Niên đại: Thế kỷ VIII–IX
Văn hóa: Champa
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 64 cm; ngang 25 cm
Trọng lượng: 40 kg
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTLS.1290
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn gốc: Hoài Nhơn, Bình Định
Giới thiệu hiện vật
Tượng Avalokitesvara Hoài Nhơn là một tác phẩm điêu khắc Phật giáo bằng đồng có niên đại khoảng thế kỷ VIII–IX, được phát hiện tại Hoài Nhơn, Bình Định. Tượng thể hiện Bồ tát Avalokitesvara – Quán Thế Âm – trong tư thế đứng, có bốn tay, thân hình cân đối với ngực nở, eo thon và khuôn mặt đầy đặn. Đây là một hiện vật tiêu biểu cho nghệ thuật Phật giáo Champa trong giai đoạn sớm, đồng thời phản ánh trình độ phát triển của kỹ thuật đúc đồng tại miền Trung Việt Nam.
Khuôn mặt tượng có đôi mắt mở, đường nét tương đối mềm mại. Tóc búi cao, phía trước mũ có hình Đức Phật ngồi, một đặc điểm quan trọng giúp nhận diện Avalokitesvara trong nghệ thuật Phật giáo. Bồ tát mang trang sức ở tai, cổ và bắp tay, nhưng tổng thể trang trí khá tiết chế, không dày đặc. Chính sự giản lược này tạo cho pho tượng một vẻ thanh thoát, làm nổi bật hình thể và các thuộc tính cầm trên tay.
Tượng có bốn cánh tay. Hai tay phía sau cầm tràng hạt và quyển sách, hai tay phía trước cầm nụ sen và bình nước cam lồ. Đây đều là những thuộc tính thường gặp trong hệ thống biểu tượng của Avalokitesvara, gắn với lý tưởng từ bi, trí tuệ, sự thanh tịnh và khả năng cứu độ chúng sinh. Các cánh tay được bố trí cân đối quanh thân, vừa làm rõ đặc trưng nhiều tay của Bồ tát vừa giữ được sự hài hòa của toàn bộ bố cục.
So với Tượng Avalokitesvara Đại Hữu ở Quảng Bình, pho tượng Hoài Nhơn có nhiều điểm tương đồng về tư thế đứng, hình thể, bốn tay và hình Phật trên mũ. Tuy nhiên, tượng Hoài Nhơn có hệ thống trang trí đơn giản hơn, mũ ít tầng và phần thân gần như không có các họa tiết trang sức phức tạp. Sự khác biệt này cho thấy hình tượng Avalokitesvara trong nghệ thuật Champa không hoàn toàn tuân theo một khuôn mẫu cố định mà có những biến đổi theo thời gian, khu vực và phong cách nghệ thuật.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại thế kỷ VIII–IX, cung cấp tư liệu quan trọng về sự hiện diện của Phật giáo Đại thừa trong xã hội Champa.
Giá trị Phật giáo: Hình Phật trên mũ cùng tràng hạt, quyển sách, nụ sen và bình nước cam lồ tạo thành hệ thống thuộc tính đặc trưng giúp nhận diện Avalokitesvara.
Giá trị nghệ thuật: Hình thể cân đối, ngực nở, eo thon, khuôn mặt đầy đặn và cách bố trí bốn tay hài hòa thể hiện một phong cách tạo hình thanh thoát, tiết chế.
Giá trị kỹ thuật: Tượng đồng cao 64 cm, nặng 40 kg và có cấu trúc nhiều tay cho thấy trình độ đáng kể của kỹ thuật đúc đồng Champa trong thế kỷ VIII–IX.
Giá trị so sánh: Những điểm tương đồng và khác biệt với tượng Avalokitesvara Đại Hữu giúp nhận diện sự đa dạng về phong cách và quá trình biến đổi của hình tượng Bồ tát này trong nghệ thuật Champa.
Giá trị nghiên cứu: Nguồn gốc từ Hoài Nhơn, Bình Định góp phần bổ sung tư liệu về phạm vi phân bố của các tác phẩm Phật giáo và các trung tâm văn hóa Champa ở miền Trung.
Với niên đại thế kỷ VIII–IX, chất liệu đồng, hình thức bốn tay và hệ thống pháp khí đặc trưng, Tượng Avalokitesvara Hoài Nhơn là một tác phẩm quan trọng của nghệ thuật Phật giáo Champa. Pho tượng không chỉ thể hiện trình độ đúc đồng phát triển mà còn cho thấy sự đa dạng trong cách thể hiện hình tượng Avalokitesvara tại các khu vực khác nhau của Champa.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
