Niên đại: Thế kỷ IV
Văn hóa: Óc Eo
Chất liệu: Gỗ sao
Kích thước: Cao 268 cm; đường kính bệ 55 cm
Trọng lượng: Khoảng 100 kg
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTLS.1615
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn gốc: Khu vực Sa Đéc – Tháp Mười
Giới thiệu hiện vật
Tượng Phật Sa Đéc là một pho tượng Phật bằng gỗ có kích thước lớn, được xác định thuộc văn hóa Óc Eo, niên đại khoảng thế kỷ IV. Tượng cao tới 2,68 m, được chế tác từ gỗ sao và thể hiện Đức Phật trong tư thế đứng trên một tòa sen hai tầng. Dáng tượng thanh mảnh, cổ cao, vai ngang, tạo nên một hình thể kéo dài và trang nghiêm. Đây là một hiện vật đặc biệt quan trọng trong việc nghiên cứu nghệ thuật tạo tượng Phật bằng gỗ ở Nam Bộ trong những thế kỷ đầu Công nguyên.
Phần đầu tượng vẫn còn dấu vết của nhục kế (ushnisha) trên đỉnh, tóc được thể hiện thành những xoắn nhỏ. Trên thân còn nhận thấy dấu vết của pháp y hoặc áo choàng dài xuống gần ống chân. Dù trải qua thời gian dài khiến nhiều chi tiết không còn nguyên vẹn và pho tượng đã được sửa chữa, hình dáng tổng thể vẫn cho phép nhận diện rõ một tượng Phật đứng theo truyền thống nghệ thuật Phật giáo cổ.
Điểm đáng chú ý nhất của hiện vật nằm ở chất liệu gỗ. Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của Nam Bộ, các tác phẩm bằng vật liệu hữu cơ rất khó tồn tại lâu dài. Vì vậy, một tượng gỗ có niên đại sớm và kích thước lớn như Tượng Phật Sa Đéc là nguồn tư liệu quý để nghiên cứu kỹ thuật chế tác, lựa chọn vật liệu và nghệ thuật Phật giáo trong không gian văn hóa Óc Eo.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại khoảng thế kỷ IV, là nguồn tư liệu quan trọng về sự hiện diện sớm của Phật giáo trong không gian văn hóa Óc Eo.
Giá trị nghệ thuật: Dáng đứng thanh mảnh, cổ cao, vai ngang, nhục kế, tóc xoắn và pháp y dài phản ánh một loại hình tượng Phật cổ có phong cách riêng.
Giá trị chất liệu: Việc tượng được chế tác bằng gỗ sao và còn được bảo tồn đến ngày nay khiến hiện vật đặc biệt có ý nghĩa đối với nghiên cứu điêu khắc gỗ cổ ở Nam Bộ.
Giá trị giao lưu văn hóa: Những đặc điểm tạo hình cho thấy ảnh hưởng của nghệ thuật Phật giáo Ấn Độ, đồng thời phản ánh quá trình bản địa hóa trong môi trường văn hóa Óc Eo.
Giá trị khảo cổ và tôn giáo: Nguồn gốc từ khu vực Sa Đéc – Tháp Mười góp phần cung cấp thêm dữ liệu về phạm vi phân bố và hoạt động Phật giáo ở đồng bằng Nam Bộ trong những thế kỷ đầu Công nguyên.
Với niên đại khoảng thế kỷ IV, kích thước gần 2,7 m và đặc biệt được chế tác bằng gỗ sao, Tượng Phật Sa Đéc là một hiện vật quan trọng của nghệ thuật Phật giáo trong văn hóa Óc Eo. Pho tượng không chỉ phản ánh sự tiếp nhận những yếu tố tạo hình Phật giáo từ bên ngoài mà còn cho thấy khả năng thích ứng, sáng tạo và sử dụng vật liệu bản địa của cư dân Nam Bộ cổ.
Một điểm nên kiểm tra lại trước khi đưa lên dữ liệu chính thức là kích thước “ngang 11 cm” trong hồ sơ, vì tỷ lệ này không phù hợp với một pho tượng cao 268 cm và có đường kính bệ 55 cm.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
