Tên chữ Hán: 敕命之寶
Số đăng ký: LSb.34447
Niên đại: Tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8 (1827), thời Nguyễn
Chất liệu: Vàng 10 tuổi
Kích thước: Cao 11 cm; mặt ấn 14 × 14 cm; dày mặt 2,5 cm
Trọng lượng: Khoảng 8,3 kg
Loại hình: Kim bảo – ấn vàng của Hoàng đế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.
Giới thiệu hiện vật
Ấn “Sắc mệnh chi bảo” là một kim bảo đặc biệt quan trọng của triều Nguyễn, được đúc vào tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8, tức năm 1827. Theo sử liệu triều Nguyễn, trong năm này Bộ Lễ cùng Phủ Nội vụ và Ty Vũ khố nhận chỉ dụ tổ chức đúc năm chiếc ấn vàng, trong đó có Sắc mệnh chi bảo. Hiện vật hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cùng nhiều kim ấn, ngọc tỷ và bảo vật hoàng cung triều Nguyễn.
Ấn được chế tác từ vàng 10 tuổi, có trọng lượng 223 lạng 6 tiền, tương đương khoảng 8,3 kg. Khối ấn gồm mặt ấn hình vuông hai cấp và quai tạo hình rồng. Rồng ở tư thế cuộn ngồi, đầu vươn về phía trước, hai sừng dài, chân năm móng; phần đuôi xòe thành chín dải như những ngọn lửa. Cách tạo hình vừa tạo một điểm cầm chắc chắn cho khối ấn nặng, vừa nhấn mạnh tính chất hoàng gia và quyền lực của bảo vật.
Mặt dưới của ấn đúc nổi bốn chữ triện:
敕命之寶 – Sắc mệnh chi bảo
có thể hiểu là “Bảo ấn dùng cho sắc mệnh”. Trên lưng ấn khắc hai dòng chữ Hán cung cấp những thông tin đặc biệt chính xác về chất liệu, trọng lượng và thời điểm chế tác. Một bên ghi:
“Thập tuế kim, trọng nhị bách nhị thập tam lượng lục tiền”
– vàng 10 tuổi, nặng 223 lạng 6 tiền.
Bên còn lại ghi:
“Minh Mệnh bát niên thập nguyệt cát nhật tạo”
– đúc vào ngày lành tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8 (1827).
Chính những dòng minh văn này giúp xác định tuyệt đối niên đại của bảo vật, đồng thời cho thấy quy trình chế tác kim bảo triều Nguyễn được quản lý rất chặt chẽ, từ chất lượng vàng, trọng lượng đến thời điểm tạo tác.
Bảo ấn của sắc phong và quyền lực triều Nguyễn
“Sắc mệnh chi bảo” không đơn thuần là một tác phẩm kim hoàn mà trước hết là một công cụ hành chính mang quyền lực tối cao của Hoàng đế. Theo Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, đến năm 1828, vua Minh Mệnh quy định khi ban cấp cho văn võ quan lại hoặc phong tặng cho thần dân thì sử dụng ấn Sắc mệnh chi bảo, thay cho một số cách sử dụng bảo ấn trước đó. Ấn cũng được dùng trong những văn bản liên quan đến việc ban cấp, thăng chức và phong tặng.
Dấu của Sắc mệnh chi bảo vì thế còn xuất hiện trên nhiều đạo sắc phong triều Nguyễn hiện được lưu giữ tại các di tích, dòng họ, bảo tàng và trung tâm lưu trữ. Mỗi lần dấu triện được đóng lên văn bản là sự xác nhận của quyền lực hoàng đế đối với nội dung được ban hành, khiến kim bảo trở thành một bộ phận trực tiếp của thiết chế hành chính triều đình.
Tên gọi “Sắc mệnh chi bảo” thực tế đã xuất hiện trong lịch sử ấn chương Việt Nam từ trước triều Nguyễn. Sử liệu thời Lê Sơ cũng ghi nhận loại ấn cùng tên được dùng cho sắc dụ và những mệnh lệnh quan trọng. Tuy nhiên, kim bảo Minh Mệnh năm 1827 là hiện vật nguyên gốc còn bảo tồn được đầy đủ về hình thức, minh văn và chức năng, nhờ đó có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu hệ thống ấn tín quân chủ Việt Nam.
Một chi tiết lịch sử quan trọng khác là bảo ấn được triều Nguyễn chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa năm 1945, sau khi chế độ quân chủ chấm dứt, và sau đó được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, nay là Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Nhờ vậy, hiện vật còn được bảo tồn trong bộ sưu tập bảo vật hoàng cung triều Nguyễn đến ngày nay.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Minh văn xác định chính xác hiện vật được đúc vào tháng 10 năm 1827, dưới thời vua Minh Mệnh, một giai đoạn quan trọng trong quá trình kiện toàn bộ máy nhà nước triều Nguyễn.
Giá trị quyền lực – hành chính: Ấn được sử dụng trong việc ban sắc, phong tặng và xác nhận những văn bản quan trọng, là biểu tượng trực tiếp của quyền lực hoàng đế trong thiết chế quân chủ.
Giá trị nghệ thuật: Quai rồng năm móng với sừng dài, thân cuộn và đuôi xòe chín dải lửa được tạo hình công phu, thể hiện phong cách mỹ thuật cung đình thời Minh Mệnh.
Giá trị kỹ thuật: Khối vàng khoảng 8,3 kg được đúc thành một chỉnh thể lớn, kết hợp tạo hình rồng, khắc minh văn và đúc nổi chữ triện, phản ánh trình độ cao của những thợ kim hoàn thuộc ngự xưởng triều Nguyễn. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đánh giá kỹ thuật chế tác của kim bảo này đạt trình độ đặc biệt cao.
Giá trị minh văn: Các dòng chữ trên lưng ấn ghi cụ thể tuổi vàng, trọng lượng và thời điểm chế tác, giúp hiện vật có giá trị lớn trong nghiên cứu lịch sử, đo lường, kỹ thuật kim hoàn và hệ thống bảo tỷ triều Nguyễn.
Giá trị độc bản: Hồ sơ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác định đây là hiện vật gốc, độc bản; hiện chưa ghi nhận một kim ấn khác có đồng thời chất liệu, hình thức, kích thước và trọng lượng giống Sắc mệnh chi bảo đang lưu giữ tại bảo tàng.
Với khối lượng hơn 8 kg vàng, hình tượng rồng hoàng gia cùng chức năng trực tiếp trong việc ban sắc và phong tặng, Ấn “Sắc mệnh chi bảo” là một trong những kim bảo quan trọng nhất còn lại của triều Nguyễn. Bảo vật vừa thể hiện quyền lực của Hoàng đế, vừa là tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật kim hoàn cung đình, đồng thời lưu giữ những dấu tích trực tiếp về hệ thống hành chính và văn thư của triều đại quân chủ cuối cùng ở Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
