Niên đại: Tự Đức thứ 32 (1879)
Chất liệu: Bạc
Loại hình: Ấn tín hoàng gia
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Ấn “Chính Mông” là một tín vật hoàng gia quý giá bằng bạc gắn liền với giai đoạn vua Đồng Khánh còn là hoàng tử được nuôi dạy trong hoàng cung triều Nguyễn. Hiện vật được đúc bằng bạc nguyên khối với cấu trúc gồm bệ ấn hình vuông một cấp vững chãi và quai ấn tạo tác hình tượng rồng đứng trang nghiêm. Tượng rồng ở thế đầu ngẩng cao, sống lưng uốn cong mềm mại, đuôi xoáy lượn, bốn chân chùng xuống tự nhiên trong tư thế giữ thế thăng bằng và bám trụ trên mặt bệ ấn.
Phần sống lưng ấn được giữ phẳng và để trơn, tuy nhiên tại mép cạnh phía trước đầu rồng có khắc chìm một dòng chữ Hán rõ nét: “Đồng Khánh Tiềm để” (同慶潛邸) – xác nhận đây là con dấu ngự dụng của vua Đồng Khánh vào thời kỳ còn ở Tiềm để (giai đoạn trước khi lên ngôi hoàng đế).
Mặt dưới của ấn được đúc nổi 2 chữ Triện trong khung viền hồi văn thanh nhã: “Chính Mông” (正蒙). Tên gọi này gắn liền với sự kiện năm Kỷ Mão (1879), khi vua Tự Đức ban chiếu chuẩn cho dưỡng tử Nguyễn Phúc Biện (tức vua Đồng Khánh sau này) dọn ra học tập tại Chính Mông đường để dùi mài kinh sử và rèn giũa đức hạnh; từ đó ngài thường được gọi tôn xưng là “Ngài Chính Mông”. Quả ấn này chính là tín vật tôn quý do đích thân vua cha Dực Tông Tự Đức ban cấp vào năm 1879 để biểu thị danh hiệu, nơi học tập và tư cách kế thừa chính thống của vị hoàng tử.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Ấn ra đời vào năm 1879 dưới triều Tự Đức, là hiện vật gốc gắn liền trực tiếp với xuất thân, quá trình học tập và hoàn cảnh xuất các thời kỳ tiềm để của hoàng đế Đồng Khánh; đồng thời là chứng tích vật chất phản ánh chế độ giáo dưỡng hoàng tử nghiêm ngặt của triều đình nhà Nguyễn thế kỷ XIX.
Giá trị văn hóa: Thể hiện đậm nét truyền thống trọng học, tôn sùng lễ giáo chốn cung đình; danh xưng “Chính Mông” mang hàm ý sâu xa về việc mài giũa, giáo hóa tâm tính ngay thẳng, chính đại quang minh từ thuở thiếu thời theo quan niệm Nho học.
Giá trị nghệ thuật: Tạo hình tượng rồng đứng bằng kim loại bạc với đầu ngẩng cao, thế chân chùng vững chãi và đường nét bờm đuôi uyển chuyển; mặt ấn kết hợp hài hòa giữa chữ Triện đúc nổi mực thước và khung diềm hồi văn cổ điển, tạo nên nét đẹp trang nhã, tôn nghiêm.
Giá trị độc đáo: Là ấn chương bằng bạc độc bản thuộc nhóm ấn tín “tiềm để” của vua Đồng Khánh; hiện vật bảo lưu trọn vẹn cả lạc khoản xuất xứ ở cạnh trước lẫn mặt chữ Triện gốc trong sưu tập bảo vật triều Nguyễn tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
