Niên đại: Triều vua Gia Long
Chất liệu: Kim loại
Kích thước: Đường kính 22 – 23 mm (2,2 – 2,3 cm); dày 1 mm; trọng lượng: 1,8 gram
Loại hình: Tiền tệ lưu thông
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền “Gia Long thông bảo – Lục phân” là một trong những mẫu tiền tệ kim loại căn bản, giữ vai trò quan trọng trong chính sách bình ổn kinh tế và chuẩn hóa hệ thống tiền tệ lưu thông dưới triều hoàng đế Gia Long. Hiện vật có dạng hình tròn, giữa đục lỗ vuông theo quy thức truyền thống (biểu tượng trời tròn đất vuông). Thân tiền được chế tác khá mỏng với độ dày chỉ 1 mm, đường kính từ 22 mm đến 23 mm và trọng lượng đạt 1,8 gram. Đường gờ biên ở cả mặt trước và mặt sau đều hẹp nhưng nổi rõ, sắc nét nhằm bảo vệ hệ thống văn tự bên trong.
Mặt trước của đồng tiền đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Chân thư đĩnh đạc, bố cục theo lối đọc chéo (đối đọc): “Gia Long thông bảo” (嘉隆通寶) – ghi nhận niên hiệu chính thức của vị vua sáng lập triều Nguyễn. Khổ chữ đúc to, nét chữ đậm, rõ ràng và mạch lạc, toát lên phong thái uy nghiêm, dễ nhận diện trong giao thương hàng ngày.
Mặt sau (lưng tiền) đúc nổi 2 chữ Hán theo thể Triện thư cổ kính bố trí đăng đối ở hai bên lỗ vuông: “Lục phân” (六分) – xác định trọng lượng chuẩn định pháp định của đồng tiền là 6 phân (tương đương khoảng 1,8 – 2,2 gram). Trong suốt giai đoạn trị vì của vua Gia Long, để đáp ứng nhu cầu giao thương của đất nước vừa thống nhất, loại tiền này đã được triều đình cho đúc nhiều lần tại nhiều xưởng đúc (tiền cục) khác nhau trên cả nước với hai chất liệu chủ đạo là đồng và kẽm.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền với niên hiệu Gia Long (1802 – 1820) – giai đoạn đầu dựng nước và thống nhất giang sơn từ Ải Nam Quan đến Mũi Cà Mau; là bằng chứng vật chất cụ thể về chính sách tài chính, việc thống nhất đơn vị tiền tệ và tổ chức các trường đúc tiền của triều đình nhà Nguyễn.
Giá trị văn hóa – kinh tế: Phản ánh tập quán tiêu dùng và đời sống kinh tế – xã hội của nhân dân đầu thế kỷ XIX; minh chứng cho nỗ lực chuẩn hóa khối lượng kim loại của nhà nước phong kiến thông qua việc minh định rõ mức cân “Lục phân” ngay trên mặt lưng đồng tiền.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện sự kết hợp hài hòa và độc đáo giữa hai phong cách thư pháp trên một đồng tiền kim loại: mặt trước dùng thể Chân thư chân phương, đậm nét, dễ đọc cho đại chúng; mặt sau dùng thể Triện thư mực thước, cổ điển, tạo nên nét thẩm mỹ trang trọng cho đồng tiền thời vương triều mới.
Giá trị độc đáo: Là loại hình tiền tệ lưu thông căn bản mang hai phong cách văn tự (Chân thư và Triện thư) có niên đại mở đầu triều Nguyễn; hiện vật phản ánh tính đa dạng về chất liệu chế tác (đồng, kẽm) và được lưu giữ nguyên vẹn hình thái cùng nét chữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
