Thân thế
Nguyễn Tri Phương tên cũ là Nguyễn Văn Chương, tự Hàm Trinh, hiệu là Đường Xuyên, sinh ngày 21 tháng 7 năm Canh Thân (1800), quê làng Đường Long (Chí Long), Điền Lộc, Phong Điền, Thừa Thiên Huế.
Ông xuất thân trong một gia đình làm ruộng và nghề thợ mộc. Nhà nghèo lại không xuất thân từ khoa bảng nhưng nhờ ý chí tự lập ông đã làm nên cơ nghiệp lớn.
Sự nghiệp quan trường
Năm Canh Thìn (1820), Nguyễn Tri Phương bắt đầu con đường quan lộ với chức thư lại tại huyện Hương Trà (sau đổi thành Phong Điền), rồi được điều vào Bộ Hộ. Nhờ sự cần mẫn, tinh thông công việc cùng tài soạn thảo văn thư và chữ viết đẹp, ông nhanh chóng được triều đình ghi nhận.
Đến năm Quý Mùi (1823), vua Minh Mạng cất nhắc ông giữ hàm Điển bộ (Bí thư Nội điện). Chỉ trong vài năm sau, ông liên tiếp được thăng các chức Tu soạn, Thừa chỉ Nội các, Thị độc, Thị giảng học sĩ và đến năm 1831 giữ chức Hồng Lô tự khanh. Quá trình thăng tiến liên tục này phản ánh năng lực hành chính và sự tín nhiệm mà triều đình dành cho ông.
Năm 1832, ông được cử tham gia sứ bộ sang Trung Quốc để giải quyết công việc thương mại. Ba năm sau, theo lệnh vua Minh Mạng, ông cùng Trương Minh Giảng vào Gia Định tham gia bình định và ổn định các vùng đất mới khai khẩn. Hoàn thành nhiệm vụ, ông được thăng chức Thị lang.
Năm 1837, do bị triều thần gièm pha, ông bị giáng xuống làm thư lại ở Bộ Lại. Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau, ông được phục chức Chủ sự, rồi giữ chức Lang trung. Đến năm 1838, ông được bổ làm Thị lang Bộ Lễ và năm 1839 tiếp tục thăng hàm Tham tri, làm việc tại Nội các.
Năm Canh Tý (1840), Nguyễn Tri Phương được bổ nhiệm làm Tuần phủ Nam Ngãi, phụ trách hai tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi và trông coi việc phòng thủ cửa biển Đà Nẵng. Sau khi hoàn thành tốt nhiệm vụ, ông được triệu về kinh giữ chức Tham tri Bộ Công, rồi được vua Thiệu Trị cử làm Tổng đốc Long Tường (Vĩnh Long, Định Tường). Trong thời gian này, ông tổ chức trấn áp hiệu quả các toán cướp từ nước ngoài xâm nhập.
Tháng 5 năm 1844, ông được điều giữ chức Tổng đốc An Hà (An Giang, Hà Tiên). Năm 1845, phối hợp cùng Doãn Uẩn, ông chỉ huy đánh bại quân Xiêm do tướng Bodin chỉ huy, bình định Cao Miên và củng cố vững chắc vùng biên giới Tây Nam.
Trong các chiến dịch này, Nguyễn Tri Phương nổi tiếng với sự quả cảm và bản lĩnh. Vua Thiệu Trị từng khen ngợi tinh thần chỉ huy của ông khi nghe tâu rằng giữa lúc chiến trận ác liệt, đạn rơi như mưa, ông không những không hạ lọng để tránh bị nhận diện mà còn lệnh dựng thêm hai chiếc lọng, qua đó cổ vũ mạnh mẽ tinh thần binh sĩ.
Sau những chiến công trên, tháng 9 năm 1845, ông được phong chức Khâm sai quân thứ đại thần Trấn Tây, hàm Tòng Hiệp biện Đại học sĩ; đến tháng 2 năm 1847, được ban danh hiệu “An Tây trí dũng tướng”.
Tháng 5 năm 1847, Nguyễn Tri Phương được triệu hồi về kinh, thăng hàm Chánh Hiệp biện Đại học sĩ, kiêm Thượng thư Bộ Công và đại thần Cơ mật viện, được phong tước Tráng Liệt tử, ban Ngọc bài khắc bốn chữ “Quân kỳ thạc phụ”, đồng thời công trạng được khắc vào bia đá tại Võ Miếu ở Huế. Sau khi vua Thiệu Trị qua đời, theo di chiếu, ông được cử làm Phụ chính đại thần.
Năm Mậu Thân (1848), vua Tự Đức phong ông tước Tráng Liệt bá. Cùng năm, cha ông qua đời. Dù xin về quê chịu tang, ông không thể rời triều đình vì đang giữ trọng trách Phụ chính, nên giao em trai là Nguyễn Duy thay mình lo việc hiếu sự.
Năm Canh Tuất (1850), vua Tự Đức chuẩn y việc đổi tên ông thành Nguyễn Tri Phương, từ đó đây trở thành tên chính thức của ông. Sau đó, ông được bổ làm Khâm sai Tổng thống Quân vụ Đại thần phụ trách các tỉnh Gia Định, Biên Hòa, Vĩnh Long, Định Tường, An Giang và Hà Tiên. Năm 1853, ông được thăng hàm Đông các Đại học sĩ và giữ chức Kinh lược sứ Nam Kỳ. Ngoài những đóng góp về quân sự, ông còn chú trọng phát triển kinh tế địa phương thông qua việc lập đồn điền, khai khẩn đất hoang, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống và mở rộng sản xuất.
Lãnh mệnh chống Pháp
Năm Mậu Ngọ (1858), khi liên quân Pháp – Tây Ban Nha tấn công Đà Nẵng, vua Tự Đức cử Nguyễn Tri Phương làm Quân thứ Tổng thống đại thần chỉ huy phòng thủ. Mặc dù quân Pháp có ưu thế vượt trội về hỏa lực và phá hủy nhiều đồn lũy, hệ thống phòng ngự do ông tổ chức đã khiến đối phương không thể tiến sâu vào nội địa, buộc phải chuyển hướng tấn công Gia Định năm 1859.
