Niên đại: Thời Lý, khoảng thế kỷ XI – XIII
Chất liệu: Gốm men trắng, cốt cao lanh và đất sét trắng
Số lượng: 9 hiện vật
Loại hình: Ấm, liễn, đĩa và các đồ đựng bằng gốm men trắng
Nguồn gốc sưu tập: Sưu tập An Biên của nhà sưu tập Trần Đình Thăng
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Hải Phòng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 25/12/2021
Giới thiệu bảo vật
Sưu tập gốm men trắng An Biên gồm 9 hiện vật gốm men trắng có niên đại chủ yếu thời Lý, khoảng thế kỷ XI – XIII. Các hiện vật gồm nhiều loại hình như ấm, liễn, đĩa và đồ đựng, được chế tác từ cao lanh và đất sét trắng có chất lượng cao. Sưu tập nổi bật bởi dáng gốm thanh thoát, tỷ lệ cân đối, nước men trắng trong và bề mặt mịn. Hình thức tạo tác và chất lượng men cho thấy đây là nhóm sản phẩm có kỹ thuật chế tác cao, phù hợp với nhu cầu sử dụng trong những không gian trang trọng như cung đình hoặc nghi lễ tôn giáo.
Các hiện vật trong sưu tập có hình khối gọn, đường cong mềm và thành gốm được xử lý tương đối tinh. Dáng ấm, liễn và đĩa đều chú trọng sự cân đối giữa miệng, thân, vai và chân đế, tạo nên vẻ thanh nhã đặc trưng của gốm men trắng thời Lý. Cốt gốm có màu trắng, được làm từ nguyên liệu chứa hàm lượng cao lanh cao. Bề mặt phủ men trắng trong, khi nung tạo sắc trắng ngà hoặc trắng sáng, có độ bóng và chiều sâu. Hoa văn trang trí chủ yếu được tạo bằng kỹ thuật khắc chìm, khắc nổi hoặc in khuôn, với các mô típ như hoa sen, cánh sen, dây lá, chim và những dải cánh xoắn. Hoa văn thường không quá dày mà được bố trí thành từng mảng rõ ràng, nhấn mạnh hình dáng và chất men của hiện vật. Hình hoa sen xuất hiện khá phổ biến, phù hợp với đặc trưng mỹ thuật thời Lý và ảnh hưởng mạnh của Phật giáo. Các họa tiết chim, cánh xoắn và dây lá được thể hiện bằng những đường nét mềm, tạo cảm giác nhẹ và thanh thoát.
Các hiện vật cho thấy sự kết hợp nhiều công đoạn như lọc nguyên liệu, tạo dáng trên bàn xoay hoặc khuôn, khắc – in hoa văn, phủ men và nung ở nhiệt độ cao. Cốt gốm trắng và men trong đòi hỏi việc lựa chọn nguyên liệu cũng như kiểm soát nhiệt độ nung khá chính xác. Men phủ tương đối đều, bám chắc trên cốt và giữ được độ sáng. Sự hài hòa giữa xương gốm trắng, lớp men mỏng và hoa văn chìm làm cho họa tiết hiện lên nhẹ nhàng dưới lớp men, tạo nên vẻ đẹp đặc trưng của dòng gốm men trắng.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Sưu tập có niên đại thời Lý, cung cấp tư liệu quan trọng về sự phát triển của nghề gốm Đại Việt trong thế kỷ XI – XIII.
Giá trị nghệ thuật: Dáng gốm thanh thoát, nước men trắng trong cùng các mô típ hoa sen, chim và dây lá tạo nên phong cách nhẹ nhàng, tinh tế đặc trưng của mỹ thuật thời Lý.
Giá trị kỹ thuật: Cốt gốm trắng, nguyên liệu cao lanh, kỹ thuật tạo dáng, khắc hoa văn và phủ men cho thấy trình độ cao của nghề sản xuất gốm trong thời kỳ này.
Giá trị văn hóa: Sưu tập phản ánh quan niệm thẩm mỹ và ảnh hưởng của Phật giáo trong đời sống Đại Việt, đồng thời cho thấy vai trò của đồ gốm cao cấp trong sinh hoạt cung đình và nghi lễ.
Giá trị sưu tập: Chín hiện vật tạo thành một nhóm tương đối đồng nhất về chất liệu, phong cách và niên đại, giúp nhận diện rõ đặc trưng của dòng gốm men trắng cao cấp thời Lý.
Sưu tập gốm men trắng An Biên là nhóm hiện vật tiêu biểu cho kỹ thuật và mỹ thuật gốm Việt Nam thời Lý. Sự kết hợp giữa cốt gốm trắng, nước men trong, dáng thanh thoát và hoa văn tinh tế giúp bộ sưu tập trở thành nguồn tư liệu quan trọng về lịch sử nghề gốm và nghệ thuật Đại Việt thế kỷ XI – XIII.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
