Niên đại: Thế kỷ XI – XII, thời Lý
Chất liệu: Vàng, pha một tỷ lệ nhỏ kim loại khác để tăng độ cứng
Số lượng: 5 đĩa vàng và 1 cục vàng nhỏ là bộ phận chân đế
Tổng trọng lượng: 1,724 kg
Nơi phát hiện: Thôn Cộng Vũ, xã Vũ Xá, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên trước đây; nay thuộc xã Lương Bằng, tỉnh Hưng Yên
Thời gian phát hiện: Năm 1965
Đơn vị lưu giữ: Kho bạc Nhà nước tỉnh Hưng Yên
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020.
Giới thiệu bảo vật
Sưu tập đĩa vàng hoa sen Cộng Vũ gồm 5 đĩa vàng có hình thức tương tự nhau, được phát hiện năm 1965 trong quá trình cải tạo sông Cửu An tại thôn Cộng Vũ. Khi phát hiện, các đĩa được đặt úp và chồng khít lên nhau. Cả 5 đĩa cùng một cục vàng nhỏ có tổng trọng lượng 1,724 kg. Các đĩa đều được tạo dáng như những đóa sen đang nở, khác nhau về kích thước, số lượng cánh và hoa văn trang trí. Trong đó có một đĩa 29 cánh, ba đĩa 20 cánh và một đĩa 16 cánh. Miệng đĩa loe, thành vát cong, mặt ngoài tạo những cánh sen nổi, lòng đĩa lõm và tương đối sâu; chân đế thấp, uốn theo độ cong của cánh sen.
Đĩa số 1 cao 4 cm, đường kính miệng 22 cm, đường kính đáy 15 cm, gồm 20 cánh sen. Chính giữa lòng đĩa trang trí hoa mẫu đơn và hoa cúc dây, bao quanh bởi nhiều vành hoa văn đồng tâm. Trên từng cánh sen tiếp tục chạm hoa mẫu đơn, hoa văn chữ S biến thể và các chấm tròn nhỏ.
Đĩa số 2 cao 3 cm, đường kính miệng 22 cm, đáy 14 cm và có 29 cánh sen. Hoa văn trung tâm nổi bật với đôi chim phượng múa trên hoa sen, bố trí đối xứng. Chim có thân thon, cổ cao, cánh xòe và đuôi dài uốn thành nhiều khúc hình sin, tạo thành một bố cục mềm mại quanh lòng đĩa.
Đĩa số 3 cao 4 cm, đường kính miệng 23 cm, đáy 16,5 cm, gồm 20 cánh sen. Trung tâm là hoa mẫu đơn nhiều lớp, xung quanh bố trí tám bông mẫu đơn. Đặc biệt, trong lòng đĩa còn có bốn hình em bé xen giữa các cuống hoa, thể hiện khuôn mặt bầu bĩnh và thân hình tròn đầy.
Đĩa số 4 cao 4 cm, đường kính miệng 24 cm, đáy 15 cm, gồm 20 cánh sen. Hoa văn trung tâm gồm các bông mẫu đơn thể hiện theo nhiều góc nhìn, kết hợp với dây lá, hoa cúc và các vòng hoa văn chữ S biến thể.
Đĩa số 5 cao 4 cm, đường kính miệng 19 cm, đáy 13 cm, gồm 16 cánh sen. Chính giữa lòng đĩa chạm đôi chim phượng lượn ngược chiều nhau, đầu cùng hướng về trung tâm, chân đứng trên hoa sen. Phượng có mỏ dài, cổ cao, cánh xòe và bộ đuôi lớn gồm nhiều dải lông cuộn sóng, mang đặc trưng rõ nét của mỹ thuật thời Lý.
Trên gờ mép mặt dưới của đĩa số 5 còn có dòng minh văn gồm 10 chữ:
“Thụy Minh công chúa kim giao lai trọng bát tinh”
Dòng chữ cho biết một mối liên hệ với Công chúa Thụy Minh, nhưng được khắc bằng nét khá thô và có khả năng được bổ sung sau thời điểm chế tác chiếc đĩa.
Các đĩa được chế tác từ vàng có độ tinh khiết cao, pha thêm một lượng nhỏ kim loại khác nhằm tăng độ cứng. Dấu vết trên hiện vật cho thấy phần thân được dát mỏng và gò trên khuôn để tạo hình, còn chân đế được làm riêng rồi hàn vào thân đĩa. Sau khi tạo dáng, các hoa văn được chạm khắc trực tiếp trên bề mặt. Việc tạo những cánh sen mỏng, cân đối cùng hệ thống hoa văn rất nhỏ và phức tạp như chim phượng, hoa sen, mẫu đơn, hoa cúc dây, hình người và các dải hoa văn hình học cho thấy trình độ chế tác kim hoàn cao của nghệ nhân thời Lý.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Sưu tập có niên đại thế kỷ XI – XII, là nhóm hiện vật vàng đặc biệt quý hiếm còn lại từ thời Lý.
Giá trị nghệ thuật: Hình dáng hoa sen, các đồ án chim phượng, hoa mẫu đơn, hoa cúc dây và hình người thể hiện rõ phong cách trang trí thanh thoát, mềm mại của mỹ thuật thời Lý.
Giá trị kỹ thuật: Kỹ thuật dát vàng, gò tạo hình, hàn chân đế và chạm khắc hoa văn trên bề mặt mỏng phản ánh trình độ cao của nghề kim hoàn Đại Việt.
Giá trị văn hóa: Hình tượng sen và phượng cùng hệ thống hoa văn thực vật cho thấy sự kết hợp giữa biểu tượng Phật giáo, cung đình và quan niệm thẩm mỹ của xã hội thời Lý.
Giá trị độc bản: Sưu tập gồm 5 đĩa vàng có cấu trúc thống nhất nhưng mỗi chiếc mang số lượng cánh và đồ án trang trí riêng. Đây là một trong những nhóm hiện vật vàng thời Lý đặc biệt hiếm còn được bảo tồn tại Việt Nam. Ngày 31/12/2020, Sưu tập đĩa vàng hoa sen Cộng Vũ được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Sưu tập đĩa vàng hoa sen Cộng Vũ là một nhóm tác phẩm kim hoàn đặc sắc của thời Lý, nổi bật ở hình thức đóa sen, kỹ thuật chế tác tinh tế và hệ thống hoa văn phong phú. Bộ hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về nghệ thuật kim hoàn, mỹ thuật cung đình và trình độ thủ công Đại Việt thế kỷ XI – XII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
