Số đăng ký: BTTPHCM 10974
Niên đại: Năm Minh Mệnh thứ 14 (1833), thế kỷ XIX
Chất liệu: Đồng
Kích thước: Cao 7,35 cm; mặt ấn hình vuông 7 × 7 cm
Trọng lượng hiện vật: 595 gram
Trọng lượng khắc trên ấn: 15 lạng, 5 tiền, 7 phân
Minh văn: “Minh Mệnh thập tứ niên cát nguyệt nhật tạo”; “Trọng thập ngũ lạng ngũ tiền thất phân”; “Lương Tài Hầu chi ấn”
Chủ nhân: Lương Tài Hầu Trần Văn Năng
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020
Giới thiệu bảo vật
Ấn “Lương Tài Hầu chi ấn” là quan ấn bằng đồng được đúc vào năm Minh Mệnh thứ 14, tức năm 1833. Ấn gắn với Trần Văn Năng, một võ tướng cao cấp triều Nguyễn được phong tước Lương Tài Hầu. Ấn cao 7,35 cm, mặt ấn vuông 7 × 7 cm, trọng lượng hiện còn 595 gram. Tổng thể gồm hai bộ phận chính là núm ấn và thân ấn. Núm có dạng chuôi vồ, tiết diện bầu dục, thuôn dần từ trên xuống dưới; thân ấn là một khối vuông chắc chắn.
Trên mặt lưng của ấn, hai bên núm có hai dòng chữ Hán khắc chìm theo lối chân thư, nét chữ rõ và đều, bố trí theo hàng dọc.
Cạnh phải khắc chín chữ:
明命拾肆年吉月日造
Phiên âm: “Minh Mệnh thập tứ niên cát nguyệt nhật tạo”, nghĩa là đúc vào ngày lành tháng tốt năm Minh Mệnh thứ 14. Dòng minh văn này xác định rõ niên đại chế tạo của ấn là năm 1833.
Cạnh trái khắc tám chữ:
重拾五両五錢柒分
Phiên âm: “Trọng thập ngũ lạng ngũ tiền thất phân”, nghĩa là nặng 15 lạng, 5 tiền, 7 phân. Đây là cách ghi trọng lượng trực tiếp trên quan ấn, giúp xác định quy cách chế tạo của hiện vật.
Mặt dưới của ấn đúc ngược năm chữ Hán theo thể chữ triện, bố trí thành ba hàng dọc, khi đóng dấu đọc thành:
良才侯之印
Phiên âm: “Lương Tài Hầu chi ấn”, nghĩa là “Ấn của Lương Tài Hầu”.
Việc trên cùng một hiện vật có đầy đủ tên ấn, niên đại chế tạo và trọng lượng giúp xác định khá rõ nguồn gốc, chức năng và quy cách của chiếc ấn.
Lương Tài Hầu Trần Văn Năng là một võ tướng cao cấp dưới triều Nguyễn. Ông từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng, trong đó có Phó Tổng trấn thành Gia Định, và được triều đình phong tước Lương Tài Hầu.
Trần Văn Năng có công trong việc tổ chức dân công, đôn đốc quá trình đào kênh Vĩnh Tế tại vùng biên giới Tây Nam. Ông cũng tham gia chỉ huy quân đội trong các hoạt động bảo vệ khu vực Nam Bộ, đặc biệt trong những cuộc giao tranh với quân Xiêm những năm 1830.
Việc một võ tướng công thần không thuộc hoàng tộc được ban ấn riêng mang tước hiệu cho thấy chiếc ấn không chỉ là vật dụng hành chính mà còn là biểu tượng trực tiếp của tước vị và quyền hạn do triều đình nhà Nguyễn trao cấp.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn được đúc năm 1833, gắn với Lương Tài Hầu Trần Văn Năng, một võ tướng có vai trò trong lịch sử quân sự và quản lý vùng Nam Bộ dưới triều Nguyễn.
Giá trị về ấn chương: Hình thức thân vuông, núm chuôi vồ, mặt ấn chữ triện và các dòng minh văn khắc trên lưng phản ánh rõ quy cách chế tạo ấn tước thời Nguyễn.
Giá trị văn tự: Ba nhóm minh văn trên hiện vật cung cấp trực tiếp tên ấn, niên đại và trọng lượng, đồng thời thể hiện hai dạng chữ Hán là chân thư và triện thư.
Giá trị về tổ chức nhà nước: Ấn phản ánh chế độ phong tước và việc trao tín vật quyền lực cho các võ tướng, công thần dưới triều Nguyễn.
Giá trị độc bản: “Lương Tài Hầu chi ấn” là hiện vật gốc, độc bản, có nguồn gốc và chủ nhân tương đối rõ ràng. Ngày 15/01/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Ấn “Lương Tài Hầu chi ấn” là một quan ấn đặc biệt của triều Nguyễn, lưu giữ đầy đủ tên tước, niên đại và trọng lượng ngay trên hiện vật. Chiếc ấn vừa là tư liệu về kỹ thuật đúc và chế độ ấn chương, vừa phản ánh trực tiếp việc phong tước và trao quyền cho các công thần, võ tướng trong thế kỷ XIX.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
