Niên đại: Minh Mệnh thứ 15 (1834)
Chất liệu: Bạc
Kích thước: Đường kính 4,4 cm; trọng lượng: 20 gram
Loại hình: Tiền thưởng
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền “Phi long thập ngũ” được đúc dưới thời vua Minh Mệnh vào năm Minh Mệnh thứ 15 là một trong những hiện vật tiền thưởng ngự ban bằng bạc khổ lớn tiêu biểu của vương triều Nguyễn. Hiện vật có dạng hình tròn dẹt, không đục lỗ, được đúc dày dặn và đầm chắc từ chất liệu bạc với đường kính 4,4 cm cùng trọng lượng đạt 20 gram. Chạy men theo đường viền mép ngoài ở cả hai mặt là dải hoa văn răng cưa nhọn (họa tiết tia sao/răng cưa) được đúc nổi đều đặn, vừa tạo thành khung viền bảo vệ các đồ án bên trong, vừa tăng thêm vẻ sắc sảo, khỏe khoắn cho đồng tiền.
Mặt trước của đồng tiền được đúc nổi 4 chữ Hán theo lối đọc chéo (đối đọc): “Minh Mệnh thông bảo” (明命通寶) – xác định rõ niên hiệu chính thức của hoàng đế Minh Mạng (giai đoạn trị vì 1820 – 1840). Nét chữ đúc theo thể Chân thư cung đình chuẩn mực, thanh thoát và dứt khoát.
Mặt sau (lưng tiền) đúc nổi đồ án Phi long (rồng bay) uy nghi: hình tượng rồng thân dài uốn lượn hình chữ S mềm mại, các đường nét bờm râu, vảy ốc và móng vuốt được chạm tỉa tinh vi, toát lên thần khí quyền uy của linh thú đứng đầu tứ linh. Phía dưới đồ án rồng được đúc nổi 2 chữ Hán: “Thập ngũ” (十五) – ghi dấu mốc năm thứ 15 của niên hiệu Minh Mệnh (tức năm Giáp Ngọ 1834). Đây là đồng tiền mang tính chất biểu trưng ân điển và kỷ niệm triều chính, dùng để ban thưởng cho quan lại, tướng lĩnh hoặc tông thất có công trạng lớn vào dịp kỷ niệm năm trị vì thứ 15 của nhà vua.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (năm Minh Mệnh thứ 15 – 1834), thời điểm vương triều Nguyễn đang ở đỉnh cao về tổ chức hành chính và tiềm lực quốc gia; là bằng chứng vật chất xác thực phản ánh quy chế ban thưởng công trạng theo từng mốc niên hiệu của hoàng đế Minh Mạng.
Giá trị văn hóa: Thể hiện đậm nét tư tưởng thần quyền và biểu tượng thiên tử qua đồ án rồng bay (Phi long); đồng thời phản ánh nét sinh hoạt văn hóa cung đình tao nhã qua việc đúc những đồng tiền bạc mang dấu mốc năm trị vì làm tặng phẩm danh dự thay vì phương tiện lưu thông tiền tệ thương mại thông thường.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện trình độ đúc chạm kim hoàn bạc bậc thầy: bố cục hai mặt đăng đối, dải viền răng cưa nhọn sắc cạnh bao quanh nét chữ Hán chân phương ở mặt trước, kết hợp hài hòa với hình tượng rồng uốn khúc chữ S thanh thoát, sống động ở mặt sau.
Giá trị độc đáo: Là mẫu tiền thưởng bằng bạc khổ lớn (đường kính 4,4 cm, nặng 20 gram) hiếm hoi mang chỉ số năm trị vì chính xác (“thập ngũ”) đúc trực tiếp dưới đồ án rồng; hiện vật bảo lưu trọn vẹn cả hoa văn răng cưa, hình tượng Phi long lẫn văn tự niên hiệu tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
