Số đăng ký: BTAG.5597/Đ
Niên đại: Văn hóa Óc Eo, thế kỷ VI – VII
Chất liệu: Sa thạch
Kích thước: Cao 71,2 cm; dày nhất tại phần bụng 12,1 cm
Trọng lượng: 33 kg
Loại hình: Tượng Phật đứng
Đơn vị lưu giữ hiện nay: Bảo tàng tỉnh An Giang
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Tượng Phật đá Khánh Bình là tác phẩm điêu khắc Phật giáo thuộc Văn hóa Óc Eo, có niên đại khoảng thế kỷ VI – VII. Tượng được tạc từ một khối sa thạch nguyên, thể hiện đầy đủ các bộ phận từ đỉnh đầu, thân tượng đến bệ và chốt phía dưới.
Pho tượng cao 71,2 cm, tạo dáng Đức Phật đứng thẳng cân đối theo tư thế abhanga trên một bệ bẹt có viền tròn đơn giản. Dưới bệ là một chốt lớn, ngắn, thu nhỏ dần về phía dưới, dùng để cố định tượng vào vị trí thờ tự.
Phần đầu tượng có tỷ lệ cân đối với toàn thân. Tóc được tạo thành các lọn xoắn hình trôn ốc phủ kín đầu, phía trên nổi một khối tròn lớn. Khuôn mặt đầy đặn, cằm lớn, mũi cao với sống mũi thẳng; hai mắt khép hờ nhìn xuống, cung mày cong nổi rõ. Miệng rộng, môi dày. Hai tai dài, dái tai kéo gần xuống tới vai.
Thân tượng được tạo hình nở nang nhưng cân đối, phần eo thu nhỏ, tạo cảm giác vừa chắc khỏe vừa thanh thoát. Đức Phật khoác cà sa dài phủ xuống tới cổ chân, các mảng y phục được xử lý liền với khối cơ thể.
Hai tay đưa lên phía trước ngang ngực. Tay phải kết ấn Vitarka mudra, thường được hiểu là ấn giáo hóa hoặc thuyết pháp. Tay trái nắm nhẹ đầu vạt áo, lòng bàn tay hướng ra ngoài. Hai chân đứng thẳng trên bệ, hai bàn chân mở đều và bố trí đối xứng.
Điểm đáng chú ý của pho tượng là mức độ hoàn thiện cao. Từ khuôn mặt, bàn tay, y phục đến bệ tượng đều được xử lý trong một khối đá thống nhất, cho thấy khả năng tạo hình và kỹ thuật tạc sa thạch thành thục của nghệ nhân Óc Eo.
Tượng mang nhiều đặc điểm của nghệ thuật Phật giáo có nguồn gốc từ Ấn Độ, thể hiện qua tư thế đứng, kiểu tóc, y phục và thủ ấn. Tuy nhiên, tỷ lệ cơ thể, khuôn mặt đầy đặn và cách xử lý hình khối cho thấy những yếu tố ngoại nhập đã được điều chỉnh theo cảm quan thẩm mỹ bản địa.
Pho tượng là minh chứng cho quá trình giao lưu văn hóa mạnh mẽ giữa cư dân Óc Eo với thế giới Ấn Độ và các khu vực Đông Nam Á trong những thế kỷ đầu Công nguyên, đồng thời phản ánh sự phát triển của Phật giáo trong đời sống tinh thần của cư dân Nam Bộ cổ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Tượng có niên đại thế kỷ VI – VII, là nguồn tư liệu quan trọng về sự phát triển của Phật giáo trong không gian Văn hóa Óc Eo.
Giá trị nghệ thuật: Pho tượng có bố cục cân đối, khuôn mặt đầy đặn, tư thế đứng trang nghiêm, kết hợp với cách thể hiện thủ ấn và y phục rõ ràng, tạo nên một tác phẩm điêu khắc hoàn chỉnh.
Giá trị kỹ thuật: Tượng được tạc nguyên khối từ sa thạch, xử lý đầy đủ từ đầu, thân, y phục đến bệ và chốt tượng, thể hiện trình độ chế tác đá cao của nghệ nhân Óc Eo.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Hình tượng Đức Phật cùng thủ ấn Vitarka phản ánh sự hiện diện của tư tưởng và nghệ thuật Phật giáo trong đời sống cư dân Óc Eo.
Giá trị độc đáo: Tượng Phật đá Khánh Bình là một trong những pho tượng Phật đá thuộc Văn hóa Óc Eo còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn và có mức độ hoàn thiện cao. Hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia ngày 15/01/2020.
Tượng Phật đá Khánh Bình là tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Phật giáo Óc Eo, thể hiện sự kết hợp giữa ảnh hưởng nghệ thuật Ấn Độ và phong cách tạo hình bản địa. Pho tượng cung cấp tư liệu quan trọng về kỹ thuật chế tác đá, mỹ thuật và đời sống tôn giáo ở Nam Bộ trong khoảng thế kỷ VI – VII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