Sau khi thành Gia Định thất thủ, năm 1860 ông được giao chỉ huy quân vụ tại Nam Kỳ, tổ chức xây dựng hệ thống phòng thủ, nổi bật là Đại đồn Chí Hòa, nhằm bao vây và hạn chế hoạt động của quân Pháp. Tuy nhiên, do chênh lệch lớn về trang bị và chiến thuật, đại đồn bị quân Pháp đánh hạ vào đầu năm 1861. Nguyễn Tri Phương bị trọng thương, em trai là Nguyễn Duy tử trận, còn ông bị giáng chức. Đến năm sau, ông được phục chức và tiếp tục đảm nhiệm việc tổ chức lực lượng kháng Pháp ở Biên Hòa.
Sau Hòa ước Nhâm Tuất (1862), khi triều đình nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp, Nguyễn Tri Phương được điều ra Bắc Kỳ giữ chức Tổng thống Hải An quân vụ, sau được thăng Võ Hiển điện Đại học sĩ, tước Tráng Liệt bá, tiếp tục phụ trách việc phòng thủ miền Bắc.
Năm 1873, lấy cớ giải quyết vụ tranh chấp liên quan đến thương nhân Jean Dupuis, đại úy Francis Garnier đem quân Pháp ra Bắc Kỳ và bất ngờ tấn công thành Hà Nội. Rạng sáng ngày 20 tháng 11 năm 1873, thành Hà Nội thất thủ chỉ sau một thời gian ngắn giao chiến. Trong trận chiến, con trai ông là Phò mã Nguyễn Lâm hy sinh, còn Nguyễn Tri Phương bị trọng thương và rơi vào tay quân Pháp.
Dù được phía Pháp cứu chữa, ông kiên quyết từ chối điều trị. Sau gần một tháng tuyệt thực, ông qua đời ngày 20 tháng 12 năm 1873 (mùng 1 tháng 11 âm lịch), hưởng thọ 73 tuổi. Vua Tự Đức đích thân soạn văn tế truy điệu Nguyễn Tri Phương, Nguyễn Duy và Nguyễn Lâm, đồng thời cho lập đền thờ ông tại quê nhà, ghi nhận công lao và khí tiết của một vị đại thần tận trung với triều đình đến phút cuối đời.
Lăng mộ và nhà thờ
Di tích nhà thờ và lăng mộ Nguyễn Tri Phương là cụm công trình kiến trúc thuộc địa phận làng Chí Long, xã Phong Chương, huyện Phong Ðiền, tỉnh Thừa Thiên Huế, bao gồm: Đền thờ Trung Hiếu và Khu lăng mộ Nguyễn Tri Phương. Đây là nơi thờ tự và là nơi yên nghỉ của “Tam công trung liệt”, ba vị công thần trong cùng một gia đình đã có nhiều công lao với đất nước: danh tướng Nguyễn Tri Phương – Tán lý Nguyễn Duy (em ruột Nguyễn Tri Phương) và Phò mã Nguyễn Lâm (con trai thứ hai của Nguyễn Tri Phương). Ngày 14/7/1990, Khu di tích lịch sử nhà thờ và lăng mộ Nguyễn Tri Phương cùng lăng mộ Phò mã Nguyễn Lâm và lăng mộ Nguyễn Duy (em ruột ông Nguyễn Tri Phương) được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ra Quyết định số 575-QĐ/VH về việc công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia.
Về kiến trúc lăng mộ:
Tường lăng xây không cao, đứng từ bên ngoài có thể nhìn thấy rõ hai nấm mộ phò mã Nguyễn Lâm và danh tướng Nguyễn Tri Phương bên trong. Mộ đầu tiên từ cổng vào là mộ của Phò mã Đô úy Nguyễn Lâm được xây vuông vức nhưng vẫn để lớp đất để cỏ xanh mọc trên mộ. Chếch đằng sau phía bên trái là phần mộ danh tướng Nguyễn Tri Phương, được xây dựng kiên cố, nhiều đường nét hơn với hai khối chồng lên nhau. Mộ của ông được xây theo cách thức phổ biến của mộ các bậc công thần thời phong kiến, với vòng tường thấp bao quanh, hai bên trụ cổng có cặp nghê, có hình rồng đắp nổi trên bình phong sau mộ. Về tổng thế, phần mộ của Phò mã Nguyễn Lâm có cùng kiểu cách với phần mộ danh tướng Nguyễn Tri Phương, nhưng có nhiều khác biệt về chi tiết, họa tiết trang trí, không bề thế bằng phần mộ của cha.
Hậu duệ
Về gia đình, Nguyễn Tri Phương có hai người con trai được ghi nhận trong gia phả chính thức.
Người con trưởng là Nguyễn Văn Sơn (1840–1921), còn gọi là Nguyễn Ngọc, được tập phong tước Tráng Liệt tử và giữ chức Cấm binh Cai đội trưởng. Con trai của ông là Nguyễn Thiện đỗ Phó bảng khoa Nhâm Thìn (1892), sau làm quan đến chức Hàn lâm viện Thị độc và Lang trung Bộ Lại.
Người con thứ là Nguyễn Lâm (1844–1873), kết hôn với Công chúa Đồng Xuân, con gái thứ 35 của vua Thiệu Trị, và được phong Phò mã Đô úy. Ông hy sinh trong trận bảo vệ thành Hà Nội năm 1873 cùng cha. Con trai của Nguyễn Lâm là Nguyễn Tri Kiểm từng giữ các chức Tuần phủ Khánh Hòa và Tham tri Bộ Hộ; cháu nội là Nguyễn Tri Chỉ sau này giữ chức Tuần vũ Quảng Trị và Chánh nhất Tòa Thượng thẩm Huế.
Ngoài dòng chính, theo truyền tụng và gia phả của họ Nguyễn Tri còn ghi nhận rằng trong thời gian làm Kinh lược sứ Nam Kỳ, Nguyễn Tri Phương có một người thiếp họ Dương và sinh được hai người con trai, hình thành nhánh hậu duệ thường được gọi là dòng Nguyễn Tri Nam Bộ.
Người con lớn của nhánh này là Nguyễn Tri Toán (1854–1917), định cư tại huyện Lai Vung (Đồng Tháp). Hậu duệ của ông có Nguyễn Tri Hồng Hạnh (bút danh Thái Hồng), tác giả cuốn Nguyễn Tri Phương (1800–1873) xuất bản năm 2001, tác phẩm đoạt Giải thưởng Trần Văn Giàu lần thứ nhất (2003).
