Số đăng ký: LSb.34992; 390KN
Niên đại: Triều vua Thành Thái
Chất liệu: Bạc mạ vàng
Kích thước: Đường kính 6,5 cm; trọng lượng: 3,9 gram
Loại hình: Tiền thưởng
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Tiền bạc mạ vàng “Thành Thái thông bảo” là một trong những hiện vật tiền thưởng ngự ban tinh xảo bậc nhất của triều Nguyễn giai đoạn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX. Khác với tiền lưu thông thông thường, hiện vật có hình dáng tròn dẹt, không đục lỗ, được đúc bằng hợp kim bạc rồi phủ mạ một lớp vàng sáng óng ánh, kích thước bản lớn với đường kính 6,5 cm và trọng lượng 3,9 gram. Chu vi đồng tiền được bao bọc bởi đường gờ viền mép nổi gờ chắc chắn, bảo vệ toàn bộ các họa tiết mỹ thuật đúc nổi ở lòng tiền.
Mặt trước của đồng tiền là bức tranh mỹ thuật cung đình sống động với hình tượng phi long ẩn hiện giữa làn mây (rồng mây), phía trên ngự lãm hình mặt trời và vầng trăng (nhật nguyệt biểu trưng cho càn khôn), phía dưới cuộn trào sóng biển trùng điệp (thủy ba). Hai bên đồ án trung tâm được đúc nổi hai cột chữ Hán theo hàng dọc:
Bên phải đúc 4 chữ: “Thành Thái thông bảo” (成泰通寶) – khẳng định niên hiệu chính thức của hoàng đế Thành Thái.
Bên trái đúc 4 chữ: “Vạn thế vĩnh lại” (萬世永賴) – mang ý nghĩa lời chúc tụng triều đại muôn đời luôn nương tựa, trường tồn thịnh vượng.
Mặt sau (lưng tiền) tạo tác hình tượng mặt trời tỏa ra nhiều tia sáng rực rỡ ở chính giữa; bao quanh vầng dương là bài thơ chữ Hán 4 câu ngũ ngôn khắc chìm sắc nét, truyền tải tư tưởng trọng hiền của triều đình:
Phiên âm:
Quyết ngoan thiên niên hóa,
Đăng lưu vạn thế truyền,
Thù huân chương hữu đức,
Sở bảo giả duy hiền.”
Dịch nghĩa:
Ngọc ngàn năm đổi sắc,
Vàng muôn thuở truyền đời,
Đền ơn người có đức,
Quý giá nhất hiền tài.”
Đây không phải là đồng tiền dùng trong giao thương buôn bán thường nhật, mà là đồng tiền mang tính chất kỷ niệm và tưởng thưởng (thưởng tiền) do đích thân nhà vua ngự ban cho các quan lại, tôn thất hoặc bậc hiền tài có công trạng lớn đối với triều đình và đất nước.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền trực tiếp với niên hiệu Thành Thái – vị hoàng đế yêu nước và có tư tưởng canh tân của triều Nguyễn; là bằng chứng vật chất sống động về quy chế ban thưởng công huân và thể chế đãi ngộ người tài của vương triều giai đoạn cận đại.
Giá trị văn hóa – tư tưởng: Nội dung bài thơ ngũ ngôn ở mặt sau đúc kết triết lý nhân văn và tư tưởng trị quốc sâu sắc: coi hiền tài là nguyên khí quốc gia, quý giá hơn mọi thứ vàng ngọc (Sở bảo giả duy hiền); đồng thời phản ánh nếp phong thưởng tao nhã, đậm đà chất văn hóa thi thư chốn hoàng cung.
Giá trị nghệ thuật: Là tác phẩm chạm khắc kim hoàn thu nhỏ tuyệt mỹ: sự hòa quyện giữa biểu tượng quyền lực (rồng mây, nhật nguyệt, sóng nước), chữ Hán đúc nổi mực thước và bài thơ ngự chế bố cục ôm vòng cung tròn cân xứng quanh vầng mặt trời, toát lên phong thái vương giả và thanh thoát.
Giá trị kỹ thuật chế tác: Thể hiện trình độ đúc bạc và kỹ nghệ mạ vàng tinh xảo của thợ Nội tạo triều Nguyễn; dù chế tác mỏng nhẹ (chỉ 3,9 gram cho đường kính tới 6,5 cm) nhưng các đường nét hoa văn, tia sáng và chữ Hán vẫn đạt độ mảnh mai, sắc sảo và rõ ràng.
Giá trị độc đáo: Là mẫu tiền thưởng bằng bạc mạ vàng khổ lớn độc đáo của triều vua Thành Thái, mang trọn vẹn cả niên hiệu, lời chúc khang thịnh lẫn một bài thơ ngự chế trọn vẹn; hiện vật được bảo quản nguyên vẹn trong bộ sưu tập tiền thưởng cung đình tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
