Niên đại: Triều vua Thiệu Trị
Chất liệu: Ngà voi
Kích thước: Mặt ấn hình tròn, đường kính 10,8 cm; diềm ngoài rộng 5 cm
Loại hình: Bảo ấn
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Bảo ấn “Hoan phụng ngũ đại đồng đường nhất thống Thiệu Trị chi bảo” là một trong những bảo vật ngự dụng đặc biệt và độc đáo bậc nhất của triều Nguyễn, được tạo tác nhân dịp triều đình tổ chức đại lễ “Ngũ đại đồng đường” vào giai đoạn năm 1846 – 1847 dưới triều vua Thiệu Trị. Đây là sự kiện hiếm có khi hoàng gia cùng lúc đón nhận hạnh phúc 5 thế hệ cùng sinh sống (từ Hoàng thái hậu, Hoàng đế, Hoàng tử, Hoàng tôn đến Hoàng tằng tôn).
Hiện vật được chế tác nguyên khối từ ngà voi cao cấp với kỹ nghệ điêu khắc đạt tới đỉnh cao hoàn mỹ. Thân bệ ấn được tiện tỉ mỉ thành nhiều cấp hình tròn thon dần lên trên. Phần quai ấn bên trên là pho tượng điêu khắc lộng tinh xảo hình tượng rồng đứng uy nghiêm giữa những làn mây tường vân cuộn sóng: thân rồng cuộn vươn cao, râu bờm và vảy móng chạm khắc sắc sảo, sinh động.
Mặt dưới của ấn được tạo hình tròn với đường kính lớn 10,8 cm. Bố cục mặt ấn chia làm hai phần đăng đối: Diềm ngoài bản rộng 5 cm được chạm khắc công phu đồ án “Lưỡng long chầu nguyệt” (hai con rồng uốn lượn chầu vầng mặt trăng ở giữa), thể hiện sự hài hòa âm dương và vẻ đẹp tôn quý của hoàng gia. Lòng trong đúc khắc nổi 12 chữ Triện mực thước, bố cục thành 4 cột dọc: “Hoan phụng ngũ đại đồng đường nhất thống Thiệu Trị chi bảo” (歡奉五代同堂一統紹治之寶) – mang ý nghĩa “Bảo ấn của vua Thiệu Trị kính cẩn ghi lại niềm vui mừng lớn lao nhân dịp non sông quy về một mối và năm thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà”.
Khác với các bảo ấn truyền quốc hay ấn hành chính ngự dụng, đây là chiếc bảo ấn mang tính chất biểu trưng gia tộc, ghi lại niềm hoan hỷ to lớn của nhà vua và hoàng tộc triều Nguyễn.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền trực tiếp với sự kiện đại lễ “Ngũ đại đồng đường” (1846 – 1847) dưới thời hoàng đế Thiệu Trị; là bằng chứng vật chất nguyên bản phản ánh phúc trạch, sự nối dõi tông đường và giai đoạn thái bình, thịnh trị của vương triều Nguyễn giữa thế kỷ XIX.
Giá trị văn hóa: Thể hiện đỉnh cao của quan niệm đạo hiếu, nền tảng gia phong và ước vọng phúc thọ truyền thống Á Đông; việc khắc họa niềm vui gia tộc hoàng thất lên một chiếc bảo ấn phản ánh nếp sinh hoạt văn hóa tinh thần nhân văn, ấm áp chốn cung đình.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ chạm khắc ngà điêu luyện của nghệ nhân cung đình: đồ án rồng đứng trong mây trên quai ấn đạt độ chạm lộng sống động, các chi tiết vảy mây tinh vi; mặt ấn kết hợp hoàn mỹ giữa khung diềm “lưỡng long chầu nguyệt” với 12 chữ Triện thanh thoát, uyển chuyển.
Giá trị độc đáo: Là chiếc bảo ấn bằng chất liệu ngà voi độc bản và duy nhất của triều Nguyễn được chế tác với công năng đặc thù ghi dấu niềm hoan hỷ gia đình hoàng gia (“Hoan phụng ngũ đại đồng đường”); hiện vật được lưu giữ nguyên vẹn trọn vẹn cả cấu trúc quai rồng, diềm hoa văn và mặt chữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
