Niên đại: Minh Mệnh thứ 15 (1834)
Chất liệu: Kim loại quý (bạc / hợp kim bạc)
Kích thước: Đường kính 41,7 mm (4,17 cm); dày 2,5 mm; trọng lượng: 27,1 gram
Loại hình: Tiền
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền thưởng “Minh Mệnh thông bảo – Thập ngũ” là một hiện vật tiền thưởng ngự ban đầm chắc và tinh mỹ của triều Nguyễn, được đúc nhằm ghi dấu mốc năm trị vì thứ 15 của hoàng đế Minh Mạng. Hiện vật có dáng hình tròn dẹt, không đục lỗ, đường kính 41,7 mm, độ dày bệ tiền đạt 2,5 mm và trọng lượng lên tới 27,1 gram. Chạy bao quanh đường biên của cả hai mặt là dải gờ viền hình răng cưa nhọn đều đặn, tạo nên một khung viền sắc sảo, khỏe khoắn và bảo vệ các đồ án chạm nổi bên trong.
Mặt trước của đồng tiền được đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Chân thư chuẩn mực, bố cục theo lối đọc chéo (đối đọc): “Minh Mệnh thông bảo” (明命通寶) – khẳng định rõ niên hiệu chính thức của nhà vua. Tọa lạc tại trung tâm lòng tiền là đồ án mặt trời tỏa ra 24 tia sáng rạng rỡ, các đầu tia uốn nở bung ra tựa như một nụ hoa đang khoe sắc, mang biểu tượng vầng thái dương quang minh chiếu rọi muôn phương.
Mặt sau (lưng tiền) đúc nổi đồ án Phi long tại thiên: hình tượng rồng thân dài uyển chuyển uốn lượn giữa những làn mây tường vân bềnh bồng, bờm râu, vảy ốc và các móng vuốt được chạm tỉa sống động, biểu trưng cho quyền uy tối cao của thiên tử. Phía dưới hình rồng đúc nổi 2 chữ Hán: “Thập ngũ” (十五) – xác định chính xác thời điểm đúc vào năm thứ 15 của triều Minh Mạng (năm Giáp Ngọ 1834). Đồng tiền được chế tác làm ân điển tối cao để ban tặng cho các bậc đại thần, tướng lĩnh có công tích lớn nhân dịp khánh tiết của vương triều.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (năm Minh Mệnh thứ 15 – 1834), mốc thời gian đỉnh cao về củng cố vương quyền và hoàn thiện bộ máy cai trị của triều Nguyễn; là bằng chứng vật chất nguyên gốc phản ánh chế độ khen thưởng công trạng gắn liền với từng chặng đường trị vì của nhà vua.
Giá trị văn hóa: Thể hiện sâu sắc quan niệm quân quyền Á Đông qua hình tượng rồng lượn trong mây và vầng mặt trời 24 tia sáng như nụ hoa; đồng thời phản ánh nếp sinh hoạt cung đình tao nhã, biến đồng tiền kim loại quý thành biểu trưng danh dự và vật phẩm ân tứ thiêng liêng.
Giá trị nghệ thuật: Đạt đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc kim hoàn tiền tệ: nét chữ Chân thư đúc nổi đĩnh đạc, bố cục đồ án mặt trời 24 tia ở mặt trước kết hợp cùng hình tượng rồng mây mềm mại, dũng mãnh ở mặt sau, viền răng cưa bao quanh tạo nên một tổng thể mỹ thuật hài hòa, vương giả.
Giá trị độc đáo: Là mẫu tiền thưởng khổ lớn có độ dày dặn và trọng lượng đáng kể (dày 2,5 mm, nặng 27,1 gram); việc tích hợp đầy đủ các yếu tố: đồ án mặt trời 24 tia nở hoa, rồng mây, viền răng cưa và minh văn chỉ niên kỷ “Thập ngũ” tạo nên một dị bản tiền ngự ban độc bản, quý hiếm tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
