Niên đại: Ngày 28 tháng 11 năm Nhâm Thân, 1752
Triều đại: Lê Trung Hưng, thời Lê Hiển Tông
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Đường kính miệng 134,4 cm; đường kính đáy 115 cm; cao 79,8 cm
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTTH 6019/KL:1025
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa
Nguồn gốc: Sưu tầm tại khu vực ngã ba Đình Hương, phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa
Giới thiệu hiện vật
Vạc đồng Cẩm Thủy tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa là một hiện vật có kích thước lớn, được đúc vào năm 1752, dưới thời Lê Trung Hưng. Vạc có dáng hình trụ, miệng hơi loe, đáy lồi, trên miệng gắn sáu quai lớn hình chữ U. Toàn bộ hiện vật được tạo tác chắc khỏe nhưng không đơn điệu, với hệ thống hoa văn vặn thừng, hoa chanh, vân mây, hoa lá dây và các đường gờ nổi chia thân thành từng ô dọc.
Đặc biệt, trên miệng vạc có hai dòng minh văn chữ Hán đúc nổi, mỗi dòng 11 chữ, cho biết hiện vật liên quan đến một vị quan mang tước Tạo Quận công, làm nhiệm vụ khâm sai tại huyện Cẩm Thủy, và được đúc vào ngày 28 tháng 11 năm Nhâm Thân, tức năm 1752. Nhờ có minh văn ghi rõ thời điểm tạo tác, chiếc vạc là một nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu kỹ thuật đúc đồng, nghệ thuật trang trí và lịch sử địa phương Thanh Hóa giữa thế kỷ XVIII.
Vạc hiện còn khá nguyên vẹn, toàn thân phủ lớp patin xanh do quá trình ôxy hóa đồng. Quy mô lớn, cấu trúc sáu quai cùng hệ thống trang trí cân đối cho thấy đây không phải một đồ dùng thông thường mà là sản phẩm được chế tạo với sự đầu tư đáng kể về nguyên liệu và kỹ thuật.
Miệng vạc hơi loe, phần thành miệng cao khoảng 9 cm. Trên miệng bố trí đều sáu quai lớn hình chữ U, mỗi quai được trang trí theo dạng vặn thừng. Giữa các vị trí gắn quai xuất hiện những cụm hoa văn chấm nổi tạo thành bông hoa năm cánh, với một chấm lớn làm nhụy và năm chấm nhỏ bao quanh. Xen giữa các quai là bốn cụm hoa lá dây cùng hai dòng minh văn chữ Hán được bố trí đối xứng.
Theo phần dịch nghĩa trong hồ sơ, minh văn có nội dung:
“Chính thống lĩnh Tạo Quận công, quan khâm sai huyện Cẩm Thủy.
Đúc ngày 28 tháng 11 năm Nhâm Thân.”
Dòng chữ này là căn cứ quan trọng để xác định niên đại tuyệt đối của hiện vật vào năm 1752 và cho thấy chiếc vạc được tạo tác trong một bối cảnh có liên quan đến bộ máy quan lại tại Cẩm Thủy. Ngay dưới miệng là một băng trang trí gồm hoa bốn cánh, hay hoa chanh, xen kẽ các dải vân mây, giới hạn bởi hai đường gờ nổi chạy vòng quanh thân. Phần thân được phân cách với miệng và đáy bằng những đường gờ nổi lớn dạng sống trâu, kèm các gờ nhỏ chạy song song. Sáu đường gờ đứng tiếp tục chia thân vạc thành sáu ô dọc, tạo nên một bố cục rõ ràng, khỏe và cân xứng. Hoa văn trên vạc không quá dày đặc nhưng được bố trí hợp lý, tập trung ở phần miệng và vai. Sự kết hợp giữa các mô típ hoa lá mềm mại với những đường gờ lớn tạo nên sự đối lập giữa tính trang trí và cảm giác chắc khỏe của một khối đồng có kích thước lớn. Đây cũng là đặc điểm đáng chú ý của nghệ thuật đồ đồng thời Lê Trung Hưng.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Vạc được đúc năm 1752, là hiện vật có niên đại tuyệt đối và gắn với bối cảnh hành chính tại huyện Cẩm Thủy, Thanh Hóa dưới thời Lê Trung Hưng.
Giá trị minh văn: Hai dòng chữ Hán trên miệng vạc cung cấp thông tin trực tiếp về tước hiệu Tạo Quận công, chức năng khâm sai và ngày tháng chế tạo hiện vật.
Giá trị nghệ thuật: Sáu quai vặn thừng, hoa chanh, vân mây, hoa lá dây cùng hệ thống gờ nổi được bố trí cân đối, thể hiện phong cách trang trí đồ đồng thế kỷ XVIII.
Giá trị kỹ thuật: Kích thước lớn và cấu trúc phức tạp của vạc phản ánh trình độ đúc đồng phát triển, từ việc chế tạo khuôn đến kiểm soát quá trình rót và hoàn thiện kim loại.
Giá trị địa phương: Hiện vật là nguồn tư liệu đặc biệt cho việc nghiên cứu lịch sử Thanh Hóa, nhất là khu vực Cẩm Thủy và hoạt động của bộ máy chính quyền trong thời Lê Trung Hưng.
Với kích thước lớn, hình thức cân đối và đặc biệt là minh văn ghi rõ niên đại năm 1752, Vạc đồng tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa là một hiện vật quan trọng của thời Lê Trung Hưng. Chiếc vạc vừa phản ánh trình độ kỹ thuật đúc đồng, vừa lưu giữ những thông tin trực tiếp về lịch sử hành chính và xã hội Thanh Hóa giữa thế kỷ XVIII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
