Niên đại: Năm 1972
Chất liệu: Kim loại
Kích thước: Dài 15,5 m; cao 4,12 m; sải cánh 7,15 m
Số hiệu: 5121
Số xuất xưởng: 6005
Loại hiện vật: Lịch sử chiến tranh cách mạng
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam
Đơn vị sử dụng: Trung đoàn 921, Sư đoàn 371
Giới thiệu hiện vật
Máy bay MiG-21 F96 số hiệu 5121 là một hiện vật đặc biệt gắn với hoạt động chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nổi bật là chiến dịch phòng không bảo vệ Hà Nội, Hải Phòng và miền Bắc cuối tháng 12 năm 1972. Đây là máy bay tiêm kích một người lái, do Liên Xô sản xuất, mang màu xám bạc và sử dụng động cơ phản lực P13-300. Phía đầu máy bay sơn 5 ngôi sao đỏ, tượng trưng cho 5 chiến công bắn rơi máy bay Mỹ của chiếc MiG này. Đặc biệt, đêm 27 tháng 12 năm 1972, từ chiếc máy bay số hiệu 5121, phi công Phạm Tuân đã xuất kích và bắn rơi một máy bay B-52 trong những ngày chiến đấu quyết liệt trên bầu trời miền Bắc.
MiG-21 số hiệu 5121 là loại máy bay tiêm kích phản lực một người lái, có kết cấu nhỏ gọn, tốc độ cao và khả năng cơ động phù hợp với nhiệm vụ đánh chặn trên không. Máy bay dài 15,5 m, cao 4,12 m, sải cánh 7,15 m. Toàn thân mang màu xám bạc đặc trưng. Máy bay mang số hiệu 5121, số xuất xưởng 6005, sử dụng động cơ phản lực P13-300. Năm ngôi sao đỏ được sơn ở phần đầu máy bay ghi dấu những chiến công bắn rơi máy bay đối phương, đồng thời trở thành một trong những đặc điểm dễ nhận biết nhất của hiện vật. Trên phần đầu của máy bay hiện còn 5 ngôi sao đỏ. Mỗi ngôi sao tượng trưng cho một chiến công bắn rơi máy bay Mỹ gắn với chiếc máy bay trong quá trình chiến đấu. Những ngôi sao này khiến hiện vật không chỉ phản ánh cấu tạo của một loại máy bay tiêm kích mà còn trực tiếp lưu giữ lịch sử sử dụng và thành tích chiến đấu của chính chiếc máy bay. Trong đó, chiến công bắn rơi B-52 đêm 27 tháng 12 năm 1972 là sự kiện nổi bật nhất gắn với số hiệu 5121.
Sự kiện lịch sử
Trung đoàn tiêm kích 921
Máy bay số hiệu 5121 thuộc Trung đoàn 921, Sư đoàn 371. Trung đoàn 921 là đơn vị tiêm kích đầu tiên của Không quân nhân dân Việt Nam, tham gia nhiều trận đánh bảo vệ vùng trời miền Bắc trong thời kỳ chiến tranh. Đến cuối năm 1972, khi Mỹ tiến hành cuộc tập kích đường không chiến lược quy mô lớn vào Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương khác, lực lượng không quân cùng các đơn vị tên lửa, pháo phòng không và radar được huy động để tổ chức đánh trả. Trong thế trận ấy, những chiếc MiG-21 như số hiệu 5121 đảm nhiệm nhiệm vụ xuất kích đánh chặn các tốp máy bay đối phương trên không.
Cuộc chiến trên bầu trời tháng 12 năm 1972
Trong những ngày cuối tháng 12 năm 1972, Mỹ tiến hành một cuộc tập kích đường không chiến lược lớn nhằm vào Hà Nội, Hải Phòng và nhiều mục tiêu tại miền Bắc. Máy bay B-52 giữ vai trò chủ lực trong các đợt ném bom, cùng nhiều loại máy bay chiến thuật và phương tiện hỗ trợ khác. Để đối phó, lực lượng phòng không – không quân Việt Nam tổ chức một hệ thống chiến đấu gồm radar cảnh giới, tên lửa phòng không, pháo cao xạ và máy bay tiêm kích. Trong thế trận tổng hợp ấy, MiG-21 được sử dụng để đánh chặn các mục tiêu trên không, góp phần tạo thêm áp lực đối với các đội hình máy bay đối phương.
