm lược của quân Minh ở Sách Khôi và các chiến dịch khi nghĩa quân chuyển hướng chiến lược vào Nam. Đặc biệt, trong trận Tốt Động – Chúc Động, từ ngày 7/11/1426, ông đã cùng Đinh Lễ, Nguyễn Xí, Phạm Văn Xảo, Đỗ Bí… chỉ huy chiến đấu lập nên chiến công hiển hách. Nghĩa quân đã khiến cuộc phản công của Vương Thông thất bại hoàn toàn, trên 6 vạn quân địch bị tiêu diệt, Vương Thông bị thương nặng. Sử gia Ngô Sĩ Liên cho rằng ông cùng với Đinh Lễ là hai vị tướng hàng đầu của nghĩa quân Lam Sơn2.
Sau chiến thắng này, nghĩa quân Lam Sơn tiến hành vây hãm và dụ địch hàng ở thành Đông Quan. Ngày 7/2/1427, giặc bất ngờ tập kích trại quân của Lý Triện và Đỗ Bí ở Cảo Động (Từ Liêm). Đại Việt sử ký toàn thư chép về sự kiện này rằng: “Tháng 2, ngày mồng 7 (1427), Phương Chính ngầm đem quân đánh úp Cảo Động (tức Nhật Tảo), huyện Từ Liêm, Triện cố sức đánh lại, bị tử trận, Bí bị giặc bắt sống. (Sau giặc về nước, lấy lễ trả Bí về).”3 Truyền thuyết ghi lại, ông phi ngựa cố chạy về theo đường Lai Kinh đến bờ sông Giang Loan (nay là sông Bùi), ông xuống ngựa hỏi bà hàng nước bên đường về vết thương của mình. Lý Triện nhờ bà hàng nước băng bó vết thương rồi lên lưng ngựa tiếp tục đi thêm một đoạn đường nữa thuộc địa phận làng Yên Duyệt, xã Tốt Động thì cả người và ngựa đều thác ở đó (tương truyền là ngày 10/2/1427).
Để tưởng nhớ công ơn của ông, nhân dân lập lăng mộ, đình thờ tôn ông là Thành hoàng làng. Bà hàng nước giúp đỡ băng bó vết thương cho tướng quân Lý Triện cũng được lập đền thờ gọi là đền nhà Bà.
Năm 1947 – 1948, Ủy ban hành chính kháng chiến huyện Chương Mỹ sơ tán về làm việc tại đình. Năm 1949 – 1950, đơn vị bộ đội Việt Minh là Trung đoàn 48 về đóng quân tại đình. Năm 1952 – 1953, đơn vị Đại đội Quế Sơn và Đại đội Chi Lăng về đóng quân tại đình. Ngày 16/1/1954, giặc Pháp từ bốt Đại Ơn, bốt Bương càn về tưới xăng đốt đình Yên Duyệt.
Đến năm 1967, nhân dân mới dựng lại được 3 gian để thờ phụng. Theo lưu truyền của nhân dân địa phương thì trong đợt phục dựng này, ở đình đã xảy ra một sự lạ kỳ. Để dựng lại đình nhân dân trong làng đều nhất trí di dời đến một địa điểm khác cách nơi ngôi đình bị cháy gần 300m. Tuy nhiên, trước đêm khởi công xây dựng trời đất bỗng nổi bão giông, mây đen kéo đến, mưa như trút, sấm sét đùng đùng xung quanh trắng một biển nước. Sáng hôm sau tỉnh dậy dân làng bỗng thấy số gỗ dự định để dựng đình đã bị dòng nước lớn cuốn trôi. Càng kỳ lạ hơn tất cả số gỗ trên lại được nước cuốn đến chính địa điểm mà ngôi đình cũ đã bị giặc đốt cháy. Thấy điềm sự linh thiêng nhân dân thay đổi ý định và dựng lại đình trên khoảnh đất cũ.
Năm 2001, Nhân dân, Hội Phụ lão làng Yên Duyệt đóng góp xây dựng, tu bổ Hậu Cung Đại Bái đình.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Yên Duyệt tọa lạc bên dòng sông Bùi thơ mộng, mang kết cấu kiến trúc truyền thống của các ngôi đình ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, gồm tòa Đại Bái, Hậu Cung và hai tòa Tả Vu, Hữu Vu. Hai bên Tả Vu, Hữu Vu có gắn bia công đức, chép tên tín thí thập phương công đức cho việc trùng tu, tôn tạo đình.
Lễ hội
Lễ hội làng Yên Duyệt được tổ chức 3-5 năm một lần vào ngày 10 – 12 tháng 2 Âm lịch. Chính hội là ngày 10/2, ngày mất của Thành hoàng làng Lý Triện. Lễ hội được tổ chức, nhằm tưởng niệm công lao của Thành hoàng với non sông đất nước nói chung và dân làng nói riêng.
Bên cạnh phần lễ, phần hội được tổ chức với nhiều trò chơi dân gian đa dạng, phong phú góp phần tạo không khí sôi nổi, thắm tình đoàn kết làng xã.
Xếp hạng
Ngày 14/1/1998, đình và lăng mộ tướng quân Lý Triện được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia.
Chú thích
1. Lê Quý Đôn, Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa – Thông tin, 2007, tr. 212.
2. Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Nxb Khoa học xã hội, 1998, tr. 266.
3. Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Sđd, tr. 265.
Tham khảo
- Lê Quý Đôn (2007), Đại Việt thông sử, Nxb Văn hóa – Thông tin.
- Minh Thân, “Đình Yên Duyệt – Nơi lưu giữ giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của người dân Tốt Động xã Quảng Bị”, trang thông tin điện tử xã Quảng Bị – Thành phố Hà Nội, ngày 29-12-2025.
- Biên Thùy, “Về Tốt động thăm ngôi đình thiêng”, Công lý – Cơ quan ngôn luận của Tòa án nhân dân tối cao, ngày 13/4/2012.
- Viện Khoa học xã hội Việt Nam (1998), Đại Việt sử ký toàn thư, Tập 2, Nxb Khoa học xã hội.
