Tên chính thức: Tượng Trấn Vũ đền Quán Thánh
Tên gọi khác: Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ
Niên đại theo hồ sơ Bảo vật quốc gia: Khoảng cuối thế kỷ XVII – đầu thế kỷ XVIII
Niên đại thường được nhắc tới: Năm Vĩnh Trị thứ 2 (1677), thời Lê Trung Hưng
Chất liệu: Đồng, bề mặt màu đen
Chiều cao: Khoảng 3,96 m
Chu vi: Khoảng 8 m
Trọng lượng: Khoảng 4 tấn
Loại hình: Tượng thờ Đạo giáo
Nơi thờ: Đền Quán Thánh – Trấn Vũ quán, Hà Nội
Địa chỉ hiện nay: Phường Ba Đình, thành phố Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2496/QĐ-TTg ngày 22/12/2016.
Giới thiệu hiện vật
Tượng Trấn Vũ đền Quán Thánh là một trong những tác phẩm điêu khắc đồng quy mô lớn và đặc sắc của mỹ thuật Việt Nam thời Lê Trung Hưng. Pho tượng được đặt tại chính điện đền Quán Thánh – ngôi đền thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần gắn với phương Bắc và là thần chủ của một trong bốn ngôi đền thường được gọi là Thăng Long Tứ trấn. Tượng cao khoảng 3,96 m, chu vi khoảng 8 m và nặng khoảng 4 tấn, tạo nên một hình tượng có quy mô đặc biệt trong không gian thờ tự truyền thống của Thăng Long.
Huyền Thiên Trấn Vũ được thể hiện trong tư thế ngồi uy nghi, đầu để trần, tóc xõa, khuôn mặt vuông, mắt nhìn thẳng, râu dài. Thần mặc đạo bào, tay trái đưa lên bắt quyết, tay phải giữ một thanh kiếm chống xuống phía trước. Quanh thân kiếm có rắn quấn, mũi kiếm tựa trên lưng rùa, tạo thành tổ hợp hình tượng đặc trưng giúp nhận diện Huyền Thiên Trấn Vũ trong nghệ thuật Đạo giáo.
Cách tạo hình của pho tượng đặc biệt chú trọng vào sự kết hợp giữa quy mô đồ sộ và thần thái tĩnh tại. Khối thân lớn nhưng không tạo cảm giác nặng nề; gương mặt, tóc, râu, nếp áo, bàn tay và các linh vật đều được xử lý tương đối kỹ. Trong một không gian kiến trúc không quá lớn, hình tượng gần 4 m khiến người đứng trước tượng cảm nhận rõ tính uy nghiêm và linh thiêng của vị thần trấn giữ phương Bắc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Tượng gắn trực tiếp với đền Quán Thánh – một trong những không gian tín ngưỡng quan trọng của Thăng Long, đồng thời phản ánh đời sống tôn giáo và văn hóa của kinh thành vào thời Lê Trung Hưng.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Huyền Thiên Trấn Vũ thể hiện tín ngưỡng Đạo giáo đã được tiếp nhận và bản địa hóa tại Việt Nam, gắn với quan niệm vị thần bảo hộ phương Bắc của kinh thành Thăng Long.
Giá trị nghệ thuật: Tượng kết hợp quy mô đồ sộ với cách tạo hình khuôn mặt, tóc, râu, đạo bào, thanh kiếm, rùa và rắn khá tinh tế, tạo nên một hình tượng vừa uy nghi vừa có tính biểu cảm.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc thành công một pho tượng đồng cao gần 4 m, nặng khoảng 4 tấn là minh chứng nổi bật cho trình độ đúc đồng quy mô lớn của nghệ nhân Việt Nam thời Lê Trung Hưng.
Giá trị biểu tượng: Kiếm, rùa và rắn tạo thành hệ thống thuộc tính đặc trưng của Huyền Thiên Trấn Vũ, đồng thời giúp liên kết pho tượng với quan niệm về phương Bắc và vai trò trấn giữ kinh thành.
Giá trị không gian: Giá trị của bảo vật không tách rời đền Quán Thánh. Pho tượng vẫn được thờ trong chính không gian tín ngưỡng lịch sử của mình, nhờ đó duy trì mối liên hệ giữa hiện vật, kiến trúc, nghi lễ và cộng đồng.
Giá trị quý hiếm: Với kích thước đặc biệt lớn, niên đại từ khoảng cuối thế kỷ XVII – đầu thế kỷ XVIII và chất lượng tạo tác cao, tượng Trấn Vũ là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất còn được bảo tồn của nghệ thuật đúc tượng đồng Việt Nam thời Lê Trung Hưng. Năm 2016, hiện vật được chính thức công nhận là Bảo vật quốc gia.
Với chiều cao gần 4 m, trọng lượng khoảng 4 tấn cùng hình tượng Trấn Vũ uy nghi bên thanh kiếm, rùa và rắn, Tượng Trấn Vũ đền Quán Thánh là một tác phẩm đặc biệt của nghệ thuật đúc đồng Việt Nam. Bảo vật không chỉ thể hiện kỹ thuật luyện – đúc kim loại phát triển mà còn kết tinh lịch sử tín ngưỡng của Thăng Long, nơi Huyền Thiên Trấn Vũ được tôn thờ như vị thần bảo hộ phương Bắc của kinh thành suốt nhiều thế kỷ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
