Niên đại: Khoảng 2.000–2.500 năm cách ngày nay
Văn hóa: Đông Sơn
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Dài 12,3 cm; rộng khoảng 3,5 cm
Cấu tạo: Gồm lưỡi dao và chuôi tượng hình
Nơi phát hiện: Di chỉ khảo cổ học Làng Vạc, khu vực Thái Hòa, Nghệ An
Thời gian phát hiện: Đợt khai quật lần thứ nhất, năm 1973
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Nghệ An
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2089/QĐ-TTg ngày 25/12/2017.
Giới thiệu hiện vật
Dao găm chuôi hình rắn ngậm chân voi là một hiện vật đồng đặc biệt của văn hóa Đông Sơn, được phát hiện trong cuộc khai quật khảo cổ học lần thứ nhất tại Làng Vạc năm 1973. Làng Vạc là một di chỉ khảo cổ quan trọng ở Nghệ An, nơi đã phát hiện khu mộ táng cùng số lượng lớn đồ tùy táng bằng đồng, trong đó có trống, vũ khí, đồ trang sức và nhiều hiện vật tạo hình động vật đặc sắc.
Toàn bộ dao dài 12,3 cm, gồm hai bộ phận được kết hợp thành một chỉnh thể. Lưỡi dao dài khoảng 5,5 cm, mỏng, có dạng gần tam giác cân, thu nhọn về phía mũi. Hai đầu chắn tay tạo hình cong như râu bướm, vừa phân chia rõ lưỡi và chuôi, vừa tạo nhịp chuyển mềm mại giữa phần vũ khí và phần tượng trang trí.
Điểm nổi bật nhất nằm ở chuôi dao dài khoảng 6,8 cm, được tạo thành một nhóm tượng động vật đặc biệt. Hai con rắn thân tròn quấn xoắn vào nhau; một con được mô tả có mào, một con không có mào. Đầu rắn ngẩng lên, miệng mở và giữ lấy các chân của một con voi ở phía trên. Con voi được thể hiện với thân hình nhỏ nhưng khá rõ các bộ phận như đầu, vòi, chân và lưng. Trên lưng voi còn có một cấu trúc dạng bành hoặc vật thể đặt phía trên, làm cho toàn bộ chuôi dao trở thành một tác phẩm điêu khắc thu nhỏ có bố cục rất phức tạp.
Ở kích thước chỉ hơn 12 cm, nghệ nhân Đông Sơn đã kết hợp thành công vũ khí và tượng tròn, xử lý đồng thời thân rắn uốn xoắn, đầu voi, bành voi và những chi tiết rất nhỏ trên cùng một vật đúc. Chính sự phức tạp ấy khiến hiện vật được đánh giá là trường hợp đặc biệt trong nhóm dao găm đồng Làng Vạc và là một tác phẩm nổi bật của nghệ thuật tạo tượng trên đồ đồng Đông Sơn.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Hiện vật được khai quật trực tiếp tại Làng Vạc năm 1973, có bối cảnh khảo cổ rõ ràng và thuộc giai đoạn văn hóa Đông Sơn cách ngày nay khoảng 2.000–2.500 năm.
Giá trị nghệ thuật: Nhóm tượng hai rắn quấn nhau kết hợp với voi tạo nên một bố cục đặc biệt, biến phần chuôi của một vũ khí thành một tác phẩm điêu khắc đồng thu nhỏ.
Giá trị kỹ thuật: Kích thước nhỏ nhưng có nhiều chi tiết nổi, cong, xoắn và liên kết phức tạp cho thấy trình độ tạo khuôn và đúc đồng phát triển của nghệ nhân Đông Sơn.
Giá trị nghiên cứu: Sự kết hợp giữa rắn và voi cung cấp nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu thế giới động vật, tư duy tạo hình và những biểu tượng có thể liên quan đến đời sống tinh thần của cộng đồng Làng Vạc.
Giá trị quý hiếm: Theo hồ sơ và tư liệu của Nghệ An, đây là hiện vật gốc, độc bản, nổi bật bởi kiểu chuôi hai rắn kết hợp với voi mà chưa ghi nhận một hiện vật hoàn toàn tương đồng.
Giá trị văn hóa Đông Sơn: Cùng với trống đồng, đồ trang sức, vũ khí và những tác phẩm tạo hình khác tại Làng Vạc, chiếc dao góp phần cho thấy một trung tâm văn hóa Đông Sơn phát triển mạnh ở lưu vực sông Cả và vùng Bắc Trung Bộ.
Với phần chuôi tạo hình hai con rắn quấn nhau kết hợp với một con voi, Dao găm chuôi hình rắn ngậm chân voi Làng Vạc là một trong những tác phẩm đặc sắc của nghệ thuật đồng Đông Sơn. Bảo vật vừa thể hiện kỹ thuật đúc và khả năng tạo tượng tinh tế, vừa mở ra nhiều vấn đề nghiên cứu về tín ngưỡng, biểu tượng và tổ chức xã hội của cư dân Làng Vạc cách ngày nay hơn hai thiên niên kỷ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