Người con thứ là Nguyễn Tri Túc (1858–1912), sinh sống tại Vĩnh Kim (Tiền Giang), nổi tiếng với tài thổi sáo và chơi đàn. Các thế hệ kế tiếp của dòng này có nhiều người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống, tiêu biểu như Nguyễn Tri Lạc, Nguyễn Tri Khương – tác giả vở cải lương Giọt lệ chung tình – và nhạc sĩ Nguyễn Mỹ Ca. Thông qua quan hệ ngoại tộc, dòng họ này cũng là tổ tiên của Trần Văn Khê và Trần Văn Trạch, hai nhân vật có nhiều đóng góp cho âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
- Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
- Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1963), Việt sử tân biên, quyển 4, Tủ sách sử học Việt Nam.
- Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Nguyen Tri Phuong (1800–1873)
Background
Nguyen Tri Phuong, formerly named Nguyen Van Chuong, courtesy name Ham Trinh, pen name Duong Xuyen, was born on the 21st day of the 7th lunar month of the Year of the Monkey (1800) in Duong Long (Chi Long) village, Dien Loc commune, Phong Dien district, Thua Thien Hue.
He came from a family of farmers and carpenters. Although poor and without a scholarly examination background, his self-reliant will enabled him to build a great career.
Official Career
In the Year of the Dragon (1820), Nguyen Tri Phuong began his official career as a clerk in Huong Tra district (later renamed Phong Dien), and was then transferred to the Ministry of Revenue. Thanks to his diligence, mastery of work, talent for drafting documents, and fine handwriting, he was quickly recognized by the court.
By the Year of the Goat (1823), Emperor Minh Mang promoted him to the position of Dien bo (Secretary of the Inner Palace). Within just a few years, he was successively promoted to Tu soan, Thua chi of the Noi cac, Thi doc, Thi giang hoc si, and in 1831 he held the position of Hong Lo tu khanh. This continuous advancement reflected his administrative capacity and the court’s trust in him.
In 1832, he was appointed to a diplomatic mission to China to handle trade affairs. Three years later, under Emperor Minh Mang’s order, he and Truong Minh Giang went to Gia Dinh to participate in pacifying and stabilizing newly reclaimed lands. Upon completing the mission, he was promoted to Thi lang.
In 1837, due to slander from court officials, he was demoted to clerk in the Ministry of Personnel. However, not long after, he was reinstated as Chu su, then held the position of Lang trung. By 1838, he was appointed Thi lang of the Ministry of Rites, and in 1839 he was further promoted to Tham tri, working in the Noi cac.
In the Year of the Rat (1840), Nguyen Tri Phuong was appointed Tuan phu of Nam Ngai, overseeing the two provinces of Quang Nam and Quang Ngai, and supervising the defense of Da Nang port. After successfully completing his duties, he was recalled to the capital to serve as Tham tri of the Ministry of Public Works, and was then appointed by Emperor Thieu Tri as Tong doc of Long Tuong (Vinh Long and Dinh Tuong). During this time, he effectively suppressed bands of pirates from abroad.
In May 1844, he was transferred to serve as Tong doc of An Ha (An Giang and Ha Tien). In 1845, in coordination with Doan Uan, he commanded forces that defeated the Siamese army led by General Bodin, pacified Cambodia, and firmly consolidated the southwestern border.
During these campaigns, Nguyen Tri Phuong became renowned for his bravery and mettle. Emperor Thieu Tri once praised his command spirit upon hearing that in the midst of fierce battle, with bullets falling like rain, he not only did not lower his canopy to avoid being identified but ordered two additional canopies to be raised, thereby greatly boosting the morale of his soldiers.
Following these victories, in September 1845, he was appointed Kham sai quan thu dai than Tran Tay with the rank of Tong Hiep bien Dai hoc si; in February 1847, he was granted the honorary title “An Tay tri dung tuong”.
In May 1847, Nguyen Tri Phuong was recalled to the capital, promoted to Chanh Hiep bien Dai hoc si, concurrently serving as Thuong thu of the Ministry of Public Works and Grand Minister of the Co mat vien, and was ennobled as Trang Liet tu. He was also awarded a jade tablet engraved with four characters “Quan ky thac phu”, and his merits were inscribed on a stele at the Vo Mieu in Hue. After Emperor Thieu Tri’s death, according to the imperial will, he was appointed Phu chinh dai than (Regent Grand Minister).
In the Year of the Monkey (1848), Emperor Tu Duc ennobled him as Trang Liet ba. That same year, his father passed away. Although he requested to return home to observe mourning, he could not leave the court due to his heavy responsibilities as Regent, so he entrusted his younger brother Nguyen Duy to handle the filial duties on his behalf.
In the Year of the Dog (1850), Emperor Tu Duc approved the change of his name to Nguyen Tri Phuong, which became his official name thereafter. He was then appointed Kham sai Tong thong Quan vu Dai than, overseeing the provinces of Gia Dinh, Bien Hoa, Vinh Long, Dinh Tuong, An Giang, and Ha Tien. In 1853, he was promoted to Dong cac Dai hoc si and held the position of Kinh luoc su of Nam Ky. In addition to his military contributions, he also focused on local economic development by establishing military colonies, reclaiming wasteland, and creating conditions for people to stabilize their lives and expand production.
Appointed to Resist the French
Resistance Against the French at Da Nang and Gia Dinh
In the Year of the Horse (1858), when the Franco-Spanish coalition attacked Da Nang, Emperor Tu Duc appointed Nguyen Tri Phuong as Quan thu Tong thong dai than to command the defense. Although the French had overwhelming firepower and destroyed many fortifications, the defensive system he organized prevented the enemy from advancing deep inland, forcing them to shift their attack to Gia Dinh in 1859.
After the fall of Gia Dinh citadel, in 1860 he was entrusted with commanding military affairs in Nam Ky, organizing the construction of a defensive system, most notably the Dai don Chi Hoa, aimed at encircling and restricting French operations. However, due to significant disparities in equipment and tactics, the grand fort was captured by the French in early 1861. Nguyen Tri Phuong was severely wounded, his younger brother Nguyen Duy fell in battle, and he was demoted. The following year, he was reinstated and continued to organize anti-French forces in Bien Hoa.
