Niên đại: Minh Mệnh thứ nhất (1820)
Chất liệu: Kẽm
Kích thước: Đường kính 22,4 mm; dày 1 mm; trọng lượng: 2,1 gram
Loại hình: Tiền tệ lưu thông
Nơi phát hiện: Huế
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền “Minh Mệnh thông bảo” bằng kẽm là hiện vật tiền tệ lưu thông căn bản, phản ánh bức tranh kinh tế – tài chính và chính sách quản lý tiền tệ nghiêm ngặt của triều đình dưới thời vua Minh Mạng. Dưới triều đại này, tiền kẽm được các cục đúc (như Bảo Tuyền cục ở kinh đô hay Đồ Gia ở Bắc Thành) tạo tác với kỹ thuật tinh xảo, đường nét sắc nét và diện mạo đẹp mắt. Tuy nhiên, do bản chất cơ lý của kim loại kẽm giòn, dễ gãy mục và nhanh hoen gỉ qua thời gian nên tiền kẽm ít được người dân ưa chuộng so với tiền đồng. Nhằm duy trì giá trị pháp định và bắt buộc lưu hành loại tiền này, triều đình Minh Mạng đã phải ban hành các sắc lệnh hình luật cực kỳ nghiêm khắc: nghiêm cấm người dân bài trừ tiền cũ hay chọn bỏ tiền kẽm trong nộp thuế và mua bán; kẻ đúc tiền trộm bị xử tội giảo giam hậu (treo cổ) và tịch thu gia sản; đồng thời quy định cụ thể mức phạt trượng, đi đày và tịch thu tang vật đối với hành vi buôn bán, chuyên chở quặng kẽm trái phép.
Hiện vật có dáng hình tròn, ở giữa đục lỗ vuông theo quy thức vũ trụ quan “trời tròn đất vuông” truyền thống. Đồng tiền có kích thước đường kính 22,4 mm, độ dày 1 mm và trọng lượng đạt 2,1 gram. Phần gờ biên ở cả mặt trước và mặt sau đều được đúc nổi rõ rệt, sắc cạnh, có chức năng giữ cho bề mặt chữ không bị chà xát, mài mòn nhanh trong quá trình trao đổi ngoài thị trường.
Mặt trước của đồng tiền đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Chân thư mực thước, bố cục theo lối đọc chéo (đối đọc): “Minh Mệnh thông bảo” (明命通寳) – xác định rõ niên hiệu trị vì của hoàng đế Minh Mạng. Khổ chữ đúc to, nét chữ chân phương, rõ ràng và đanh gọn. Mặt sau (lưng tiền) được để trơn phẳng hoàn toàn, không đúc thêm hoa văn hay minh văn ghi chỉ số trọng lượng, tạo nên sự tinh giản, thanh thoát cho đồng tiền lưu thông đại chúng.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền với niên hiệu Minh Mạng (1820 – 1840) – giai đoạn xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật, tài chính đỉnh cao của nhà Nguyễn; là tư liệu vật chất nguyên bản minh chứng cho các ghi chép chính sử về luật pháp tiền tệ hà khắc nhằm kiểm soát việc lưu hành tiền kẽm, chống nạn đúc trộm và buôn lậu khoáng sản kim loại.
Giá trị văn hóa: Phản ánh tập quán tiêu dùng thực tế và xung đột giữa thị hiếu dân gian với chính sách cưỡng chế tiền tệ của nhà nước phong kiến; là lát cắt sống động về đời sống thương mại thường nhật ở chợ búa, phố thị Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc kim loại kẽm đạt độ chuẩn xác và thẩm mỹ cao chốn quan xưởng: dù chất liệu kẽm khó gia công và dễ khuyết tật, đồng tiền vẫn giữ được nét chữ Chân thư đúc nổi thanh thoát, gờ biên sắc nét và tỷ lệ hình khối tròn – vuông cân đối.
Giá trị độc đáo: Là mẫu tiền kẽm lưu thông quy chuẩn có tỷ lệ đúc chữ sắc sảo hiếm có trong hệ thống tiền tệ triều Minh Mạng; hiện vật còn bảo lưu nguyên vẹn độ đanh sắc của chữ viết, gờ viền và lỗ vuông nguyên bản tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
