Niên đại: Thế kỷ X
Văn hóa: Champa
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 52 cm; ngang 30 cm
Trọng lượng: 35 kg
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTLS.1289
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn gốc: Đại Hữu, Quảng Bình
Giới thiệu hiện vật
Tượng Avalokitesvara Đại Hữu là một tác phẩm điêu khắc Phật giáo bằng đồng có niên đại khoảng thế kỷ X, được phát hiện tại Đại Hữu, Quảng Bình. Pho tượng thể hiện Bồ tát Avalokitesvara – Quán Thế Âm – trong tư thế đứng, có bốn tay, thân hình cân đối với ngực nở, eo thon và được trang sức khá phong phú. Đây là một hiện vật đáng chú ý của nghệ thuật Champa, đồng thời phản ánh sự hiện diện của Phật giáo Đại thừa tại khu vực phía bắc của không gian văn hóa Champa.
Tượng có khuôn mặt đầy đặn, đôi mắt mở, biểu cảm trang nghiêm nhưng tương đối mềm mại. Tóc được búi cao, phía trước có hình Đức Phật ngồi chạm trên mũ hoặc búi tóc. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng để nhận diện Avalokitesvara, bởi hình tượng Bồ tát này trong nghệ thuật Phật giáo thường mang hình Phật A Di Đà trên mũ miện hoặc búi tóc.
Cơ thể tượng được tạo với tỷ lệ thanh thoát, ngực rộng và phần eo thu nhỏ. Bồ tát mang nhiều loại trang sức ở tai, cổ, bắp tay, cổ tay và cổ chân, tạo nên vẻ trang nghiêm của một hình tượng Bồ tát. Tượng có bốn cánh tay: hai tay phía sau hơi đưa lên, trong đó một tay cầm một quyển sách; hai tay phía trước đưa ra, thể hiện các vật biểu tượng gồm nụ sen và bình nước cam lồ. Tư liệu hiện có chưa mô tả rõ vật cầm ở cánh tay phía sau còn lại, vì vậy không nên suy đoán thêm về thuộc tính này.
Khác với phần lớn tượng Champa còn lại được chế tác bằng sa thạch, pho Avalokitesvara Đại Hữu được đúc bằng đồng với kích thước tương đối lớn. Việc xử lý một tượng đồng cao hơn nửa mét, nặng khoảng 35 kg, đồng thời tạo rõ các cánh tay, trang sức và pháp khí cho thấy trình độ kỹ thuật luyện kim và đúc tượng đáng kể của nghệ nhân Champa thế kỷ X.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại thế kỷ X và được phát hiện tại Quảng Bình, cung cấp tư liệu quan trọng về sự hiện diện của văn hóa Champa và Phật giáo Đại thừa tại vùng phía bắc của Champa.
Giá trị Phật giáo: Hình Phật trên búi tóc, bốn cánh tay, hoa sen, bình cam lồ và các pháp khí là những yếu tố quan trọng trong hệ thống biểu tượng của Bồ tát Avalokitesvara.
Giá trị nghệ thuật: Tỷ lệ cơ thể thanh thoát, khuôn mặt đầy đặn, hệ thống trang sức phong phú và cách bố trí nhiều tay tạo nên một hình tượng Bồ tát cân đối, trang nghiêm và giàu tính biểu cảm.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc một pho tượng đồng cao 52 cm, nặng khoảng 35 kg với nhiều chi tiết phức tạp phản ánh trình độ luyện kim và kỹ thuật đúc tượng phát triển của nghệ nhân Champa.
Giá trị giao lưu văn hóa: Pho tượng thể hiện quá trình tiếp nhận tư tưởng và nghệ thuật Phật giáo có nguồn gốc Ấn Độ, đồng thời được chuyển hóa trong ngôn ngữ tạo hình của Champa.
Giá trị nghiên cứu: Hiện vật góp phần bổ sung tư liệu cho việc nghiên cứu phạm vi phân bố của văn hóa Champa, lịch sử Phật giáo và nghệ thuật đúc đồng ở miền Trung Việt Nam trong thế kỷ X.
Với chất liệu đồng, hình thức bốn tay cùng hệ thống pháp khí và hình Phật trên búi tóc, Tượng Avalokitesvara Đại Hữu là một tác phẩm đặc sắc của nghệ thuật Phật giáo Champa thế kỷ X. Pho tượng không chỉ thể hiện trình độ cao của kỹ thuật đúc đồng mà còn là chứng tích quan trọng về sự hiện diện và phát triển của Phật giáo Đại thừa tại vùng phía bắc của không gian văn hóa Champa.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