After the Treaty of Nham Tuat (1862), when the court ceded the three eastern provinces of Nam Ky to France, Nguyen Tri Phuong was transferred to Bac Ky to serve as Tong thong Hai An quan vu, later promoted to Vo Hien dien Dai hoc si with the title Trang Liet ba, continuing to oversee northern defense.
Garrisoning Bac Ky and Suppressing Rebellions in Bac Ky
From 1863, Nguyen Tri Phuong was dispatched by the court to Bac Ky to command the suppression of Le Duy Phung’s uprising and gradually stabilize the situation in the northern provinces.
In the late 1860s, security along the Bac Ky border remained unstable as many armed groups of Chinese origin operated actively. Initially the forces of Ngo Con, after this leader was eliminated by imperial troops in the Battle of Bac Ninh in 1869, the remnants split into several groups such as the Black Flags led by Luu Vinh Phuc, the Yellow Flags of Hoang Sung Anh, and the White Flags of Ban Van Nhi and Luong Van Loi. These forces continuously raided the mountainous provinces of Thai Nguyen, Lang Son, and Cao Bang, making the border situation increasingly complex.
Although the court successively dispatched many generals and high officials such as Vo Trong Binh, Doan Tho, Hoang Ke Viem, Ton That Thuyet, and Le Tuan to Bac Ky to command the army, results remained unsatisfactory. Notably, Doan Tho was killed in battle when attacked by Khach forces under To Tu’s command, further demonstrating the difficulty of controlling the region.
Faced with this situation, Emperor Tu Duc decided to entrust Nguyen Tri Phuong with the heavy responsibility of Tam tuyen quan thu Kham mang Dai than, granting him full authority to mobilize troops and handle military affairs in Bac Ky. Upon arrival, he and Hoang Ke Viem proposed a flexible strategy: instead of confronting all forces simultaneously, the court would focus on winning over the Black Flag forces of Luu Vinh Phuc—the strongest group—to use them as allies in containing and eliminating the Yellow Flags, White Flags, and other bandit groups. The proposal was approved by Emperor Tu Duc; Luu Vinh Phuc was appointed De doc and assigned border patrol duties. This policy quickly proved effective, helping stabilize the border region and later aiding the court in the resistance against the French.
Martyrdom at Ha Noi Citadel
In 1873, using the pretext of resolving a dispute involving the merchant Jean Dupuis, Captain Francis Garnier led French troops to Bac Ky and suddenly attacked Ha Noi Citadel. At dawn on November 20, 1873, Ha Noi Citadel fell after only a short engagement. During the battle, his son, Pho ma Nguyen Lam, was killed, while Nguyen Tri Phuong was severely wounded and fell into French hands.
Although the French provided medical care, he resolutely refused treatment. After nearly a month of hunger strike, he passed away on December 20, 1873 (the 1st day of the 11th lunar month), at the age of 73. Emperor Tu Duc personally composed a eulogy in memory of Nguyen Tri Phuong, Nguyen Duy, and Nguyen Lam, and ordered the establishment of a temple in his honor in his hometown, acknowledging the merits and integrity of a great minister who remained utterly loyal to the court until his final moments.
Tomb and Ancestral Temple
The historical relics of Nguyen Tri Phuong’s ancestral temple and tomb form a cluster of architectural structures located in Chi Long village, Phong Chuong commune, Phong Dien district, Thua Thien Hue province, comprising: the Trung Hieu Ancestral Temple and the Nguyen Tri Phuong Tomb complex. This is the place of worship and the final resting place of the “Three Loyal Ministers”—three meritorious officials from the same family who rendered great service to the nation: the renowned general Nguyen Tri Phuong, Tan ly Nguyen Duy (his younger brother), and Pho ma Nguyen Lam (his second son). On July 14, 1990, the historical site of Nguyen Tri Phuong’s ancestral temple and tomb, along with the tombs of Pho ma Nguyen Lam and Nguyen Duy (his younger brother), were recognized as national-level historical relics under Decision No. 575-QD/VH of the Ministry of Culture and Information (now the Ministry of Culture, Sports and Tourism).
Regarding tomb architecture:
The tomb walls are not tall, allowing a clear view from outside of the two tombs inside—those of Pho ma Nguyen Lam and the renowned general Nguyen Tri Phuong. The first tomb from the entrance is that of Pho ma Do uy Nguyen Lam, built in a square shape but still retaining a layer of earth for grass to grow on top. Diagonally behind on the left is the tomb of General Nguyen Tri Phuong, more solidly constructed with more decorative lines, consisting of two stacked blocks. His tomb follows the common style of tombs for meritorious officials of the feudal period, with low surrounding walls, a pair of mythical creatures (nghe) on either side of the gate pillars, and dragon motifs embossed on the screen behind the tomb. Overall, Pho ma Nguyen Lam’s tomb follows a similar style to that of General Nguyen Tri Phuong but differs in many details and decorative motifs, lacking the grandeur of his father’s tomb.
Descendants
Regarding his family, Nguyen Tri Phuong had two sons recorded in the official genealogy.
His eldest son was Nguyen Van Son (1840–1921), also known as Nguyen Ngoc, who inherited the title Trang Liet tu and served as Cam binh Cai doi truong. His son, Nguyen Thien, earned the title of Pho bang in the Nham Thin examination (1892) and later served as Han lam vien Thi doc and Lang trung of the Ministry of Personnel.
His second son was Nguyen Lam (1844–1873), who married Cong chua Dong Xuan, the 35th daughter of Emperor Thieu Tri, and was granted the title Pho ma Do uy. He died in the battle defending Ha Noi Citadel in 1873 alongside his father. Nguyen Lam’s son, Nguyen Tri Kiem, held positions including Tuan phu of Khanh Hoa and Tham tri of the Ministry of Revenue; his grandson, Nguyen Tri Chi, later served as Tuan vu of Quang Tri and Chanh nhat of the Toa Thuong tham Hue.
Apart from the main line, according to oral tradition and the Nguyen Tri family genealogy, during his time as Kinh luoc su of Nam Ky, Nguyen Tri Phuong had a concubine surnamed Duong who bore him two sons, establishing a branch of descendants commonly referred to as the Nguyen Tri Southern lineage.
