Niên đại: Thế kỷ XIX
Chất liệu: Gỗ mít, sơn son thếp vàng
Kích thước tổng thể: Cao 149 cm, gồm tượng và ngai
Kích thước tượng: Cao 102 cm; rộng nhất 44 cm; dày nhất 39 cm
Kích thước bệ: Cao 46 cm; dài 75 cm; rộng 72 cm
Loại hình: Tượng thờ Mẫu Âu Cơ
Nơi lưu giữ: Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ, xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Tượng Mẫu Âu Cơ là pho tượng thờ có niên đại thế kỷ XIX, hiện được đặt tại hậu cung tòa chính điện Đền Mẫu Âu Cơ. Tượng được tạc bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng, thể hiện Mẫu Âu Cơ trong tư thế ngồi trang nghiêm trên bệ kỳ lân và đặt trong lòng ngai.
Tổng thể tượng và ngai cao 149 cm; riêng tượng cao 102 cm, rộng nhất 44 cm, dày nhất 39 cm. Bệ tượng cao 46 cm, dài 75 cm và rộng 72 cm. Cách bố trí tượng trên bệ và ngai tạo nên hình thức thờ tự mang tính cung đình, thể hiện địa vị tôn quý của Mẫu Âu Cơ trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam.
Tượng thể hiện Mẫu Âu Cơ trong tư thế ngồi, thân hình cân đối, hai tay đặt trên đầu gối, các ngón tay tạo thế kết ấn. Khuôn mặt đầy đặn, vầng trán cao, sống mũi thẳng, tai dài, cổ tạo ba ngấn; thần thái vừa hiền hậu vừa trang nghiêm.
Trên đầu tượng là vương miện ba lớp được chạm khắc khá công phu. Lớp dưới ôm sát đầu, trang trí hồi văn hình hạt; lớp giữa chạm hoa cúc và các dải vân; lớp trên cùng là băng cánh sen. Phía trên vương miện là búi tóc cao, được che bằng một tấm trang trí có họa tiết lá đề.
Tượng khoác hai lớp áo, trong đó lớp áo ngoài buông dài tới mũi hài. Bề mặt áo được trang trí bằng nhiều đồ án chạm nổi đặt trong các ô tròn hoặc bán nguyệt, nổi bật là hình đôi phượng chầu chữ “Thọ”, hoa văn mây và các mô típ trang trí khác. Các chi tiết được thếp vàng trên nền sơn đỏ, tạo hiệu quả tương phản rõ nét.
Phần dưới tượng là bệ kỳ lân nằm phủ phục, phía sau là ngai thờ có quy mô lớn. Sự kết hợp giữa vương miện, ngai, bệ linh vật và trang phục tạo cho pho tượng hình thức gần với tượng cung đình hơn so với các loại tượng Mẫu Tam phủ, Tứ phủ thường gặp.
Tượng Mẫu Âu Cơ thể hiện hình tượng Quốc Mẫu trong tư thế và trang phục mang tính vương giả, gắn với truyền thống tôn thờ Âu Cơ như người mẹ khởi nguyên của cộng đồng người Việt.
Trên pho tượng xuất hiện đồng thời nhiều yếu tố biểu tượng như ngai, kỳ lân, phượng, chữ “Thọ”, hoa sen và lá đề, phản ánh sự kết hợp giữa yếu tố cung đình với tín ngưỡng dân gian và ảnh hưởng của Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo trong đời sống tinh thần người Việt.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – tín ngưỡng: Pho tượng gắn trực tiếp với Đền Mẫu Âu Cơ và tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu, một bộ phận quan trọng trong hệ thống tín ngưỡng thờ cội nguồn của người Việt.
Giá trị nghệ thuật: Tượng có tỷ lệ gần với người thật, khuôn mặt cân đối, trang phục nhiều lớp, hệ thống hoa văn phong phú và kỹ thuật chạm khắc tinh tế.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật tạc gỗ, sơn son thếp vàng và xử lý các chi tiết nhỏ trên vương miện, áo, ngai và bệ thể hiện trình độ cao của nghề điêu khắc và sơn thếp truyền thống thế kỷ XIX.
Giá trị biểu tượng: Hình tượng Mẫu Âu Cơ đội vương miện, ngồi trên ngai và bệ linh vật tạo nên một kiểu thức đặc biệt, nhấn mạnh địa vị Quốc Mẫu và khác biệt với nhiều hệ thống tượng Mẫu khác.
Giá trị độc đáo: Sự kết hợp giữa tượng Mẫu, hình thức cung đình và hệ thống biểu tượng của nhiều truyền thống tín ngưỡng tạo nên giá trị riêng của bảo vật. Ngày 15/01/2020, Tượng Mẫu Âu Cơ được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Tượng Mẫu Âu Cơ là một tác phẩm điêu khắc gỗ tiêu biểu của thế kỷ XIX, kết hợp kỹ thuật sơn son thếp vàng, nghệ thuật tạo hình cung đình và tín ngưỡng thờ Quốc Mẫu. Pho tượng là nguồn tư liệu quan trọng về nghệ thuật thờ tự và đời sống tín ngưỡng của người Việt.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
