Niên đại: Năm 1954
Chất liệu: Kim loại
Kích thước: Dài 620 cm; rộng 178 cm; cao 250 cm
Số hiệu: 510681
Xuất xứ: Liên Xô sản xuất
Loại hiện vật: Lịch sử chiến tranh cách mạng
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Phòng không – Không quân
Giới thiệu hiện vật
Pháo cao xạ 37 mm số hiệu 510681 là một hiện vật đặc biệt gắn với Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Khẩu pháo do Liên Xô sản xuất và viện trợ cho Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, khẩu pháo thuộc Khẩu đội 3, Đại đội 827, Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367. Đây cũng là khẩu pháo gắn với sự hy sinh của Khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện trong quá trình kéo pháo ra khỏi trận địa theo phương châm “đánh chắc, tiến chắc”. Không chỉ là một phương tiện chiến đấu, khẩu pháo còn là chứng tích của quá trình xây dựng lực lượng phòng không Việt Nam và cuộc chiến giành quyền kiểm soát bầu trời tại chiến trường Điện Biên Phủ.
Khẩu pháo có màu xanh, số hiệu 510681, gồm ba bộ phận chính: Thân pháo, Bệ pháo, Xe pháo. Với chiều dài hơn 6 mét và chiều cao khoảng 2,5 mét, đây là loại pháo phòng không có khả năng cơ động trên chiến trường nhưng việc vận chuyển trong điều kiện núi rừng Điện Biên đòi hỏi sức người rất lớn. Để đưa những khẩu pháo nặng vào trận địa, bộ đội phải mở đường, dùng dây tời và tổ chức kéo pháo qua nhiều đoạn núi dốc hiểm trở.
Sự kiện lịch sử
Đầu năm 1954, lực lượng pháo binh và pháo cao xạ được bí mật đưa vào khu vực Điện Biên Phủ để chuẩn bị cho chiến dịch. Việc đưa pháo qua núi rừng là một trong những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Những con đường kéo pháo được mở trong điều kiện địa hình dốc, hẹp và thường xuyên phải giữ bí mật trước sự trinh sát của đối phương. Khi phương châm tác chiến được điều chỉnh sang “đánh chắc, tiến chắc”, các đơn vị nhận lệnh kéo pháo ra khỏi những vị trí đã bố trí để tổ chức lại thế trận. Chính trong quá trình này đã diễn ra sự kiện gắn liền với tên tuổi của Tô Vĩnh Diện.
Đêm 1 tháng 2 năm 1954, khi Khẩu đội 3 đang kéo pháo qua khu vực dốc Chuối, Điện Biên Phủ, dây tời bất ngờ bị đứt. Khẩu pháo nặng bắt đầu trượt xuống dốc, đe dọa tính mạng của đồng đội và có nguy cơ lao xuống vực. Trong tình thế khẩn cấp, Khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện đã tìm cách điều khiển càng pháo về phía vách núi để ngăn khẩu pháo tiếp tục trượt. Ông hy sinh trong khi khẩu pháo được giữ lại an toàn. Sự hy sinh ấy trở thành một trong những câu chuyện tiêu biểu về tinh thần trách nhiệm và ý chí bảo vệ vũ khí trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Một trong những yếu tố quan trọng của chiến trường Điện Biên Phủ là khả năng tiếp tế bằng đường hàng không của quân Pháp. Trong điều kiện tập đoàn cứ điểm nằm giữa lòng chảo và các tuyến đường bộ bị chia cắt, máy bay giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc vận chuyển quân, vũ khí, đạn dược và nhu yếu phẩm. Sự xuất hiện của lực lượng pháo cao xạ 37 mm vì vậy tạo ra một thay đổi lớn trên chiến trường. Các trận địa pháo phòng không từng bước khống chế không phận, buộc máy bay đối phương phải hoạt động ở độ cao và điều kiện khó khăn hơn, đồng thời gây tổn thất cho lực lượng không quân làm nhiệm vụ tiếp tế.
Trong chiến dịch, lực lượng pháo cao xạ có nhiệm vụ bảo vệ trận địa, yểm trợ bộ binh và pháo binh, đồng thời ngăn chặn máy bay đối phương. Theo tư liệu về hiện vật, khẩu pháo thuộc Khẩu đội 3 đã tham gia chiến đấu, bắn rơi 3 máy bay và bắn bị thương 13 máy bay khác. Những kết quả chiến đấu này góp phần cùng toàn bộ lực lượng phòng không gây sức ép ngày càng lớn lên hệ thống tiếp tế đường không của quân Pháp. Khi khả năng tiếp tế bị thu hẹp, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ dần rơi vào tình trạng cô lập và thiếu hụt nghiêm trọng.
Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc ngày 7 tháng 5 năm 1954, đánh dấu thất bại của tập đoàn cứ điểm quân Pháp tại Điện Biên Phủ. Khẩu pháo cao xạ 37 mm số hiệu 510681 là một trong những hiện vật trực tiếp tham gia chiến dịch và còn được lưu giữ đến ngày nay. Những dấu tích trên khẩu pháo gắn với cả quá trình kéo pháo gian khổ, sự hy sinh của người chiến sĩ và các trận đánh phòng không trên chiến trường. Vì vậy, hiện vật không chỉ phản ánh trang bị quân sự mà còn giúp người xem hình dung cụ thể hơn về những con người và điều kiện chiến đấu trong chiến dịch.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Khẩu pháo trực tiếp tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, một chiến dịch có ý nghĩa quyết định trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Giá trị nhân vật lịch sử: Hiện vật gắn với sự hy sinh của Khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện trong quá trình kéo pháo ra khỏi trận địa, trở thành một chứng tích trực tiếp về sự kiện này.
Giá trị quân sự: Khẩu pháo phản ánh sự hình thành và vai trò của lực lượng pháo cao xạ trong việc bảo vệ đội hình chiến đấu và hạn chế hoạt động của không quân đối phương tại Điện Biên Phủ.
Giá trị tư liệu: Số hiệu, cấu tạo và đơn vị sử dụng khẩu pháo giúp xác định rõ quá trình tham gia chiến đấu của hiện vật, tạo nên giá trị đặc biệt đối với nghiên cứu lịch sử quân sự.
Giá trị giáo dục: Câu chuyện gắn với khẩu pháo là nguồn tư liệu trực quan về tinh thần trách nhiệm, ý chí chiến đấu và sự hy sinh của những người tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Với giá trị đặc biệt về lịch sử, quân sự và nhân vật, Pháo cao xạ 37 mm số hiệu 510681 là một chứng tích quan trọng của Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, đồng thời lưu giữ câu chuyện về sự hy sinh của Khẩu đội trưởng Tô Vĩnh Diện trong quá trình bảo vệ khẩu pháo giữa những ngày chuẩn bị cho chiến dịch.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
