Tên gọi khác: Tượng Trấn Vũ, tượng Huyền Thiên Thượng Đế
Niên đại: Hoàn thành năm 1802
Giai đoạn: Cuối Lê Trung Hưng – đầu Nguyễn
Chất liệu: Đồng thau, bề mặt có sơn
Kích thước: Cao khoảng 3,8 m; chu vi khoảng 8 m
Trọng lượng: Khoảng 4 tấn
Nơi thờ tự: Đền Trấn Vũ, phường Long Biên, thành phố Hà Nội
Hình thức: Đúc tại chỗ, tượng đồng khối lớn
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ tại đền Trấn Vũ là một trong những tác phẩm đúc đồng khối lớn đặc biệt còn được bảo tồn tại Hà Nội. Pho tượng hiện nay được khởi đúc lại từ năm 1788 và hoàn thành vào năm 1802, cao khoảng 3,8 m, chu vi 8 m, nặng khoảng 4 tấn. Tượng được đặt tại hậu cung của đền, trên một bệ đá lớn, tạo thành trung tâm của không gian thờ Huyền Thiên Trấn Vũ.
Theo hệ thống bia ký còn lưu tại di tích, việc thờ Trấn Vũ ở Cự Linh có lịch sử lâu đời. Tư liệu truyền lại cho rằng dưới thời Lê Thánh Tông đã có đền và tượng gỗ để phụng thờ. Đến năm 1747, người dân đúc tượng đồng thay tượng gỗ; sau đó nhận thấy quy mô pho tượng chưa tương xứng với không gian thờ tự nên đến năm 1788 tiếp tục hưng công đúc lại, hoàn thành năm 1802.
Tượng thể hiện Huyền Thiên Trấn Vũ trong tư thế ngồi, hai chân buông xuống. Tay trái bắt ấn đặt trước ngực, tay phải tỳ lên chuôi kiếm, lưỡi kiếm cắm xuống lưng rùa và có rắn quấn quanh. Bộ ba hình tượng kiếm – rùa – rắn là những dấu hiệu quan trọng gắn với Trấn Vũ, vị thần phương Bắc trong hệ thống tín ngưỡng Đạo giáo.
Khuôn mặt thần được tạo hình đầy đặn, đầu tròn, tai lớn, đôi mắt khép nhẹ, mũi cân đối, miệng khép và bộ râu dài. Khác với dáng vẻ dữ dội thường gặp ở một số hình tượng võ thần, Trấn Vũ tại Cự Linh mang thần thái tương đối điềm tĩnh, thuần hậu và gần gũi, một đặc điểm khiến tác phẩm mang đậm dấu ấn của nghệ thuật tượng dân gian Việt Nam.
Phần thân khoác áo giáp, trên trang phục xuất hiện nhiều mô típ trang trí như hoa lá, các mảng hoa văn hình học và hình tượng linh vật. Ở phần ngực nổi bật một mảng trang trí dạng bổ tử; những chi tiết ở đầu gối, tay áo và diềm áo vừa tạo sự phong phú về bề mặt vừa giúp làm giảm cảm giác nặng nề của một pho tượng đồng có kích thước rất lớn.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Pho tượng hoàn thành năm 1802, phản ánh một giai đoạn chuyển tiếp từ cuối thời Lê Trung Hưng sang đầu triều Nguyễn và gắn với lịch sử lâu dài của tín ngưỡng thờ Trấn Vũ tại Cự Linh.
Giá trị nghệ thuật: Hình thể lớn nhưng cân đối, thần thái hiền hòa, hệ thống trang phục và hoa văn phong phú cho thấy khả năng xử lý tượng thần quy mô lớn của nghệ nhân Việt Nam.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc một pho tượng đồng khoảng 4 tấn, cao gần 4 m là minh chứng quan trọng cho trình độ đúc đồng khối lớn của người Việt cuối thế kỷ XVIII – đầu XIX.
Giá trị tín ngưỡng: Kiếm, rùa, rắn cùng hình tượng Trấn Vũ phản ánh sự tiếp nhận và bản địa hóa Đạo giáo trong đời sống tín ngưỡng của người Việt.
Giá trị nghiên cứu: Tượng là nguồn tư liệu để nghiên cứu kỹ thuật luyện kim, điêu khắc, trang phục, biểu tượng tôn giáo và quá trình chuyển biến phong cách tạo tượng giữa hai giai đoạn lịch sử.
Giá trị bảo tồn: Pho tượng vẫn được thờ tại chính di tích truyền thống, bảo lưu mối quan hệ giữa hiện vật, kiến trúc và cộng đồng thực hành tín ngưỡng.
Với quy mô lớn, kỹ thuật đúc đồng đặc biệt và hình thức tạo tượng mang đậm dấu ấn bản địa, Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ tại đền Trấn Vũ là một tác phẩm quan trọng của nghệ thuật Việt Nam cuối thế kỷ XVIII – đầu XIX. Pho tượng vừa cho thấy trình độ cao của nghề đúc đồng truyền thống, vừa phản ánh quá trình một vị thần có nguồn gốc Đạo giáo được tiếp nhận và chuyển hóa sâu sắc trong đời sống tín ngưỡng của người Việt.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