Đêm 27 tháng 12 năm 1972, phi công Phạm Tuân điều khiển chiếc MiG-21 số hiệu 5121 xuất kích làm nhiệm vụ đánh chặn. Mục tiêu là đội hình máy bay B-52 đang tham gia cuộc tập kích đường không vào miền Bắc. Trong trận đánh, phi công Phạm Tuân đã tiếp cận đội hình đối phương và bắn rơi một máy bay B-52. Tại sở chỉ huy, hình ảnh mục tiêu B-52 bốc cháy được ghi nhận trên màn hình theo dõi. Ngay trong đêm, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, đã gửi điện khen lực lượng không quân về chiến công này. Sự kiện trở thành một trong những dấu mốc nổi bật gắn với chiếc MiG-21 số hiệu 5121.
Cuộc chiến đấu cuối tháng 12 năm 1972 thường được gọi là “Điện Biên Phủ trên không”. Trong 12 ngày đêm chiến đấu, quân và dân miền Bắc đã bắn rơi 81 máy bay Mỹ, trong đó có 34 máy bay B-52 và 5 máy bay F-111. Ngày 30 tháng 12 năm 1972, phía Mỹ tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc từ vĩ tuyến 20 trở ra và trở lại tiến trình đàm phán tại Paris. Trong bối cảnh ấy, chiến công của chiếc MiG-21 số hiệu 5121 trở thành một phần của cuộc đối đầu phòng không có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử chiến tranh Việt Nam.
Sau chiến tranh, chiếc MiG-21 số hiệu 5121 được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Giá trị của hiện vật không chỉ nằm ở việc đây là một mẫu máy bay chiến đấu phản lực mà còn ở lịch sử cụ thể của chính chiếc máy bay. Số hiệu 5121, năm ngôi sao đỏ, đơn vị sử dụng và sự kiện đêm 27 tháng 12 năm 1972 đều giúp liên kết hiện vật với những con người và trận đánh cụ thể. Nhờ đó, chiếc máy bay trở thành một nguồn tư liệu trực quan quan trọng về hoạt động chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam trong chiến tranh.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Máy bay trực tiếp tham gia chiến đấu trong cuộc tập kích đường không chiến lược cuối tháng 12 năm 1972, một sự kiện quan trọng của lịch sử chiến tranh Việt Nam.
Giá trị nhân vật: Hiện vật gắn với phi công Phạm Tuân và trận đánh đêm 27 tháng 12 năm 1972, khi chiếc MiG-21 số hiệu 5121 được sử dụng trong trận đánh bắn rơi một máy bay B-52.
Giá trị quân sự: Máy bay phản ánh vai trò của lực lượng tiêm kích trong hệ thống phòng không nhiều tầng của miền Bắc, phối hợp cùng radar, tên lửa và pháo phòng không để đánh chặn không quân đối phương.
Giá trị tư liệu: Số hiệu máy bay, số xuất xưởng, động cơ, các ngôi sao ghi chiến công và thông tin về đơn vị sử dụng giúp xác định rõ lịch sử hoạt động của hiện vật.
Giá trị giáo dục: Chiếc máy bay là nguồn tư liệu trực quan giúp tìm hiểu về hoạt động của Không quân nhân dân Việt Nam, con người tham gia chiến đấu và những trận đánh trên bầu trời miền Bắc năm 1972.
Với giá trị đặc biệt về lịch sử và quân sự, Máy bay MiG-21 F96 số hiệu 5121 là một trong những hiện vật tiêu biểu gắn với lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam trong chiến dịch phòng không tháng 12 năm 1972, đồng thời lưu giữ dấu ấn chiến công của phi công Phạm Tuân trong trận đánh đêm 27 tháng 12 năm 1972.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
