Niên đại: Tự Đức thứ 1 (1848)
Chất liệu: Vàng 10 tuổi (Thập tuế hoàng kim)
Kích thước: 76 lạng 6 tiền 5 phân (khoảng 2.874 gram)
Loại hình: Kim ấn
Cơ quan chế tạo: Nội tạo triều Nguyễn
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Kim ấn “Tự Đức thần hàn” là một trong những bảo vật ngự dụng đỉnh cao được chế tác ngay sau khi hoàng đế Tự Đức lên ngôi. Toàn bộ ấn được đúc liền khối bằng vàng 10 tuổi nguyên chất với cấu trúc gồm hai phần: bệ ấn hình vuông giật hai cấp dày dặn, vững chãi và quai ấn tạo tác hình tượng rồng chầu uy dũng. Tượng rồng ở thế hai chân trước chống thẳng, hai chân sau quỳ gập, đầu ngẩng cao, mũi gồ cao, bờm dài chải ngược về sau và đuôi uốn xoáy sinh động, toát lên phong thái quyền uy tối thượng của thiên tử.
Hai bên sống lưng của bệ ấn được khắc chìm hai dòng lạc khoản chữ Hán dứt khoát, chuẩn mực: Lưng ấn bên phải: Khắc dòng chữ ghi niên đại tạo tác: “Tự Đức nguyên niên nhị nguyệt cát nhật tạo” (嗣德元年二月吉日造) – Đúc vào ngày lành tháng 2 năm Tự Đức thứ nhất (năm 1848). Lưng ấn bên trái: Khắc thông tin về tuổi vàng và trọng lượng: “Thập tuế hoàng kim, thất thập lục lạng lục tiền ngũ phân” (十歲黃金七十六兩六錢五分) – Vàng 10 tuổi, cân nặng 76 lạng 6 tiền 5 phân.
Mặt dưới của ấn được đúc nổi 4 chữ Triện bố cục chặt chẽ trong khung diềm vuông vức: “Tự Đức thần hàn” (嗣德宸翰). Trong điển chế cung đình, “Thần hàn” (宸翰) chỉ các văn từ, thơ văn, thư từ hoặc các chỉ dụ, ngự bút do chính tay nhà vua trước tác hoặc chấp bút. Do đó, quả kim ấn này giữ vai trò là con dấu đóng trên các sáng tác văn chương, thi tập và các bản ngự bút chính thức của vua Tự Đức.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn mang niên đại tuyệt đối mở đầu triều đại vua Tự Đức (1848), là bằng chứng vật chất xác thực phản ánh điển chế văn thư, nghi lễ ngự dụng và thể chế quản lý văn bản ngự bút của vương triều Nguyễn ở thế kỷ XIX.
Giá trị văn hóa: Phản ánh đậm nét truyền thống trọng văn hóa, sùng thi thư chốn cung đình triều Nguyễn; ấn chương là biểu trưng pháp lý cao nhất gắn liền trực tiếp với trước tác văn học, thi ca và nếp sinh hoạt trước tác của hoàng đế Tự Đức.
Giá trị nghệ thuật: Điêu khắc tượng rồng trên quai ấn thể hiện ngôn ngữ tạo hình rồng triều Nguyễn đỉnh cao: tư thế rồng chầu hiên ngang, bờm râu, vảy ốc, đuôi xoáy được chạm tỉa tinh xảo, uyển chuyển; kết hợp cùng nghệ thuật thư pháp chữ Triện mực thước, đăng đối trên mặt ấn tạo nên tổng thể trang trọng, quyền quý.
Giá trị độc đáo: Là ngự ấn bằng vàng nguyên chất (vàng 10 tuổi) độc bản dành riêng cho mảng ngự bút của vua Tự Đức; hiện vật bảo lưu nguyên vẹn từ hình thái tượng rồng, mặt chữ Triện đến thông số trọng lượng và niên hiệu gốc trong kho tàng bảo vật hoàng cung Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
