Niên đại: Cuối thế kỷ XI – đầu thế kỷ XII
Chất liệu: Đá xanh và đá sa thạch
Kích thước: Dài 280 cm; rộng 350 cm; cao 175 cm
Loại hình: Tượng sư tử kết hợp bệ đá hoa sen
Nơi lưu giữ: Chùa Hương Lãng, xã Lạc Đạo, tỉnh Hưng Yên; trước đây thuộc xã Minh Hải, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020.
Giới thiệu bảo vật
Tượng sư tử đá chùa Hương Lãng là tác phẩm điêu khắc đá tiêu biểu của mỹ thuật thời Lý, có niên đại cuối thế kỷ XI – đầu thế kỷ XII. Hiện vật được tạo thành một khối kiến trúc – điêu khắc quy mô lớn, trong đó tượng sư tử nằm phủ phục làm phần thân đỡ phía trên là đài sen Toàn bộ bệ tượng được tổ chức thành ba tầng chính gồm tầng đế, tầng thân sư tử và tầng trên cùng là đài sen. Ba bộ phận liên kết chặt chẽ tạo thành một chỉnh thể thống nhất, vừa mang chức năng làm bệ đỡ vừa là một tác phẩm điêu khắc độc lập.
Tầng dưới cùng là chân đế hình hộp chữ nhật, được ghép từ nhiều phiến đá hình chữ nhật. Các cạnh đá được xử lý theo dạng vát và liên kết chặt với nhau, tạo nền vững chắc cho toàn bộ khối tượng phía trên.
Phần thân chính là tượng sư tử nằm phủ phục. Khối tượng không được tạc từ một phiến đá duy nhất mà ghép từ nhiều phiến đá lớn bằng kỹ thuật mộng, các điểm tiếp giáp được xử lý rất khít, tạo cảm giác như một khối đá nguyên. Hai đầu của khối thân được tạo thành đầu và đuôi sư tử.
Phần đầu sư tử được chạm nổi với hình khối mạnh, khuôn mặt tạo cảm giác vừa uy nghi vừa sinh động. Khác với lối thể hiện thiên về phù điêu, sư tử Hương Lãng được xử lý chủ yếu theo dạng tượng tròn, tạo rõ thể tích và dáng con vật đang nằm trên bệ.
Đặc sắc nhất là toàn bộ thân sư tử được bao phủ bởi hệ thống hoa văn hoa cúc dày đặc. Những dải hoa cúc được chạm liên tục trên bề mặt, vừa làm mềm khối đá lớn vừa tạo nên đặc trưng riêng của tượng sư tử chùa Hương Lãng. Đây cũng là điểm khác biệt rõ với tượng sư tử đá tại đền – chùa Bà Tấm ở Hà Nội.
Phía trên thân sư tử là đài sen, hoàn chỉnh cấu trúc của bệ tượng. Sự kết hợp giữa hình tượng sư tử và hoa sen tạo nên một kiểu bệ thờ đặc trưng của nghệ thuật Phật giáo thời Lý, trong đó linh vật vừa giữ vai trò trang trí vừa là thành phần chịu lực của toàn bộ bệ.
Sư tử là hình tượng xuất hiện khá phổ biến trong nghệ thuật Phật giáo thời Lý, thường gắn với không gian thờ Phật và các công trình có quy mô lớn. Tại chùa Hương Lãng, hình tượng này được thể hiện với kích thước đồ sộ, kết hợp trực tiếp với bệ hoa sen.
Hoa sen và hoa cúc trên hiện vật đều là những mô típ quan trọng của mỹ thuật thời Lý. Việc kết hợp tượng tròn, hoa văn phủ kín bề mặt và kỹ thuật ghép nhiều phiến đá lớn cho thấy trình độ cao của nghệ nhân chế tác đá trong giai đoạn Phật giáo phát triển mạnh dưới triều Lý.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Tượng có niên đại cuối thế kỷ XI – đầu thế kỷ XII, là một trong những tác phẩm điêu khắc đá thời Lý có niên đại sớm còn được bảo tồn tại chùa Hương Lãng.
Giá trị nghệ thuật: Tượng sư tử được thể hiện dưới dạng tượng tròn với quy mô lớn, kết hợp đài sen và hệ thống hoa cúc dày đặc, mang những đặc trưng điển hình của nghệ thuật tạo hình thời Lý.}
Giá trị kỹ thuật: Tượng và bệ được tạo từ nhiều phiến đá lớn, liên kết bằng kỹ thuật ghép mộng rất chính xác. Cách xử lý khiến các bộ phận liên kết thành một khối thống nhất, thể hiện trình độ chế tác đá phát triển cao.
Giá trị Phật giáo: Sự kết hợp giữa sư tử, đài sen và hoa văn thực vật phản ánh hệ thống biểu tượng Phật giáo được sử dụng phổ biến trong kiến trúc và điêu khắc thời Lý.
Giá trị độc đáo: Quy mô lớn, hình thức tượng sư tử nằm phủ phục, nghệ thuật tượng tròn và lớp hoa cúc phủ kín thân tạo nên diện mạo riêng biệt cho bảo vật. Ngày 15/01/2020, Tượng sư tử đá chùa Hương Lãng được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Tượng sư tử đá chùa Hương Lãng là một tác phẩm điêu khắc đá đặc sắc của thời Lý, kết hợp chặt chẽ giữa tượng sư tử, bệ kiến trúc và đài sen. Hiện vật góp phần phản ánh trình độ chế tác đá, nghệ thuật tạo hình và đặc trưng mỹ thuật Phật giáo Việt Nam cuối thế kỷ XI – đầu thế kỷ XII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
