Niên đại: Gia Long thứ 11 (1812)
Chất liệu: Bạc
Kích thước: Dài 42,5 mm; rộng 12,1 mm; dày 7,3 mm; trọng lượng: 37,5 gram
Loại hình: Tiền thưởng
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử quốc gia, số 1 Tràng Tiền, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Thoi bạc “Gia Long niên tạo – Tinh ngân nhất lượng” là một hiện vật tiền tệ kim loại quý chuẩn định tối quan trọng, được chính thức đúc vào năm Nhâm Thân (1812) dưới triều hoàng đế Gia Long. Hiện vật có dạng hình khối hộp chữ nhật vững chãi, đầm chắc với chiều dài 42,5 mm, chiều rộng 12,1 mm, độ dày đạt 7,3 mm cùng trọng lượng tiêu chuẩn 37,5 gram (tương đương đúng 1 lạng bạc cổ truyền). Các mặt và cạnh của thoi bạc được gia công, đúc chạm hệ thống minh văn chữ Hán cùng dấu hiệu kiểm định hết sức nghiêm cẩn:
Mặt trước của thoi bạc đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Chân thư đĩnh đạc theo hàng dọc: “Gia Long niên tạo” (嘉隆年造) – xác định rõ hiện vật được chế tạo trong thời kỳ trị vì của vua Gia Long. Bao quanh các chữ là hai đường viền gờ chỉ nổi song song, tạo khung bảo vệ vững chắc.
Mặt sau (lưng thoi) đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Triện thư cổ kính: “Tinh ngân nhất lượng” (精銀壹両) – khẳng định chất lượng bạc ròng nguyên chất (tinh ngân) với định mức trọng lượng đúng 1 lạng.
Cạnh bên trái đúc nổi 3 chữ Hán: “Trung bình hiệu” (中平號) – dấu hiệu kiểm định phẩm vị và quy cách bạc chuẩn của triều đình.
Cạnh bên phải đúc nổi 6 chữ Hán quy định giá trị quy đổi pháp định: “Trị tiền nhị quan bát mạch” (值錢二官捌陌) – xác định giá trị 1 lạng bạc tương đương 2 quan 8 tiền (mạch) tiền đồng.
Cạnh trên chạm đồ án hoa văn hình tròn cùng chữ “Nguyên” (元), cạnh dưới chạm đồ án hoa văn hình vuông – biểu trưng cho quan niệm vũ trụ trời tròn đất vuông cân bằng, hoàn hảo.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật mang niên đại tuyệt đối (năm 1812), gắn liền với thời kỳ củng cố nền tài chính – kinh tế sau ngày thống nhất đất nước dưới triều vua Gia Long; là tư liệu hiện vật gốc minh chứng rõ nét cho chính sách quản lý kim loại quý và biểu giá lưu thông tiền tệ đầu thế kỷ XIX.
Giá trị văn hóa – kinh tế: Phản ánh đỉnh cao của tính quy củ trong hệ thống đo lường và tài chính thời Nguyễn; minh văn “Trị tiền nhị quan bát mạch” là bằng chứng sống động, chính xác tuyệt đối về tỷ giá hối đoái pháp định giữa bạc nén và tiền đồng thời kỳ này.
Giá trị nghệ thuật: Đạt trình độ kỹ nghệ đúc bạc và thư pháp kim hoàn mực thước: sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa hai phong cách thư pháp (Chân thư ở mặt trước, Triện thư ở mặt sau) cùng các dấu kiểm định, hoa văn trời tròn đất vuông sắc nét trên cả 6 mặt của một thỏi bạc nhỏ gọn.
Giá trị độc đáo: Là thỏi bạc 1 lạng nguyên bản hiếm hoi lưu giữ đầy đủ nhất hệ thống thông tin: niên hiệu, phẩm vị bạc, khối lượng, tỷ giá quy đổi cùng dấu hiệu hoa văn cạnh; hiện vật được bảo quản nguyên trạng tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
