Niên đại: Gia Long thứ 12 (1813)
Chất liệu: Kim loại (kẽm hoặc đồng)
Kích thước: Đường kính 23 mm (2,3 cm); dày 1 mm; trọng lượng: 1,8 gram
Loại hình: Tiền tệ lưu thông
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền “Gia Long thông bảo – Thất phân” là một mẫu tiền tệ kim loại quy chuẩn quan trọng, được chính thức đưa vào đúc và phát hành từ năm Quý Dậu (1813) dưới triều hoàng đế Gia Long. Hiện vật có dạng hình tròn, ở giữa đục lỗ vuông theo quy chuẩn truyền thống trời tròn đất vuông. Thân tiền có dáng dấp mỏng nhẹ với độ dày chỉ 1 mm, đường kính 23 mm và trọng lượng đạt khoảng 1,8 gram. Phần gờ biên ở cả mặt trước và mặt sau đều hẹp nhưng nổi rõ và đanh sắc, có tác dụng giữ gìn và bảo vệ các nét chữ đúc nổi trong lòng tiền không bị mài mòn nhanh trong quá trình luân chuyển.
Mặt trước của đồng tiền đúc nổi 4 chữ Hán theo lối đọc chéo (đối đọc): “Gia Long thông bảo” (嘉隆通寳) – xác định niên hiệu chính thức của vị hoàng đế khai sáng vương triều Nguyễn. Khổ chữ to, đúc nổi theo thể Chân thư chuẩn mực; nét chữ mảnh mai, sắc sảo, dứt khoát và vô cùng rõ ràng.
Mặt sau (lưng tiền) đúc nổi 2 chữ Hán cũng theo lối Chân thư ngay ngắn, bố trí đăng đối ở hai bên lỗ vuông: “Thất phân” (七分) – ghi nhận mức định lượng trọng lượng pháp định là 7 phân. Về mặt tư liệu lịch sử, mặc dù các thư tịch cổ chính sử chỉ ghi chép việc triều đình hạ lệnh đúc loại tiền này bằng chất liệu kẽm, song qua các di vật thực tế khảo cổ học và bảo tàng học, giới nghiên cứu đã phát hiện cả những bản đúc bằng chất liệu đồng. Đồng thời, sự dao động nhẹ về đường kính giữa các mẫu vật tìm thấy là bằng chứng thực tế rõ ràng cho thấy tiền đã được tổ chức đúc nhiều lần, tại nhiều xưởng đúc khác nhau để đáp ứng nhu cầu tiền tệ ngày càng tăng của đất nước thời kỳ đầu thế kỷ XIX.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại khởi đúc xác thực (năm 1813), gắn liền trực tiếp với các cải cách tiền tệ và chính sách tài chính của vua Gia Long; là bằng chứng vật chất quan trọng bổ khuyết cho các ghi chép của thư tịch cổ về việc phát hành và sử dụng cả tiền đồng lẫn tiền kẽm trong thực tế.
Giá trị văn hóa – kinh tế: Phản ánh rõ nét bức tranh kinh tế – thương mại thời kỳ đầu triều Nguyễn; việc minh định rõ chuẩn cân “Thất phân” trên lưng tiền thể hiện quyết tâm của triều đình trong việc chuẩn hóa đơn vị đo lường, bảo đảm tính minh bạch và ổn định cho thị trường trao đổi hàng hóa.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện nét đẹp thư pháp Chân thư thanh nhã, mực thước của mỹ thuật đúc tiền đầu thế kỷ XIX: nét chữ Hán đúc nổi thanh mảnh, sắc cạnh, bố cục 4 chữ mặt trước và 2 chữ mặt sau kết hợp hài hòa với lỗ vuông trung tâm, toát lên vẻ trang nghiêm và chỉn chu của một sản phẩm nhà nước pháp định.
Giá trị độc đáo: Là loại hình tiền tệ lưu thông ghi dấu mốc năm đúc 1813 mang danh định “Thất phân”, có sự song hành giữa hai chất liệu đồng và kẽm với nhiều đợt đúc khác nhau; hiện vật bảo lưu nguyên vẹn hình dáng, độ sắc nét của văn tự tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
