Niên đại: Thế kỷ VI
Văn hóa: Óc Eo
Chất liệu: Đá sa thạch
Kích thước: Cao 149 cm; rộng 40 cm; dày 22 cm
Trọng lượng: 70 kg
Số lượng: 01
Số đăng ký: 01
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp
Nguồn gốc: Phát hiện trong cuộc khai quật di tích Gò Tháp Mười ngày 15/7/1998, tại khu vực hành lang bên phải kiến trúc thờ thần Vishnu
Giới thiệu hiện vật
Tượng thần Vishnu Đồng Tháp là một tác phẩm điêu khắc đá sa thạch có niên đại khoảng thế kỷ VI, được phát hiện tại di tích Gò Tháp Mười, Đồng Tháp. Tượng thể hiện thần Vishnu – một trong những vị thần quan trọng của Hindu giáo – trong tư thế đứng, bốn tay cầm các thuộc tính đặc trưng gồm bánh xe, ốc tù và, hoa sen và cây trùy. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu đời sống tôn giáo, nghệ thuật điêu khắc và quá trình giao lưu văn hóa Ấn Độ tại khu vực Nam Bộ trong thời kỳ văn hóa Óc Eo.
Tượng được tạc trong thế đứng trên một bệ chữ nhật, phía dưới bệ có chốt cắm tiết diện gần tam giác để liên kết với kiến trúc hoặc bệ thờ. Cơ thể được thể hiện cân đối, ngực nở, eo thắt và thân hơi ưỡn về phía trước. Đầu đội mũ hình trụ, khuôn mặt vuông, hai chân mày gần giao nhau, mắt mở lớn nhìn thẳng, môi mỏng và hơi mỉm cười; hai dái tai kéo dài xuống gần vai. Thân trên để trần, thân dưới mặc dhoti dài, giữa hai chân có một vạt vải buông xuống, phần cuối được xử lý cong nhẹ tạo cảm giác mềm mại.
Bốn cánh tay được bố trí thành hai tầng. Hai tay phía sau đưa cao: tay phải cầm bánh xe, tay trái cầm ốc tù và. Hai tay phía trước hạ ngang hông: tay phải cầm hoa sen, được nâng đỡ bởi một trụ vuông kéo xuống tới bàn chân; tay trái vốn đặt trên cây trùy, cũng được tạo thành một bộ phận chống đỡ xuống phía dưới. Hiện cánh tay trái đã bị gãy mất phần lớn, song tổng thể pho tượng vẫn còn tương đối nguyên vẹn và các đặc điểm nhận diện thần Vishnu vẫn khá rõ.
Điểm đáng chú ý là các vật cầm trên tay không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn được nghệ nhân xử lý như những bộ phận hỗ trợ kết cấu. Hoa sen và cây trùy nối xuống phía dưới giúp tăng độ vững cho các cánh tay và toàn thân tượng. Đây là một giải pháp kỹ thuật đồng thời tạo nên nét riêng cho hình thức tượng Vishnu tại khu vực Óc Eo.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại khoảng thế kỷ VI và được phát hiện trong bối cảnh khảo cổ rõ ràng tại Gò Tháp Mười, cung cấp tư liệu trực tiếp về hoạt động tôn giáo của cư dân văn hóa Óc Eo.
Giá trị tôn giáo: Bốn thuộc tính gồm bánh xe, ốc tù và, hoa sen và cây trùy giúp xác định rõ hình tượng Vishnu và phản ánh sự hiện diện của Hindu giáo tại Nam Bộ cổ.
Giá trị nghệ thuật: Tượng có tỷ lệ cân đối, hình thể thanh thoát, khuôn mặt rõ nét và cách xử lý trang phục, pháp khí khá tinh tế, thể hiện trình độ cao của nghệ thuật điêu khắc đá.
Giá trị kỹ thuật: Các trụ nối từ hoa sen và cây trùy xuống phần chân vừa là yếu tố tạo hình vừa góp phần gia cố kết cấu, cho thấy giải pháp kỹ thuật sáng tạo của nghệ nhân.
Giá trị giao lưu văn hóa: Hiện vật thể hiện sự tiếp nhận các mẫu thức Hindu giáo từ Ấn Độ đồng thời cho thấy quá trình biến đổi, bản địa hóa trong môi trường văn hóa Óc Eo.
Giá trị khảo cổ: Việc phát hiện tượng ngay trong khu vực kiến trúc thờ Vishnu giúp liên kết hiện vật với không gian nghi lễ cụ thể, làm tăng đáng kể giá trị tư liệu của tác phẩm.
Với niên đại thế kỷ VI, bối cảnh phát hiện rõ ràng tại Gò Tháp Mười và hệ thống bốn thuộc tính đặc trưng của thần Vishnu, Tượng thần Vishnu Đồng Tháp là một hiện vật quan trọng của nghệ thuật Óc Eo. Tác phẩm vừa phản ánh sự lan tỏa của Hindu giáo đến Nam Bộ, vừa cho thấy khả năng tiếp nhận và sáng tạo của cư dân bản địa trong việc hình thành một phong cách điêu khắc mang sắc thái riêng.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
