Số đăng ký: BTC 5; ký hiệu cũ 5.1
Niên đại: Khoảng thế kỷ VII, Văn hóa Champa
Chất liệu: Sa thạch xám xanh
Kích thước: Cao 95 cm; dài 48 cm; rộng 34 cm
Trọng lượng: Khoảng 120 kg
Loại hình: Tượng thần Ganesha đứng
Nơi phát hiện: Tháp E5, khu đền tháp Mỹ Sơn
Thời gian phát hiện: Năm 1903
Đơn vị khai quật: Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO)
Thời gian đưa về bảo tàng: Năm 1918
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020
Giới thiệu bảo vật
Tượng Ganesha đứng là tác phẩm điêu khắc Champa có niên đại khoảng thế kỷ VII, được phát hiện tại tháp E5 thuộc khu đền tháp Mỹ Sơn vào năm 1903. Năm 1918, tượng được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng để bảo quản. Đây là pho tượng Ganesha dạng đứng đặc biệt hiếm trong nghệ thuật Champa. Tượng được tạc từ một khối sa thạch xám xanh, cao 95 cm, dài 48 cm, rộng 34 cm và nặng khoảng 120 kg. Ganesha được thể hiện với đầu voi, thân người, đứng thẳng trên bệ vuông, hai bàn chân đặt song song. Dưới bệ có một chốt nhọn dùng để gắn tượng vào bệ thờ.
Ganesha được tạo trong tư thế đứng cân đối, thân hướng thẳng về phía trước. Đầu voi có vòi dài cong xuống, bụng lớn, hình thức đặc trưng của vị thần Ganesha trong Ấn Độ giáo. Tượng vốn có bốn tay, nhưng hiện chỉ còn tương đối rõ tay chính bên trái và tay phụ bên phải; hai tay còn lại đã bị gãy. Tay trái chính cầm một chiếc chén, vòi voi uốn xuống và đặt vào trong chén. Tay phụ bên phải cầm tràng hạt, một vật biểu trưng thường xuất hiện trong hình tượng Ganesha. Quanh phần hông tượng là hệ thống trang phục và trang sức được chạm khá chi tiết. Thắt lưng gồm ba dải tết lại với nhau, chính giữa có một khuy lớn hình chữ nhật. Các họa tiết trên phần khóa thắt lưng có nét gần với hệ thống trang trí của nghệ thuật Mỹ Sơn E1. Một chi tiết đặc biệt là tấm da hổ quấn quanh hông, trên đó còn nhận biết được đầu và chân hổ. Đây là yếu tố hiếm gặp trong các tượng Ganesha của Champa và các nền nghệ thuật lân cận, góp phần tạo nên đặc điểm riêng của pho tượng. Tượng được xử lý theo lối tượng tròn, các khối đầu, thân, bụng và chân được tạo tương đối rõ ràng, không phụ thuộc vào một mảng nền phía sau. Tư thế đứng thẳng cùng kích thước lớn tạo cho hiện vật dáng vẻ chắc khỏe và trang nghiêm.
Đến nay, đây được xem là pho tượng Ganesha dạng đứng duy nhất được biết đến trong hệ thống điêu khắc Champa tại Việt Nam; các tượng Ganesha khác thường được thể hiện trong tư thế ngồi.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Tượng được phát hiện tại tháp E5 Mỹ Sơn, có niên đại khoảng thế kỷ VII, là nguồn tư liệu quan trọng về sự hiện diện và phát triển sớm của Ấn Độ giáo trong vương quốc Champa.
Giá trị nghệ thuật: Pho tượng có hình thức tượng tròn, tư thế đứng cân đối, kết hợp nhiều chi tiết tạo hình đặc sắc như đầu voi, bốn tay, thắt lưng, da hổ và các vật biểu trưng.
Giá trị tôn giáo: Hình tượng Ganesha phản ánh hệ thống thần linh Ấn Độ giáo được tiếp nhận và thờ phụng trong văn hóa Champa, đặc biệt tại trung tâm tôn giáo Mỹ Sơn.
Giá trị giao lưu văn hóa: Tượng thể hiện quá trình tiếp nhận nghệ thuật và tín ngưỡng Ấn Độ, đồng thời cho thấy sự bản địa hóa hình tượng Ganesha trong nghệ thuật Champa.
Giá trị độc đáo: Đây là pho tượng Ganesha dạng đứng đặc biệt hiếm và hiện được xem là trường hợp duy nhất thuộc loại hình này trong điêu khắc Champa tại Việt Nam. Tượng từng được lựa chọn trưng bày tại Bảo tàng Guimet ở Pháp giai đoạn 2005–2006 và Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York năm 2014.
Tượng Ganesha đứng là một tác phẩm tiêu biểu của điêu khắc Champa thế kỷ VII, nổi bật ở tư thế đứng hiếm gặp, hình thức tạo tượng tròn và hệ thống chi tiết biểu trưng phong phú. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về nghệ thuật, tôn giáo và quá trình giao lưu văn hóa Ấn Độ – Champa tại thánh địa Mỹ Sơn.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
