Niên đại: Văn hóa Đông Sơn, cách ngày nay trên 2.000 năm
Chất liệu: Đồng
Số lượng: 96 hiện vật
Nơi phát hiện: Khu Mả Tre, Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội
Thời gian phát hiện: Ngày 21/6/1982
Bối cảnh phát hiện: Tìm thấy cùng trống đồng Cổ Loa và hơn 200 hiện vật đồng thau khác
Giới thiệu hiện vật
Sưu tập lưỡi cày đồng Cổ Loa gồm 96 hiện vật được phát hiện ngày 21/6/1982 tại khu Mả Tre, Cổ Loa, trong cùng một tổ hợp với trống đồng Cổ Loa và hơn 200 đồ đồng khác. Số lượng lớn cùng sự đa dạng về hình dáng khiến bộ lưỡi cày trở thành nguồn tư liệu đặc biệt quan trọng để nghiên cứu kỹ thuật canh tác, nghề đúc đồng và nền kinh tế nông nghiệp của cư dân Đông Sơn tại khu vực Cổ Loa.
Các lưỡi cày đều được đúc bằng đồng nhưng có kích thước và hình thức khác nhau, có thể chia thành ba nhóm chính: hình tim, hình bầu dục và hình gần tròn. Sự khác biệt này cho thấy công cụ làm đất đã được chế tạo theo nhiều kiểu, có thể nhằm đáp ứng những yêu cầu sử dụng khác nhau trong canh tác. Phần họng của lưỡi cày dùng để lắp với bộ phận bằng gỗ, trong khi phần mũi và hai cánh trực tiếp tác động vào đất.
Nhóm lưỡi cày hình tim có phần rộng nhất của hai cánh nằm gần giữa chiều dài hiện vật. Từ vị trí này, cả phần mũi và phần gần họng đều thu nhỏ dần khá cân xứng, khiến tổng thể có dáng gần hình thoi. Mặt cắt ngang gần hình tam giác, tạo phần mũi chắc và thuận lợi cho việc xẻ đất. Nhóm hình bầu dục thường có kích thước trung bình, phần rộng nhất nằm gần phía họng nên vai cày được thể hiện tương đối rõ. Từ vai xuống mũi, hai cạnh thu dần tạo thành hình bầu dục kéo dài. Nhóm hình gần tròn có chiều dài và chiều rộng khá tương đương, tạo nên phần lưỡi rộng hơn so với hai nhóm còn lại. Ba dạng thức này cho thấy sự phong phú trong thiết kế và chế tạo nông cụ của cư dân cổ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị khảo cổ: 96 lưỡi cày được phát hiện trong cùng một tổ hợp hiện vật tại Mả Tre, tạo nên nguồn tư liệu có quy mô lớn để nghiên cứu công cụ sản xuất thời Đông Sơn.
Giá trị kinh tế: Bộ sưu tập phản ánh vai trò quan trọng của nông nghiệp, đặc biệt là canh tác lúa nước, trong đời sống kinh tế của cư dân cổ khu vực Cổ Loa.
Giá trị kỹ thuật: Ba nhóm hình thái khác nhau cho thấy khả năng chế tạo và chuẩn hóa công cụ của thợ đúc Đông Sơn, đồng thời phản ánh trình độ phát triển của kỹ thuật luyện kim đồng.
Giá trị nghiên cứu nông nghiệp: Hình dáng lưỡi cày cung cấp cơ sở để nghiên cứu phương thức làm đất, cấu tạo cày và khả năng thích ứng công cụ với điều kiện sản xuất của cư dân Việt cổ.
Giá trị lịch sử Cổ Loa: Sưu tập góp phần bổ sung tư liệu về nền tảng kinh tế của cộng đồng cư dân tại một khu vực gắn với trung tâm Cổ Loa và nhà nước Âu Lạc.
Giá trị của một tổ hợp: Khi nghiên cứu cùng trống Cổ Loa, mũi tên, rìu và các đồ đồng khác phát hiện tại Mả Tre, bộ lưỡi cày giúp phản ánh đồng thời nhiều mặt của đời sống xã hội Đông Sơn, từ sản xuất nông nghiệp đến quân sự và nghi lễ.
Với 96 lưỡi cày đồng thuộc ba dạng hình tim, hình bầu dục và hình gần tròn, Sưu tập lưỡi cày đồng Cổ Loa là một nguồn tư liệu đặc biệt quan trọng về kinh tế nông nghiệp và kỹ thuật luyện kim của cư dân Đông Sơn. Bộ hiện vật cho thấy bên cạnh những thành tựu nổi bật về trống đồng và vũ khí, người Việt cổ còn đạt trình độ đáng kể trong việc chế tạo công cụ phục vụ trực tiếp cho sản xuất và khai thác đất đai.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
