Niên đại: Thế kỷ IX
Văn hóa: Chăm Pa
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 129,3 cm
Loại hiện vật: Cổ vật
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng
Nơi phát hiện: Di tích Đồng Dương, Quảng Nam
Giới thiệu hiện vật
Tượng Bồ tát Tara, còn được gọi là Laksmindra-Lokesvara, là một trong những tác phẩm điêu khắc Phật giáo bằng đồng đặc sắc của văn hóa Chăm Pa thế kỷ IX. Pho tượng được tìm thấy tại di tích Đồng Dương, trung tâm Phật giáo lớn của Chăm Pa trong giai đoạn này. Với chiều cao 129,3 cm, pho tượng có kích thước lớn, được đúc hoàn chỉnh bằng đồng và thể hiện rõ những đặc trưng của phong cách nghệ thuật Đồng Dương. Hình tượng Bồ tát hiện lên với khuôn mặt mạnh mẽ, thân hình cân đối, mái tóc búi cao cầu kỳ cùng những dấu hiệu biểu tượng của Phật giáo. Tác phẩm không chỉ có giá trị nghệ thuật đặc biệt mà còn là nguồn tư liệu quan trọng giúp tìm hiểu đời sống tín ngưỡng và sự phát triển của Phật giáo tại vương quốc Chăm Pa trong thế kỷ IX.
Bồ tát được thể hiện với khuôn mặt rộng, cằm ngắn, trán hẹp và hơi dẹt. Đôi lông mày rậm kéo dài và gần giao nhau ở giữa trán. Miệng rộng, môi dày, vành môi được tạo nét rõ ràng. Những đặc điểm này tạo cho khuôn mặt một vẻ mạnh mẽ, trực diện và giàu tính biểu cảm. Đây cũng là những nét thường được nhắc đến khi nói về phong cách Đồng Dương – một phong cách điêu khắc Chăm Pa nổi bật bởi việc nhấn mạnh những đặc điểm bản địa trong tạo hình con người.
Giữa trán tượng có một mắt thứ ba hình thoi lõm, tạo thành một điểm nhấn đặc biệt trên khuôn mặt. Trên đỉnh đầu, tóc được tết thành nhiều lọn nhỏ rồi búi ngược lên cao, chia thành hai tầng. Ở tầng tóc phía trên có một hình Phật A Di Đà nhỏ ngồi xếp bằng. Chi tiết Phật A Di Đà trên búi tóc là một dấu hiệu quan trọng trong nghệ thuật Phật giáo, góp phần xác định tính chất Bồ tát của hình tượng. Sự kết hợp giữa mắt thứ ba, búi tóc cao và tượng Phật nhỏ khiến phần đầu trở thành khu vực tập trung nhiều yếu tố biểu tượng nhất của tác phẩm.
Tượng được thể hiện trong tư thế đứng, cổ cao có ba ngấn, eo thon, phần ngực để trần và tạo hình căng tròn. Hai bàn tay đưa ra phía trước. Phần thân dưới mặc sa rông dài hai lớp, ôm sát cơ thể. Các nếp sa rông được tạo thành những đường xếp ly lượn sóng chạy từ thắt lưng xuống gần mắt cá chân. Cách xử lý này vừa tạo cảm giác mềm mại cho trang phục, vừa làm nổi bật đường nét cơ thể phía bên trong. Sự kết hợp giữa hình thể vững chắc và những nếp vải liên tục tạo nên một nhịp điệu đặc trưng cho nghệ thuật điêu khắc Đồng Dương.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại thế kỷ IX và được phát hiện tại Phật viện Đồng Dương, gắn trực tiếp với một giai đoạn Phật giáo phát triển mạnh trong lịch sử Chăm Pa.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Bồ tát với mắt thứ ba, tượng Phật A Di Đà trên búi tóc và tư thế trang nghiêm phản ánh rõ tín ngưỡng Bồ tát trong Phật giáo Chăm Pa.
Giá trị nghệ thuật: Pho tượng là một đại diện tiêu biểu của phong cách Đồng Dương, nổi bật bởi khuôn mặt giàu tính bản địa, hình thể cân đối và cách xử lý trang phục độc đáo.
Giá trị kỹ thuật: Tượng được đúc bằng đồng với kích thước lớn, bề mặt hoàn chỉnh và có các vị trí tạo sẵn để nạm ngọc hoặc kim loại quý, cho thấy trình độ chế tác rất cao của nghệ nhân Chăm.
Giá trị văn hóa: Tác phẩm phản ánh quá trình tiếp nhận, bản địa hóa và sáng tạo các yếu tố Phật giáo trong môi trường văn hóa Chăm Pa.
Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, tôn giáo, nghệ thuật và kỹ thuật, Tượng Bồ tát Tara (Laksmindra-Lokesvara) là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của nghệ thuật Phật giáo Chăm Pa thời Đồng Dương, đồng thời là hiện vật quan trọng trong việc giới thiệu di sản Chăm Pa tới công chúng trong nước và quốc tế.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
