Số đăng ký: 01/ĐKCV
Niên đại: Thế kỷ XVII – XVIII
Chất liệu: Sắt và hợp kim đồng
Chiều dài tổng thể: 240 cm
Trọng lượng: 12,8 kg
Lưỡi đao: Dài 96 cm; rộng nhất 8,5 cm; sống đao dày nhất 1,3 cm
Cán đao: Dài 148 cm; đường kính 3,8–4 cm
Khâu đao: Họng bằng hợp kim đồng dài 16,5 cm; chuôi cán dài 12 cm
Loại hình: Vũ khí cán dài
Nơi lưu giữ: Khu di tích tưởng niệm Vương triều Mạc, xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng; trước đây thuộc xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020.
Giới thiệu bảo vật
Long đao là một loại vũ khí cán dài có kích thước lớn, được chế tạo bằng sự kết hợp giữa sắt và hợp kim đồng. Hiện vật gồm ba bộ phận chính là lưỡi đao, khâu đao và cán đao, tổng chiều dài 240 cm, trọng lượng 12,8 kg. Lưỡi và cán bằng sắt, riêng phần khâu đao được đúc bằng hợp kim đồng. Lưỡi đao dài 96 cm tính từ họng, bản rộng nhất 8,5 cm, sống dày nhất 1,3 cm. Mũi đao nhọn, phần lưỡi cong rộng, gần hình bán nguyệt. Cán đao dài 148 cm, đường kính khoảng 3,8–4 cm, để trơn không trang trí.
Phần đặc sắc nhất của hiện vật là khâu đao, bộ phận nối lưỡi với cán. Khâu đao gồm phần họng bằng hợp kim đồng dài 16,5 cm và phần chuôi cán dài 12 cm. Cấu tạo cho phép tháo rời lưỡi; khi tháo lưỡi ra, phần cán có thể trở thành một cây đoản côn. Khâu đao được tạo hình linh vật Nhai Tí, còn gọi là Nhái Xế. Linh vật có đầu gần giống rồng, thân phủ vảy, miệng há rộng ôm lấy phần gốc lưỡi đao. Răng nanh nhô ra, mũi rộng, trán cao, mắt tròn lớn và tai xòe hình quạt.
Từ hai bên hốc mắt kéo ra các dải râu cong, đầu cuộn lại. Phía dưới cổ có bốn dải râu dạng đao mác, hai dải giữa đan chéo, hai dải ngoài uốn lượn. Trên thân khâu đao còn khắc các mô típ gần với vân mây và vảy rồng. Những chi tiết này mang nhiều đặc điểm của mỹ thuật thời Mạc – Lê Trung hưng.
Lưỡi và cán đao giữ màu đen đặc trưng của sắt, trong khi khâu đao có màu nâu ánh đỏ của hợp kim đồng. Sự tương phản giữa hai chất liệu làm nổi bật phần khâu trang trí ở vị trí trung tâm của vũ khí.
Kết quả nghiên cứu kỹ thuật và vật liệu cho thấy hợp kim và phương pháp chế tạo của Long đao có những đặc điểm phù hợp với giai đoạn khoảng thế kỷ XVI – XVII; tuy nhiên hồ sơ Bảo vật quốc gia xác định niên đại hiện vật ở thế kỷ XVII – XVIII. Vì vậy, niên đại chính thức của bảo vật hiện được sử dụng là thế kỷ XVII – XVIII. Các đặc điểm hoa văn trên khâu đao có nét tương đồng với nghệ thuật trang trí thời Mạc – Lê Trung hưng, nhưng hiện chưa có đủ cơ sở khoa học để khẳng định Long đao từng thuộc về một vị vua cụ thể của nhà Mạc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Long đao là loại vũ khí cán dài hiếm còn được bảo tồn, phản ánh kỹ thuật chế tạo binh khí trong giai đoạn Mạc – Lê Trung hưng.
Giá trị nghệ thuật: Khâu đao hình Nhai Tí với đầu rồng, vảy, râu đao mác và vân mây tạo nên một hình thức trang trí đặc biệt, tập trung toàn bộ yếu tố mỹ thuật vào vị trí nối giữa cán và lưỡi.
Giá trị kỹ thuật: Hiện vật kết hợp hai vật liệu sắt và hợp kim đồng, đồng thời có cấu tạo lưỡi có thể tháo rời khỏi cán, cho thấy kỹ thuật chế tạo vũ khí khá phức tạp.
Giá trị mỹ thuật: Các họa tiết trên khâu đao mang đặc trưng của nghệ thuật Mạc – Lê Trung hưng, đặc biệt ở dạng đao mác, vân mây và hình linh vật.
Giá trị độc đáo: Kiểu khâu đao tạo hình Nhai Tí được chế tác rất chi tiết và hiện chưa thấy phổ biến trong hệ thống binh khí cổ còn lưu giữ tại các bảo tàng và di tích Việt Nam. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Long đao là một hiện vật vũ khí đặc sắc, nổi bật ở kích thước lớn, cấu tạo tháo lắp và phần khâu đao hình Nhai Tí bằng hợp kim đồng. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về kỹ thuật chế tạo binh khí và nghệ thuật trang trí giai đoạn Mạc – Lê Trung hưng.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