The elder son of this branch was Nguyen Tri Toan (1854–1917), who settled in Lai Vung district (Dong Thap). His descendants include Nguyen Tri Hong Hanh (pen name Thai Hong), author of the book Nguyen Tri Phuong (1800–1873) published in 2001, which won the first Tran Van Giau Prize (2003).
The younger son was Nguyen Tri Tuc (1858–1912), who lived in Vinh Kim (Tien Giang) and was renowned for his skill in flute and string instruments. Subsequent generations of this branch include many involved in traditional arts, notably Nguyen Tri Lac, Nguyen Tri Khuong—author of the cai luong play Giot le chung tinh—and musician Nguyen My Ca. Through maternal relations, this lineage is also ancestral to Tran Van Khe and Tran Van Trach, two figures who made significant contributions to Vietnamese music and performing arts.
References
- Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
- Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1963), Việt sử tân biên, quyển 4, Tủ sách sử học Việt Nam.
- Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.
Tiếng Pháp
Nguyen Tri Phuong (1800–1873)
Biographie
Nguyen Tri Phuong, dont le nom d’origine était Nguyen Van Chuong, nom de courtoisie Ham Trinh, nom de plume Duong Xuyen, naquit le 21e jour du 7e mois lunaire de l’année du Singe (1800) au village de Duong Long (Chi Long), commune de Dien Loc, district de Phong Dien, province de Thua Thien Hue.
Il était issu d’une famille de paysans et de menuisiers. Bien que pauvre et sans formation lettrée, sa volonté d’indépendance lui permit d’accomplir une grande carrière.
Carrière administrative
En l’année du Dragon (1820), Nguyen Tri Phuong commença sa carrière officielle en tant que commis de bureau dans le district de Huong Tra (rebaptisé plus tard Phong Dien), puis fut transféré au Ministère des Finances. Grâce à son assiduité, sa maîtrise des affaires, son talent pour la rédaction de documents et sa belle écriture, il fut rapidement remarqué par la cour.
En l’année de la Chèvre (1823), l’empereur Minh Mang le promut au poste de Dien bo (secrétaire du palais intérieur). En quelques années seulement, il fut successivement promu aux fonctions de Tu soan, Thua chi du Noi cac, Thi doc, Thi giang hoc si et, en 1831, il occupa le poste de Hong Lo tu khanh. Cette ascension continue reflétait ses compétences administratives et la confiance que lui accordait la cour.
En 1832, il fut désigné pour une mission diplomatique en Chine afin de traiter des affaires commerciales. Trois ans plus tard, sur ordre de l’empereur Minh Mang, il se rendit avec Truong Minh Giang à Gia Dinh pour participer à la pacification et à la stabilisation des terres nouvellement mises en valeur. Ayant mené à bien sa mission, il fut promu au rang de Thi lang.
En 1837, victime de calomnies de la part des dignitaires de la cour, il fut rétrogradé au poste de commis au Ministère du Personnel. Toutefois, peu après, il fut réintégré en tant que Chu su, puis nomme Lang trung. En 1838, il fut nommé Thi lang du Ministère des Rites et, en 1839, promu au rang de Tham tri, travaillant au Noi cac.
En l’année du Rat (1840), Nguyen Tri Phuong fut nommé Tuan phu de Nam Ngai, chargé des deux provinces de Quang Nam et Quang Ngai, ainsi que de la défense du port de Da Nang. Après avoir accompli ses missions avec succès, il fut rappelé à la capitale pour occuper le poste de Tham tri au Ministère des Travaux Publics, puis nommé par l’empereur Thieu Tri comme Tong doc de Long Tuong (Vinh Long et Dinh Tuong). Durant cette période, il réprima efficacement les bandes de pirates venus de l’étranger.
En mai 1844, il fut muté au poste de Tong doc de An Ha (An Giang et Ha Tien). En 1845, en coordination avec Doan Uan, il commanda les forces qui vainquirent l’armée siamoise dirigée par le général Bodin, pacifiant le Cambodge et consolidant solidement la frontière sud-ouest.
Au cours de ces campagnes, Nguyen Tri Phuong se fit connaître par son courage et sa trempe. L’empereur Thieu Tri loua un jour son esprit de commandement en apprenant qu’au milieu d’une bataille féroce, alors que les balles tombaient comme la pluie, il n’avait pas seulement refusé d’abaisser son dais pour éviter d’être repéré, mais avait ordonné d’en dresser deux supplémentaires, ranimant ainsi le moral des soldats.
À la suite de ces victoires, en septembre 1845, il fut nommé Kham sai quan thu dai than Tran Tay avec le titre de Tong Hiep bien Dai hoc si ; en février 1847, il reçut le titre honorifique de “An Tay tri dung tuong”.
En mai 1847, Nguyen Tri Phuong fut rappelé à la capitale, promu au rang de Chanh Hiep bien Dai hoc si, tout en exerçant les fonctions de Thuong thu au Ministère des Travaux Publics et de grand ministre du Co mat vien. Il fut anobli du titre de Trang Liet tu, reçut une tablette de jade gravée des quatre caractères “Quan ky thac phu”, et ses mérites furent inscrits sur une stèle au Vo Mieu de Hue. Après la mort de l’empereur Thieu Tri, conformément à la volonté impériale, il fut nomme Phu chinh dai than (régent).
En l’année du Singe (1848), l’empereur Tu Duc l’éleva au rang de Trang Liet ba. La même année, son père décéda. Bien qu’il ait demandé à rentrer chez lui pour observer le deuil, il ne put quitter la cour en raison de ses lourdes responsabilités de régent, et confia donc à son frère cadet Nguyen Duy le soin de remplir les devoirs filiaux à sa place.
En l’année du Chien (1850), l’empereur Tu Duc approuva le changement de son nom en Nguyen Tri Phuong, qui devint dès lors son nom officiel. Il fut ensuite nommé Kham sai Tong thong Quan vu Dai than, chargé des provinces de Gia Dinh, Bien Hoa, Vinh Long, Dinh Tuong, An Giang et Ha Tien. En 1853, il fut promu Dong cac Dai hoc si et occupa le poste de Kinh luoc su de Nam Ky. Outre ses contributions militaires, il s’attacha également au développement économique local en créant des colonies militaires, en défrichant les terres incultes et en créant des conditions favorables à la stabilisation des populations et à l’expansion de la production.
