Niên đại: Triều vua Minh Mạng
Chất liệu: Kim loại quý (bạc / hợp kim)
Kích thước: Đường kính 29,5 mm; độ dày 2 mm; trọng lượng: 12,1 gram
Loại hình: Tiền thưởng / Tiền Phi long ngự ban
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền “Minh Mệnh thông bảo – Phi long” là một trong những mẫu tiền thưởng ngự ban kích thước nhỏ gọn nhưng đầm chắc của triều Nguyễn, biểu trưng cho quyền uy thiên tử và ân điển hoàng gia. Hiện vật được đúc dạng hình tròn dẹt, không đục lỗ, với đường kính 29,5 mm, thân tiền dày dặn đạt 2 mm và trọng lượng đạt 12,1 gram. Viền ngoài của đồng tiền được đúc gờ chỉ nổi đều đặn nhằm bao bọc và bảo vệ các đồ án chạm nổi bên trong.
Mặt trước của đồng tiền đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Chân thư chuẩn mực, bố cục theo lối đọc chéo (đối đọc): “Minh Mệnh thông bảo” (明命通寳) – xác định rõ niên hiệu chính thức của hoàng đế Minh Mạng. Tọa lạc tại trung tâm lòng tiền là đồ án mặt trời tỏa nhiều tia sáng bung nở tựa một đóa hoa, mang ý nghĩa thái dương quang minh chiếu rọi muôn phương.
Mặt sau (lưng tiền) trang trí nổi đồ án Phi long (rồng bay) uyển chuyển: thân rồng uốn lượn nhịp nhàng, đầu rồng hướng lên, bờm râu tung bay cùng các móng vuốt xòe rộng dứt khoát, toát lên thần thái linh thiêng và uy dũng của loài linh thú đứng đầu tứ linh. Khác với tiền lưu thông thông thường, đồng tiền này được chế tác với công năng đặc thù làm vật phẩm ngự ban, phong thưởng danh dự cho quan lại và hoàng tộc có công trạng chốn nội đình.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên hiệu của hoàng đế Minh Mạng (1820 – 1840) – giai đoạn vương triều Nguyễn hoàn thiện điển chế và lễ nghi; là minh chứng vật chất nguyên gốc phản ánh chính sách ban thưởng, ghi nhận công tích bằng hiện vật kim loại quý thời kỳ cận đại.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn biểu tượng vương quyền truyền thống qua hình tượng rồng bay (Phi long) đại diện cho thiên tử và vầng thái dương rực rỡ; phản ánh nét văn hóa cung đình mực thước khi biến đồng tiền thành kỷ vật ân tứ cao quý.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc kim hoàn tinh xảo trên diện tích nhỏ: nét chữ Chân thư đúc nổi đĩnh đạc, thanh thoát; đồ án mặt trời hình đóa hoa ở mặt trước kết hợp ăn khớp cùng hình tượng rồng bay uốn lượn sống động ở mặt sau, tạo nên một bố cục đăng đối, tôn nghiêm.
Giá trị độc đáo: Là phiên bản tiền thưởng “Phi long” cỡ nhỏ (đường kính 29,5 mm) với độ dày và tỷ trọng kim loại đầm chắc (12,1 gram), lưu giữ nguyên vẹn các đường nét đúc nổi sắc nét trong sưu tập bảo vật hoàng cung tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
