Số đăng ký: BTQN 6150/G684
Niên đại: Thế kỷ XV, thời Lê sơ
Chất liệu: Gốm men
Trọng lượng: 5,5 kg
Chiều cao tổng thể: 27 cm
Phần mâm: Đường kính miệng 41,3–41,5 cm; đường kính đáy 20,6 cm; cao 8,5 cm; lòng sâu 6,5 cm
Phần cổ và chân: Cao 18,5 cm; đường kính vành đáy 19 cm
Nguồn gốc: Được trục vớt từ tàu đắm cổ vùng biển Cù Lao Chàm, Quảng Nam
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Mâm bồng gốm men vẽ nhiều màu là hiện vật gốm thời Lê sơ, có niên đại thế kỷ XV. Hiện vật có kích thước lớn, cao tổng thể 27 cm, nặng 5,5 kg, gồm ba bộ phận chính là mâm, cổ và chân đế. Mâm bồng được chế tác từ đất sét trắng có hàm lượng cao lanh cao, cốt gốm được tinh lọc kỹ. Bề mặt sử dụng kỹ thuật phủ men và trang trí nhiều màu, kết hợp nhiều đồ án như cá chép hóa rồng, linh thú, long mã, nhân vật và cánh sen.
Phần mâm nằm trên cùng, có hình thức giống một chiếc đĩa lớn sâu lòng. Thành mâm cong nhẹ, miệng giật cấp và tạo hình cánh sen. Miệng có đường kính 41,3–41,5 cm, đáy rộng 20,6 cm, cao 8,5 cm, lòng sâu 6,5 cm. Phần cổ nằm giữa, hai đầu thu tròn và thắt lại. Thân cổ có mặt cắt lục giác, phần giữa phình ra rồi giật thành hai cấp, tạo điểm chuyển tiếp giữa mâm phía trên và chân đế phía dưới. Phần chân đế có dạng gần bán cầu. Trên thân tạo sáu điểm nhô ra hình thành sáu chân quỳ, giữa các chân là những hộc nông lõm vào. Toàn bộ sáu chân đặt trên một vành tròn đường kính khoảng 19 cm, giúp mâm bồng đứng vững.
Nhìn tổng thể, cấu trúc hiện vật gợi hình một đài sen: phần mâm phía trên như đóa sen đang nở, cổ và thân giống cuống sen. Khi quan sát từ trên xuống, phần miệng tạo thành dáng một bông sen khai nở với các cánh bố trí đều quanh tâm. Bề mặt được chia thành nhiều băng và ô trang trí. Các mô típ chính gồm cá chép hóa rồng, long mã, linh thú, nhân vật và hoa văn cánh sen, kết hợp với các dải hoa văn phụ tạo nên bố cục phong phú, cân đối.
Mâm bồng là loại đồ dùng thường xuất hiện trong không gian thờ tự, dùng để đặt lễ vật. Việc tạo hình toàn bộ hiện vật theo dáng đài sen và sử dụng nhiều đồ án linh vật, cánh sen, nhân vật cho thấy tính chất nghi lễ và giá trị biểu tượng của sản phẩm. Hiện vật được trục vớt từ tàu đắm cổ Cù Lao Chàm, nơi phát hiện số lượng lớn đồ gốm Việt Nam thế kỷ XV, trong đó có nhiều sản phẩm thuộc các trung tâm gốm Chu Đậu và Thăng Long. Đây là tư liệu quan trọng phản ánh trình độ sản xuất gốm cũng như hoạt động giao thương hàng hải của Đại Việt thời Lê sơ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Mâm bồng có niên đại thế kỷ XV và gắn với tàu đắm Cù Lao Chàm, cung cấp tư liệu về sản xuất, sử dụng và lưu thông đồ gốm Đại Việt thời Lê sơ.
Giá trị nghệ thuật: Cấu trúc mô phỏng đài sen, kết hợp các đồ án cá chép hóa rồng, long mã, linh thú, nhân vật và cánh sen tạo nên một hình thức trang trí phong phú và đặc sắc.
Giá trị kỹ thuật: Cốt gốm trắng, nguyên liệu được tinh lọc kỹ, kết hợp kỹ thuật tạo dáng phức tạp, phủ men và vẽ nhiều màu cho thấy trình độ cao của nghề gốm Việt Nam thế kỷ XV.
Giá trị văn hóa: Hình thức mâm bồng và hệ thống hoa văn phản ánh đời sống thờ tự, tín ngưỡng và quan niệm thẩm mỹ của xã hội Đại Việt thời Lê sơ.
Giá trị độc đáo: Trong số những mâm bồng cùng loại hiện biết ở trong và ngoài nước, hiện vật tại Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh có cấu trúc và hệ thống trang trí riêng biệt, được xác định là hiện vật gốc, độc bản. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Mâm bồng gốm men vẽ nhiều màu là một tác phẩm tiêu biểu của gốm Việt Nam thế kỷ XV, nổi bật ở cấu trúc đài sen, kỹ thuật chế tác phức tạp và hệ thống hoa văn nhiều màu. Hiện vật góp phần phản ánh trình độ mỹ thuật, kỹ thuật gốm và hoạt động giao thương của Đại Việt thời Lê sơ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