Mission de résistance contre les Français
Résistance contre les Français à Da Nang et à Gia Dinh
En l’année du Cheval (1858), lorsque la coalition franco-espagnole attaqua Da Nang, l’empereur Tu Duc nomma Nguyen Tri Phuong Quan thu Tong thong dai than pour commander la défense. Bien que les Français disposent d’une puissance de feu écrasante et aient détruit de nombreuses fortifications, le système défensif qu’il organisa empêcha l’ennemi de pénétrer profondément à l’intérieur des terres, les obligeant à déplacer leur attaque vers Gia Dinh en 1859.
Après la chute de la citadelle de Gia Dinh, en 1860, il fut chargé de commander les affaires militaires au Nam Ky et organisa la construction d’un système défensif, dont le plus remarquable fut le Dai don Chi Hoa, destiné à encercler et à limiter les opérations françaises. Cependant, en raison d’importants écarts d’équipement et de tactique, le grand fort fut pris par les Français au début de l’année 1861. Nguyen Tri Phuong fut grièvement blessé, son jeune frère Nguyen Duy tomba au combat, et il fut destitué. L’année suivante, il fut réintégré et continua d’organiser les forces de résistance anti-françaises à Bien Hoa.
Après le Traité de Nham Tuat (1862), lorsque la cour céda les trois provinces orientales du Nam Ky à la France, Nguyen Tri Phuong fut transféré au Bac Ky pour occuper le poste de Tong thong Hai An quan vu, puis promu Vo Hien dien Dai hoc si avec le titre de Trang Liet ba, continuant à superviser la défense du Nord.
Garrison au Bac Ky et répression des rébellions au Bac Ky
À partir de 1863, Nguyen Tri Phuong fut envoyé par la cour au Bac Ky pour commander la répression du soulèvement de Le Duy Phung et stabiliser progressivement la situation dans les provinces du Nord.
À la fin des années 1860, la sécurité le long de la frontière du Bac Ky restait instable en raison de la présence de nombreux groupes armés d’origine chinoise. Il s’agissait d’abord des forces de Ngo Con ; après l’élimination de ce chef par les troupes impériales lors de la bataille de Bac Ninh en 1869, les survivants se divisèrent en plusieurs groupes, tels que les Pavillons Noirs commandés par Luu Vinh Phuc, les Pavillons Jaunes de Hoang Sung Anh, et les Pavillons Blancs de Ban Van Nhi et Luong Van Loi. Ces forces menèrent des raids continus dans les provinces montagneuses de Thai Nguyen, Lang Son et Cao Bang, rendant la situation frontalière de plus en plus complexe.
Bien que la cour ait successivement envoyé de nombreux généraux et hauts dignitaires tels que Vo Trong Binh, Doan Tho, Hoang Ke Viem, Ton That Thuyet et Le Tuan au Bac Ky pour commander l’armée, les résultats restèrent décevants. En particulier, Doan Tho trouva la mort au combat lors d’une attaque des forces Khach commandées par To Tu, ce qui soulignait encore la difficulté de contrôler la région.
Face à cette situation, l’empereur Tu Duc décida de confier à Nguyen Tri Phuong la lourde responsabilité de Tam tuyen quan thu Kham mang Dai than, lui accordant pleine autorité pour mobiliser les troupes et traiter les affaires militaires au Bac Ky. À son arrivée, en collaboration avec Hoang Ke Viem, il proposa une stratégie flexible : au lieu d’affronter simultanément toutes les forces, la cour concentrerait ses efforts sur le ralliement des Pavillons Noirs de Luu Vinh Phuc – le groupe le plus puissant – pour les utiliser comme alliés afin de contenir et d’éliminer les Pavillons Jaunes, les Pavillons Blancs et les autres bandes. La proposition fut approuvée par l’empereur Tu Duc ; Luu Vinh Phuc fut nommé De doc et chargé des patrouilles frontalières. Cette politique s’avéra rapidement efficace, contribuant à stabiliser la région frontalière et aidant par la suite la cour dans la résistance contre les Français.
Martyre à la citadelle de Ha Noi
En 1873, sous prétexte de résoudre un litige impliquant le marchand Jean Dupuis, le capitaine Francis Garnier conduisit des troupes françaises au Bac Ky et attaqua soudainement la citadelle de Ha Noi. À l’aube du 20 novembre 1873, la citadelle de Ha Noi tomba après un court engagement. Au cours de la bataille, son fils, Pho ma Nguyen Lam, fut tué, tandis que Nguyen Tri Phuong, grièvement blessé, tomba aux mains des Français.
Bien que les Français lui aient prodigué des soins médicaux, il refusa résolument tout traitement. Après près d’un mois de grève de la faim, il décéda le 20 décembre 1873 (1er jour du 11e mois lunaire), à l’âge de 73 ans. L’empereur Tu Duc composa personnellement une oraison funèbre en l’honneur de Nguyen Tri Phuong, Nguyen Duy et Nguyen Lam, et ordonna l’érection d’un temple en son honneur dans son village natal, reconnaissant ainsi les mérites et l’intégrité d’un grand ministre qui resta fidèle à la cour jusqu’à son dernier souffle.
Tombeau et temple ancestral
Le site historique du temple ancestral et du tombeau de Nguyen Tri Phuong forme un ensemble architectural situé au village de Chi Long, commune de Phong Chuong, district de Phong Dien, province de Thua Thien Hue, comprenant : le temple ancestral Trung Hieu et le complexe funéraire de Nguyen Tri Phuong. Ce lieu est à la fois un sanctuaire et le dernier repos des « Trois Ministres Loyaux » – trois dignitaires méritants d’une même famille qui rendirent de grands services à la nation : le célèbre général Nguyen Tri Phuong, Tan ly Nguyen Duy (son jeune frère) et Pho ma Nguyen Lam (son deuxième fils). Le 14 juillet 1990, le site historique du temple ancestral et du tombeau de Nguyen Tri Phuong, ainsi que les tombes de Pho ma Nguyen Lam et de Nguyen Duy (son jeune frère), furent reconnus comme monuments historiques nationaux par la Décision n° 575-QD/VH du Ministère de la Culture et de l’Information (aujourd’hui Ministère de la Culture, des Sports et du Tourisme).
