Niên đại: Thế kỷ VII
Văn hóa: Óc Eo
Chất liệu: Đá sa thạch màu xám trắng
Kích thước: Cao 92 cm; rộng 23 cm
Trọng lượng: 21 kg
Nơi phát hiện: Gò Rượu, ấp Công Tạo, xã Bình Phú, huyện Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp
Thời gian phát hiện: Tháng 6/2013
Hoàn cảnh phát hiện: Người dân phát hiện khi đào đất trồng chuối
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, công nhận năm 2015
Giới thiệu hiện vật
Tượng nữ thần Lakshmi là một tác phẩm điêu khắc đá thuộc văn hóa Óc Eo, được người dân phát hiện vào tháng 6/2013 trong khi đào đất trồng chuối tại khu vực Gò Rượu, ấp Công Tạo, xã Bình Phú, huyện Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp. Tượng được tạc từ đá sa thạch màu xám trắng, cao 92 cm, rộng 23 cm, nặng khoảng 21 kg và còn tương đối nguyên vẹn. Căn cứ đặc điểm tạo hình, tác phẩm được xác định có niên đại khoảng thế kỷ VII.
Tượng thể hiện nữ thần trong tư thế đứng thẳng trên bệ hình chữ nhật, phía dưới bệ có chốt cắm tiết diện gần tam giác được tạc liền với thân tượng. Hình thể cân đối, ngực nở, eo thắt, phần thân hơi ưỡn về phía trước. Trên đầu là chiếc mũ hình trụ cao gần tương đương chiều cao khuôn mặt; nơi tiếp giáp giữa mũ và trán được tạo một đường gờ nổi rõ.
Khuôn mặt có dạng gần vuông, hai chân mày cong nối nhau, mắt mở lớn nhìn thẳng, sống mũi cao, môi mỏng và miệng hơi mỉm cười. Hai dái tai kéo dài gần tới vai. Thân trên để trần, thân dưới mặc dhoti dài ôm sát cơ thể và buông tới mắt cá chân. Phía trước bụng là một nút thắt lớn với nhiều nếp vải uốn cong, tạo cảm giác mềm và có độ phồng; từ đó một vạt áo xếp thành nhiều lớp buông xuống giữa hai chân.
Hai cánh tay cong và đặt ngang hông, hướng về phía trước; hai bàn tay nắm hờ. Những vật cầm ban đầu nếu có hiện không còn nhận biết rõ, vì vậy việc xác định nữ thần chủ yếu dựa trên tổng thể hình thái, phong cách và sự đối chiếu với các tượng cùng loại trong nghệ thuật khu vực.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Tượng có niên đại thế kỷ VII, phản ánh một giai đoạn phát triển quan trọng của văn hóa Óc Eo tại vùng Đồng Tháp Mười.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Lakshmi là tư liệu về sự hiện diện và tiếp nhận Hindu giáo trong đời sống tinh thần của cư dân Nam Bộ cổ.
Giá trị nghệ thuật: Hình thể cân đối, khuôn mặt rõ nét, mũ hình trụ và hệ thống nếp dhoti được xử lý tinh tế cho thấy trình độ cao của nghệ thuật điêu khắc đá.
Giá trị kỹ thuật: Tượng và bệ được tạc liền khối, phía dưới có chốt cắm để cố định vào kiến trúc hoặc bệ thờ, phản ánh sự tính toán giữa tạo hình và chức năng thờ tự.
Giá trị giao lưu văn hóa: Tác phẩm cho thấy sự tiếp nhận những mô hình thần linh có nguồn gốc Ấn Độ, đồng thời phản ánh quá trình bản địa hóa trong môi trường văn hóa Óc Eo và khu vực hạ lưu Mekong.
Giá trị khảo cổ: Địa điểm phát hiện tại Gò Rượu bổ sung thêm một điểm phân bố quan trọng của các di vật tôn giáo thuộc văn hóa Óc Eo ở Đồng Tháp.
Với niên đại thế kỷ VII, hình thức tạo tác gần như còn nguyên vẹn và giá trị nổi bật về nghệ thuật, tôn giáo và khảo cổ, Tượng nữ thần Lakshmi là một tác phẩm quan trọng của điêu khắc Óc Eo. Pho tượng góp phần làm rõ sự hiện diện của Hindu giáo tại vùng Đồng Tháp Mười, đồng thời cho thấy khả năng tiếp nhận và chuyển hóa các hình mẫu nghệ thuật ngoại sinh của cư dân Nam Bộ cổ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
