Tên khác: Chân đèn và bát hương
Niên đại: Ngày 20 tháng 8 năm Hưng Trị thứ 3, tức năm 1590
Triều đại: Thời Mạc
Chất liệu: Gốm men
Số lượng: 02 hiện vật
Số đăng ký: BTNĐ 93/SS:77; BTNĐ 1308/SS:478
Nơi lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Nam Định
Kích thước chân đèn: Đường kính miệng 17 cm; đường kính đáy 21,2 cm; cao 76 cm.
Kích thước lư hương: Đường kính miệng 20 cm; đường kính đáy 20 cm; cao 40,4 cm.
Nguồn gốc: Chân đèn được phát hiện tại đình Cự Trữ; lư hương được phát hiện tại chùa Cổ Chất, cùng thuộc xã Trực Phương, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định.
Giới thiệu hiện vật
Bộ chân đèn và lư hương là hai hiện vật gốm thờ tự đặc sắc có niên đại xác định vào ngày 20 tháng 8 năm Hưng Trị thứ 3, tức năm 1590, dưới thời Mạc. Tuy được lưu giữ trước đây tại hai di tích khác nhau ở xã Trực Phương, huyện Trực Ninh, Nam Định, cả hai hiện vật đều có cùng niên đại tạo tác và mang nhiều đặc điểm tương đồng về kỹ thuật, phong cách trang trí. Minh văn trên lư hương còn cho biết người chế tạo là Đỗ Xuân Vi, thợ gốm xã Bát Tràng, qua đó cung cấp một nguồn tư liệu trực tiếp về hoạt động sản xuất và cung ứng đồ thờ của làng gốm Bát Tràng vào cuối thế kỷ XVI.
Chân đèn có dáng cao, thanh, gồm phần cổ và thân ghép lại. Cổ hình trụ, miệng loe, hai bên gắn hai tai rồng có cánh chạy dọc xuống dưới. Thân có vai ngang, bụng nở, eo thu và chân đế cao loe rộng. Toàn bộ bề mặt được trang trí bằng nhiều kỹ thuật phối hợp: đắp nổi để mộc, đắp nổi phủ men nâu và vẽ lam dưới men trắng. Các đề tài gồm rồng, phượng, hoa sen, hoa cúc, lá đề, hoa thị bốn cánh, mây, hoa văn hình học và chữ “Phật”. Trên thân còn có hình rồng đắp nổi hướng đầu về dòng minh văn khắc chìm: “Hưng Trị tam niên bát nguyệt nhị thập nhật tạo”, cho biết hiện vật được chế tạo ngày 20 tháng 8 năm Hưng Trị thứ 3.
Lư hương gồm hai phần chồng lên nhau. Phần trên giống một bát hương độc lập, miệng loe, cổ hình trụ, thân phình và có bốn chân tạo hình đầu thú uốn cong ra ngoài. Phần dưới có cấu trúc gần dạng hồ lô, thân trên gợi búp sen, thân dưới hình trụ, cổ nhỏ, vai nở và chân đế loe. Hoa văn trang trí rất phong phú với hoa cúc, hoa chanh, hoa sen, lá đề, rồng trong ô, lân, ngựa có cánh, mặt hổ phù, mây và các mô típ hình học. Trên chân lư hương khắc 27 dòng chữ Hán, ghi tên người chế tạo, thời điểm tạo tác và tên những tín đồ công đức hiện vật vào chùa Thanh Quang.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Bộ hiện vật có niên đại tuyệt đối năm 1590, cung cấp tư liệu rõ ràng về đồ thờ tự và đời sống tôn giáo dưới thời Mạc.
Giá trị nghệ thuật: Hình dáng cân đối, hoa văn dày đặc và sự phối hợp giữa đắp nổi, để mộc, men nâu và vẽ lam dưới men trắng thể hiện rõ đặc trưng mỹ thuật gốm thế kỷ XVI.
Giá trị kỹ thuật: Việc tạo những hiện vật có kích thước lớn, cấu trúc nhiều phần và hệ thống trang trí phức tạp cho thấy trình độ cao của kỹ thuật tạo dáng, đắp nổi, phủ men và nung gốm.
Giá trị minh văn: Các dòng chữ Hán ghi rõ ngày chế tạo, tên nghệ nhân và người công đức là nguồn tư liệu quý về địa danh, chữ viết, tín ngưỡng và xã hội đương thời.
Giá trị lịch sử nghề thủ công: Tên nghệ nhân Đỗ Xuân Vi và địa danh Bát Tràng cung cấp bằng chứng trực tiếp về hoạt động của một trung tâm sản xuất gốm nổi tiếng trong thế kỷ XVI.
Giá trị định niên đại: Mốc năm 1590 trên hiện vật là cơ sở quan trọng để so sánh, nghiên cứu và xác định niên đại cho các đồ gốm có kiểu dáng, hoa văn và kỹ thuật tương đồng.
Với niên đại xác định năm 1590, kỹ thuật trang trí phong phú và hệ thống minh văn có giá trị cao, Bộ chân đèn và lư hương là một nhóm hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật gốm thời Mạc. Bộ hiện vật không chỉ phản ánh trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ của nghề gốm thế kỷ XVI mà còn lưu giữ những thông tin cụ thể về nghệ nhân Bát Tràng, người công đức và hoạt động thờ tự trong xã hội đương thời.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