Architecture du tombeau :
Les murs du tombeau ne sont pas hauts, permettant de voir clairement de l’extérieur les deux tombes à l’intérieur – celles de Pho ma Nguyen Lam et du célèbre général Nguyen Tri Phuong. La première tombe depuis l’entrée est celle de Pho ma Do uy Nguyen Lam, de forme carrée, mais laissant une couche de terre pour que l’herbe puisse pousser sur la sépulture. En diagonale, à l’arrière gauche, se trouve la tombe du général Nguyen Tri Phuong, plus solidement construite et plus ornée, composée de deux blocs superposés. Sa tombe suit le style courant des sépultures des hauts dignitaires de l’époque féodale, avec de bas murs d’enceinte, une paire de créatures mythiques (nghe) de part et d’autre des piliers du portail, et des motifs de dragons en relief sur l’écran situé derrière la tombe. Dans l’ensemble, la tombe de Pho ma Nguyen Lam suit un style similaire à celle du général Nguyen Tri Phuong, mais présente de nombreuses différences dans les détails et les motifs décoratifs, et n’a pas la majesté de celle de son père.
Descendance
Concernant sa famille, Nguyen Tri Phuong eut deux fils recensés dans la généalogie officielle.
Son fils aîné était Nguyen Van Son (1840–1921), également connu sous le nom de Nguyen Ngoc, qui hérita du titre de Trang Liet tu et occupa le poste de Cam binh Cai doi truong. Son fils, Nguyen Thien, obtint le titre de Pho bang lors de l’examen de Nham Thin (1892) et occupa par la suite les fonctions de Han lam vien Thi doc et de Lang trung au Ministère du Personnel.
Son deuxième fils était Nguyen Lam (1844–1873), qui épousa Cong chua Dong Xuan, la 35e fille de l’empereur Thieu Tri, et reçut le titre de Pho ma Do uy. Il trouva la mort lors de la bataille pour la défense de la citadelle de Ha Noi en 1873, aux côtés de son père. Le fils de Nguyen Lam, Nguyen Tri Kiem, occupa les postes de Tuan phu de Khanh Hoa et de Tham tri au Ministère des Finances ; son petit-fils, Nguyen Tri Chi, occupa plus tard les fonctions de Tuan vu de Quang Tri et de Chanh nhat du Toa Thuong tham Hue.
Outre la lignée principale, selon la tradition orale et la généalogie de la famille Nguyen Tri, pendant son mandat de Kinh luoc su de Nam Ky, Nguyen Tri Phuong eut une concubine nommee Duong qui lui donna deux fils, formant une branche de descendants communément appelée la lignée Nguyen Tri du Sud.
Le fils aîné de cette branche fut Nguyen Tri Toan (1854–1917), qui s’installa dans le district de Lai Vung (Dong Thap). Parmi ses descendants figure Nguyen Tri Hong Hanh (nom de plume Thai Hong), auteur du livre Nguyen Tri Phuong (1800–1873) publié en 2001, qui remporta le premier Prix Tran Van Giau (2003).
Le fils cadet fut Nguyen Tri Tuc (1858–1912), qui vécut à Vinh Kim (Tien Giang) et était réputé pour son talent à la flûte et aux instruments à cordes. Les générations suivantes de cette branche comptent de nombreuses personnes impliquées dans les arts traditionnels, notamment Nguyen Tri Lac, Nguyen Tri Khuong – auteur de la pièce de cai luong Giot le chung tinh – et le musicien Nguyen My Ca. Par le biais d’alliances matrimoniales, cette lignée est également à l’origine de Tran Van Khe et Tran Van Trach, deux figures ayant apporté des contributions majeures à la musique et aux arts du spectacle vietnamiens.
References
- Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
- Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1963), Việt sử tân biên, quyển 4, Tủ sách sử học Việt Nam.
- Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.
Tiếng Trung
阮知方 (1800–1873)
身世
阮知方，原名阮文章，字函贞，号塘川，生于庚申年（1800年）七月二十一日，原籍承天顺化丰田县田禄乡塘隆（芝隆）村。他出身农家和木匠家庭，家境贫寒，并非科举出身，但凭借自立自强的意志，成就了大业。
仕途
庚辰年（1820年），阮知方开始仕途，任香茶县（后改丰田县）书吏，后调入户部。由于勤勉、精通公务、擅长起草文书且书法优美，他很快得到朝廷赏识。癸未年（1823年），明命帝提拔他为典簿（内殿秘书）。此后数年间，他连续升任纂修、内阁承旨、侍读、侍讲学士，至1831年任鸿胪寺卿。这一连串升迁反映了他的行政能力和朝廷对他的信任。
1832年，他奉命出使中国处理商务。三年后，奉明命帝之命，他与张明讲前往嘉定参与平定和稳定新开垦地区。完成任务后，升任侍郎。
1837年，因朝臣谗言，被降为吏部书吏。但不久复任主事，后任郎中。至1838年，任礼部侍郎，1839年升任参知，在内阁任职。
庚子年（1840年），阮知方被任命为南义巡抚，主管广南、广义两省并兼管岘港海防。圆满完成使命后，被召回京任工部参知，后绍治帝任命他为隆祥总督（永隆、定祥）。期间，他有效镇压了外国入侵的海盗。
1844年5月，调任安河总督（安江、河仙）。1845年，与尹蕴配合，指挥击败了波丁将军率领的暹罗军队，平定高棉，稳固了西南边疆。
在这些战役中，阮知方以勇敢和胆略著称。绍治帝曾称赞他的指挥精神：据报在激烈战斗中，弹如雨下，他不仅不放下伞盖以免暴露，反而命令再加两顶伞盖，极大地鼓舞了士兵士气。
上述战功后，1845年9月，他被封为钦差军次大臣镇西，协办大学士衔；1847年2月，获赐“安西智勇将”称号。
1847年5月，阮知方被召回京，升任正协办大学士，兼工部尚书和机密院大臣，封壮烈子，赐玉牌刻“军旗硕辅”四字，其功绩刻入顺化武庙石碑。绍治帝去世后，遵遗诏，他被任命为辅政大臣。
戊申年（1848年），嗣德帝封他为壮烈伯。同年，其父去世。虽请求回乡守孝，但因重任在身无法离开朝廷，遂托弟弟阮维代为尽孝。
庚戌年（1850年），嗣德帝批准他改名为阮知方，此后成为他的正式姓名。随后，他被任命为钦差总统军务大臣，主管嘉定、边和、永隆、定祥、安江、河仙等省。1853年，升任东阁大学士并任南圻经略使。除军事贡献外，他还注重发展地方经济，设立屯田、开垦荒地，为民众稳定生活和扩大生产创造条件。
受命抗法
岘港和嘉定抗法
戊午年（1858年），法西联军进攻岘港，嗣德帝任命阮知方为军次总统大臣指挥防御。尽管法军火力占优并摧毁多处堡垒，但他组织的防御体系使敌人无法深入内陆，迫使其于1859年转而进攻嘉定。
嘉定城失守后，1860年他被委任指挥南圻军务，组织修建防御系统，最著名的是志和大营，旨在包围和限制法军行动。然而，由于装备和战术的巨大差距，大营于1861年初被法军攻破。阮知方受重伤，其弟阮维阵亡，他被降职。次年复职，继续在边和组织抗法力量。
壬戌和约（1862年）后，朝廷将南圻东三省割让给法国，阮知方调任北圻，任海安军务总统，后升武显殿大学士，封壮烈伯，继续负责北方防御。
镇守北圻及平定北圻之乱
自1863年起，阮知方被朝廷调往北圻指挥平定黎维奉起义，逐步稳定北方各省局势。
1860年代末，北圻边境地区安全持续动荡，许多华人武装活动猖獗。最初是吴鲲的部队，该首领于1869年在北宁之战被官军消灭后，残部分成多股，如刘永福指挥的黑旗军、黄崇英的黄旗军以及盘文二和梁文利的白旗军。这些势力不断劫掠太原、谅山、高平等山区省份，边境局势日益复杂。
尽管朝廷先后派遣武仲平、段寿、黄继炎、尊室说、黎俊等将领和大臣前往北圻指挥军队，结果仍不理想。特别是段寿遭苏四指挥的客军袭击阵亡，更显出控制该地区的困难。
面对此情，嗣德帝决定委任阮知方为三宣军次钦命大臣，全权调遣军队和处理北圻军务。到达后，他与黄继炎提出灵活战略：不一味同时对抗所有势力，而是集中招抚最强的黑旗军刘永福部，利用其作为盟友来牵制和消灭黄旗、白旗及其他匪帮。建议获嗣德帝批准；刘永福被授提督衔，负责巡防边境。此政策迅速见效，稳定了边境局势，后来也在抗法战争中帮助了朝廷。
河内城殉节
1873年，法国上尉弗朗西斯·加尔尼耶以解决商贩让·杜普伊相关争端为借口，率法军北上北圻，突然进攻河内城。1873年11月20日黎明，河内城在短暂交战后失守。战斗中，其子驸马阮林阵亡，阮知方受重伤落入法军手中。
尽管法方给予救治，他坚决拒绝治疗。绝食近一个月后，于1873年12月20日（农历十一月初一）去世，享年73岁。嗣德帝亲撰祭文哀悼阮知方、阮维和阮林，并在其故乡立祠祭祀，表彰这位至死忠于朝廷的大臣的功勋和气节。
陵墓与祠宇
阮知方祠宇和陵墓遗迹是位于承天顺化省丰田县丰章乡芝隆村的一组建筑群，包括：忠孝祠和阮知方陵区。这里是“三公忠烈”——同出一门、为国建功的三位功臣的祭祀和安息之地：名将阮知方、赞理阮维（阮知方胞弟）和驸马阮林（阮知方次子）。1990年7月14日，阮知方祠宇和陵墓以及驸马阮林陵墓和阮维陵墓（其弟）获文化信息部（今文化体育旅游部）第575-QĐ/VH号决定列为国家级历史遗迹。
关于陵墓建筑：
陵墙不高，从外面可清楚看到内部驸马阮林和名将阮知方两座墓。进门第一座是驸马都尉阮林墓，方形建造，但留土层让青草生长。左后方斜侧是名将阮知方墓，建造坚固，线条较多，由两层叠成。其墓按封建时代功臣墓常见样式建造，四周矮墙环绕，门柱两侧有貔貅一对，墓后屏风上有龙纹浮雕。总体而言，驸马阮林墓风格与名将阮知方墓相似，但细节和纹饰多有不同，不及父亲墓宏伟。
后裔
关于家庭，阮知方在正式族谱中有两子。
长子阮文山（1840–1921），又名阮玉，袭封壮烈子，任禁兵该队长。其子阮善于壬辰科（1892）考中副榜，后官至翰林院侍读和吏部郎中。
次子阮林（1844–1873），娶绍治帝第35女同春公主，封驸马都尉。1873年在保卫河内城之战中与父亲一同阵亡。阮林之子阮知检曾任庆和巡抚和户部参知；其孙阮知指后任广南巡武和顺化上审院正一。
除正支外，据传述和阮知家族谱记载，阮知方在南圻任经略使期间有一杨姓侧室，生二子，形成常称的阮知南圻支系。
此支长子阮知算（1854–1917），定居来礼县（同塔）。其后裔有阮知红幸（笔名泰红），2001年出版《阮知方（1800–1873）》一书，获首届陈文饶奖（2003）。
次子阮知足（1858–1912），居永金（前江），以吹笛弹琴闻名。其后代多从事传统艺术，著名的有阮知乐、阮知姜——才良心曲《钟情泪》作者——以及音乐家阮美歌。通过姻亲关系，此支系亦是陈文溪和陈文泽的祖先，二人对越南音乐和表演艺术多有贡献。
参考资料
- Trần Trọng Kim (2001), Việt Nam Sử Lược, Nxb Văn hóa Thông tin.
- Ngô Giáp Đậu (1993), Hoàng Việt hưng long chí, Nxb Văn học.
- Huỳnh Minh (2001), Gia Định xưa, Nxb Thanh Niên.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 1, Nxb Giáo dục.
- Quốc sử quán Triều Nguyễn(2002), Đại Nam thực lục, Viện Sử học dịch, Tập 2, Nxb Giáo dục.
- Phạm Văn Sơn (1963), Việt sử tân biên, quyển 4, Tủ sách sử học Việt Nam.
- Nguyễn Q. Thắng, Nguyễn Bá Thế (1992), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội.
