Niên đại: Thế kỷ XII – XIII, Văn hóa Champa
Phong cách nghệ thuật: Tháp Mẫm
Chất liệu: Sa thạch
Kích thước: Cao 215 cm; dài 100 cm; rộng 84 cm
Loại hình: Tượng linh thú Gajasimha
Nơi phát hiện: Tháp Mẫm, Bình Định
Thời gian phát hiện: Trong cuộc khai quật năm 1933–1934
Đơn vị khai quật: Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO)
Thời gian đưa về bảo tàng: Năm 1935
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020
Giới thiệu bảo vật
Tượng Gajasimha là một tác phẩm điêu khắc Champa tiêu biểu cho phong cách Tháp Mẫm, có niên đại khoảng thế kỷ XII – XIII. Tượng được phát hiện trong cuộc khai quật tại Tháp Mẫm, Bình Định, giai đoạn 1933–1934 và được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng từ năm 1935. Pho tượng được tạc bằng sa thạch, có kích thước lớn: cao 215 cm, dài 100 cm và rộng 84 cm. Đây là một trong những tượng Gajasimha có quy mô lớn và tình trạng bảo tồn tương đối nguyên vẹn trong hệ thống điêu khắc Champa.
Gajasimha là linh thú kết hợp giữa đầu voi và thân sư tử. Phần đầu mang những đặc điểm rõ của voi với trán lớn, vòi dài và đôi tai rộng, trong khi thân tượng được tạo theo hình dáng khỏe mạnh của sư tử. Tổng thể tượng có hình khối chắc khỏe, tạo cảm giác mạnh mẽ và uy nghi. Phần thân và chân được xử lý thành những khối lớn, phù hợp với chức năng của một linh vật bảo hộ trong kiến trúc đền tháp. Bề mặt thân tượng được chạm khắc nhiều họa tiết trang trí. Các chi tiết trên đầu, thân và chân được xử lý công phu, tạo nên sự kết hợp giữa hình khối đồ sộ và hệ thống hoa văn dày đặc, một đặc điểm nổi bật của phong cách Tháp Mẫm trong giai đoạn muộn của nghệ thuật Champa. So với những tượng cùng chủ đề đã được phát hiện, pho Gajasimha tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng nổi bật bởi kích thước lớn và việc bảo tồn khá đầy đủ những đặc điểm nhận diện của linh thú này.
Sự xuất hiện của Gajasimha trong nghệ thuật Champa phản ánh quá trình tiếp nhận hệ thống thần thoại và biểu tượng của Ấn Độ giáo, đồng thời cho thấy khả năng biến đổi và phát triển những hình tượng này theo phong cách thẩm mỹ riêng của nghệ nhân Champa.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử – khảo cổ: Tượng được phát hiện tại Tháp Mẫm, một địa điểm quan trọng của nghệ thuật Champa, có niên đại thế kỷ XII – XIII.
Giá trị nghệ thuật: Hình tượng đầu voi – thân sư tử, kích thước lớn và hệ thống chạm khắc công phu thể hiện rõ đặc trưng của phong cách Tháp Mẫm.
Giá trị tôn giáo: Tượng phản ánh vai trò của các linh thú bảo hộ trong hệ thống biểu tượng của Ấn Độ giáo và trong kiến trúc đền tháp Champa.
Giá trị kỹ thuật: Việc tạo tác một pho tượng sa thạch cao hơn 2 m với hình khối lớn và nhiều chi tiết trang trí cho thấy trình độ điêu khắc đá phát triển cao của nghệ nhân Champa.
Giá trị độc đáo: Đây là một trong những tượng Gajasimha có kích thước lớn nhất và còn tương đối nguyên vẹn, thể hiện khá đầy đủ đặc điểm tiếu tượng của linh thú này trong nghệ thuật Champa. Ngày 31/12/2020, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Tượng Gajasimha là một tác phẩm điêu khắc đặc sắc của Champa thế kỷ XII – XIII, nổi bật ở quy mô lớn, hình tượng đầu voi – thân sư tử và phong cách tạo hình Tháp Mẫm. Hiện vật là nguồn tư liệu quan trọng về nghệ thuật điêu khắc, tín ngưỡng và hệ thống linh vật trong kiến trúc Champa.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
