Số đăng ký: LSb.34955
Niên đại: Năm Minh Mệnh thứ 8 (1827), triều Nguyễn
Chất liệu: Vàng 10 tuổi
Kích thước: Cao 11,9 cm; mặt ấn hình vuông, các cạnh 13,6–13,7 cm; dày 1,9 cm
Trọng lượng: 8.983 gram
Chức năng: Dùng trong các nghi lễ tôn phong, dâng tiến tôn hiệu, huy hiệu cho hoàng đế và hoàng hậu triều Nguyễn
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, Quyết định số 2198/QĐ-TTg ngày 25/12/2021
Giới thiệu bảo vật
Ấn “Hoàng đế tôn thân chi bảo” là kim ấn bằng vàng được đúc vào tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8, tức năm 1827. Đây là một trong những bảo vật quan trọng thuộc hệ thống ấn tín hoàng gia triều Nguyễn, được sử dụng trong các điển lễ liên quan đến việc tôn phong và dâng tiến tôn hiệu cho hoàng đế và hoàng hậu. Ấn nặng 8.983 gram, là ấn vàng có trọng lượng lớn nhất hiện biết trong hệ thống kim ấn của hoàng cung triều Nguyễn và các triều đại quân chủ Việt Nam. Năm 1945, bảo vật được triều Nguyễn chuyển giao cho Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Ấn được đúc bằng vàng 10 tuổi, thân gồm hai cấp hình vuông. Phía trên là quai ấn tạo hình rồng uốn khúc theo dạng tượng tròn, có kích thước lớn và được gia công rất chi tiết. Rồng ngẩng đầu và vươn về phía trước, hai sừng dài, thân uốn mạnh, các chân có năm móng, biểu trưng cho địa vị hoàng đế. Phần đuôi xòe thành chín dải hình ngọn lửa, tạo bố cục rộng và cân đối phía sau. Kiểu rồng này khác với nhiều kim ấn triều Nguyễn khác thường tạo rồng ở tư thế đứng hoặc quỳ, đầu thẳng hay ngoảnh lại phía lưng. Hình thức quai rồng lớn cùng tỷ lệ chắc khỏe của thân ấn tạo nên vẻ uy nghi, phù hợp với chức năng của một bảo tỷ thuộc hệ thống ấn tín cao nhất của hoàng gia.
Trên lưng ấn khắc hai dòng chữ Hán. Bên phải khắc: 明命捌年拾月吉日造. Phiên âm: “Minh Mệnh bát niên thập nguyệt cát nhật tạo”, nghĩa là đúc vào ngày lành tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8, tức năm 1827. Bên trái khắc: 拾歲金重弍百叁拾肆両肆錢叁分. Phiên âm: “Thập tuế kim, trọng nhị bách tam thập tứ lượng tứ tiền tam phân”, nghĩa là vàng 10 tuổi, nặng 234 lạng 4 tiền 3 phân. Mặt dưới của ấn đúc nổi sáu chữ triện: 皇帝尊親之寶. Phiên âm: “Hoàng đế tôn thân chi bảo”, nghĩa là bảo ấn dùng trong việc tôn thân, tôn phong của hoàng đế. Việc ghi rõ niên đại, chất lượng vàng và trọng lượng ngay trên ấn cho thấy quy chế chế tạo kim ấn của triều Nguyễn được thực hiện rất chặt chẽ.
Sau khi lên ngôi, vua Minh Mệnh tiếp tục hoàn chỉnh hệ thống ấn tín của hoàng đế và triều đình, đồng thời ban hành nhiều quy định về chế tác và sử dụng ấn chương. Tháng 10 năm Minh Mệnh thứ 8, tức năm 1827, Bộ Lễ, Phủ Nội vụ và Ty Vũ khố được giao trông coi việc đúc năm bảo ấn gồm: Hoàng đế tôn thân chi bảo, Sắc mệnh chi bảo, Khâm văn chi tỷ, Duệ vũ chi tỷ và Trị lịch minh thời chi bảo.
Ấn “Hoàng đế tôn thân chi bảo” được sử dụng trên các văn bản và nghi lễ liên quan đến việc dâng tôn hiệu, huy hiệu, thể hiện quyền lực và nghi chế của hoàng gia triều Nguyễn.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn được đúc năm 1827, gắn với quá trình hoàn thiện hệ thống điển chế và ấn chương dưới triều vua Minh Mệnh.
Giá trị về ấn chương: Kích thước lớn, trọng lượng gần 9 kg, mặt ấn chữ triện và hệ thống minh văn đầy đủ phản ánh quy cách nghiêm ngặt của kim ấn hoàng gia triều Nguyễn.
Giá trị nghệ thuật: Quai ấn hình rồng uốn khúc, đầu vươn cao, năm móng và đuôi chín dải lửa được tạo thành một khối tượng tròn tinh xảo, tiêu biểu cho nghệ thuật cung đình thời Nguyễn.
Giá trị kỹ thuật: Việc đúc một khối vàng gần 9 kg, kết hợp chạm khắc minh văn và gia công hình rồng phức tạp cho thấy trình độ cao của các ngự xưởng triều Nguyễn.
Giá trị biểu tượng: Ấn là biểu trưng trực tiếp của quyền lực hoàng đế, được sử dụng trong những nghi lễ tôn phong quan trọng của vương triều.
Giá trị độc bản: Đây là kim ấn có trọng lượng lớn nhất trong hệ thống bảo vật hoàng cung triều Nguyễn hiện biết, có hình thức quai rồng đặc biệt khác với nhiều bảo ấn cùng thời. Ngày 25/12/2021, hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Ấn “Hoàng đế tôn thân chi bảo” là một trong những kim ấn quan trọng nhất của triều Nguyễn, nổi bật bởi trọng lượng gần 9 kg vàng, hình tượng rồng năm móng và hệ thống minh văn đầy đủ. Bảo vật là nguồn tư liệu đặc biệt về điển chế, kỹ thuật chế tác và nghệ thuật cung đình dưới triều Minh Mệnh.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
