Niên đại: Thế kỷ VII–VIII
Văn hóa: Óc Eo
Chất liệu: Đá sa thạch
Kích thước: Cao 75 cm; ngang 32,3 cm
Trọng lượng: 75 kg
Số lượng: 01
Số đăng ký: BTLS.5552
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh
Nguồn gốc: Liên Hữu, Trà Vinh
Giới thiệu hiện vật
Tượng Nữ thần Durga là một tác phẩm điêu khắc đá sa thạch thuộc văn hóa Óc Eo, có niên đại khoảng thế kỷ VII–VIII, được phát hiện tại Liên Hữu, Trà Vinh. Tượng thể hiện Durga – một nữ thần quan trọng của Hindu giáo – trong tư thế đứng, có bốn tay, đầu đội mũ trụ và đặt trên một bệ gắn với hình tượng đầu trâu. Đây là chi tiết đặc biệt có ý nghĩa trong việc nhận diện Durga với hình tượng nữ thần chiến thắng quỷ trâu Mahishasura.
Tượng có thân hình nữ giới rõ nét, phần trên để trần, ngực đầy, eo thon; phần dưới mặc váy dài, trên bề mặt thể hiện những đường trang trí uốn lượn dạng sóng hình sin. Tổng thể cơ thể được tạo cân đối, dáng đứng thẳng và tương đối vững, phía sau có một vòng cung đỡ góp phần liên kết các bộ phận của tượng.
Durga được thể hiện với bốn cánh tay. Hai tay phía sau đưa lên ngang vai, một tay cầm gương, tay kia cầm dao. Hai tay phía trước nắm lại và hướng xuống, tựa vào một vật dạng gậy hoặc trượng; có khả năng ban đầu còn kết hợp với các thuộc tính rời nhưng hiện tư liệu chưa đủ để xác định cụ thể. Cách bố trí nhiều tay vừa làm rõ tính chất thần linh, vừa nhấn mạnh quyền năng của nữ thần.
Điểm đáng chú ý nhất là mối liên hệ giữa tượng và hình tượng đầu trâu dưới chân. Trong thần thoại Hindu giáo, Durga nổi tiếng với chiến tích tiêu diệt Mahishasura, con quỷ có hình dạng trâu. Vì vậy, hình tượng nữ thần chiến thắng quỷ trâu trở thành một trong những chủ đề phổ biến của nghệ thuật Hindu giáo, thường được gọi là Mahishasuramardini – “Đấng tiêu diệt quỷ trâu”.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng có niên đại thế kỷ VII–VIII, là nguồn tư liệu quan trọng về đời sống tôn giáo của cư dân văn hóa Óc Eo ở Nam Bộ.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng nữ thần bốn tay cùng đầu trâu dưới chân phản ánh chủ đề Durga chiến thắng Mahishasura, một biểu tượng quan trọng của Hindu giáo về sức mạnh bảo vệ và chiến thắng cái ác.
Giá trị nghệ thuật: Tượng có hình thể cân đối, ngực nở, eo thon, trang phục dài và bố cục bốn tay rõ ràng, thể hiện khả năng tạo hình tượng nữ thần bằng đá của nghệ nhân đương thời.
Giá trị biểu tượng: Các thuộc tính như dao, gương, gậy cùng hình tượng đầu trâu tạo nên một hệ thống biểu tượng giàu ý nghĩa, giúp nhận diện tính chất và quyền năng của Durga.
Giá trị giao lưu văn hóa: Pho tượng cho thấy sự tiếp nhận những hình tượng Hindu giáo có nguồn gốc Ấn Độ và quá trình chuyển hóa chúng trong môi trường văn hóa Óc Eo.
Giá trị nghiên cứu: Nguồn gốc từ Liên Hữu, Trà Vinh góp phần bổ sung dữ liệu về phạm vi phân bố của các di tích và hiện vật Hindu giáo tại khu vực Nam Bộ trong thế kỷ VII–VIII.
Với niên đại thế kỷ VII–VIII, hình thức bốn tay và đặc biệt là mối liên hệ với hình tượng quỷ trâu Mahishasura, Tượng Nữ thần Durga tại Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh là một hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật Hindu giáo trong văn hóa Óc Eo. Pho tượng không chỉ phản ánh sự lan tỏa của tín ngưỡng Ấn Độ vào Nam Bộ mà còn cho thấy khả năng tiếp nhận và sáng tạo của nghệ nhân bản địa trong việc thể hiện một trong những nữ thần quyền năng nhất của Hindu giáo.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
