Niên đại: Thời vua Minh Mạng
Chất liệu: Kim loại
Kích thước: Đường kính 51 mm (5,1 cm); dày 2,3 mm; trọng lượng: 26,2 gram
Loại hình: Tiền thưởng
Nơi phát hiện: Hoàng cung triều Nguyễn, Huế
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền “Minh Mệnh thông bảo – Nguyên hanh lợi trinh” là một hiện vật đại tiền (tiền thưởng khổ lớn) đặc sắc bậc nhất dưới triều hoàng đế Minh Mạng. Khác với tiền lưu thông giao thương nhỏ mỏng thông thường, hiện vật có kích thước bề thế và đầm chắc vượt trội với đường kính lên tới 51 mm, thân tiền dày dặn 2,3 mm cùng trọng lượng đạt 26,2 gram. Tiền có dáng hình tròn, ở giữa đục lỗ vuông tượng trưng cho triết lý càn khôn “trời tròn đất vuông”. Cả viền mép ngoài lẫn viền xung quanh lỗ vuông đều được đúc các đường gờ nổi dày dặn, sắc cạnh giúp bảo vệ tuyệt đối các cụm chữ Hán chạm nổi bên trong lòng tiền.
Mặt trước của đồng tiền đúc nổi 4 chữ Hán theo thể Chân thư đĩnh đạc, bố cục theo lối đọc chéo (đối đọc): “Minh Mệnh thông bảo” (明命通寶). Nét chữ vuông vắn, thanh thoát và đạt độ chuẩn mực cao của phong cách thư pháp cung đình.
Mặt sau (lưng tiền) đúc nổi 4 chữ Hán mang triết lý kinh điển: “Nguyên hanh lợi trinh” (元亨利貞). Đây là bốn đức tính cơ bản của quẻ Càn trong Kinh Dịch (Chu Dịch): “Nguyên” là khởi đầu thiện lành, vĩ đại; “Hanh” là hanh thông, thuận lợi; “Lợi” là hài hòa, ích nước lợi dân; “Trinh” là chính trực, bền vững đến cùng. Bốn chữ này biểu trưng cho sự vận hành hoàn hảo của đạo trời đất và đạo trị quốc của bậc minh quân. Đồng tiền khổ lớn này không dùng trong lưu thông buôn bán thông thường mà là vật phẩm ân tứ, khen thưởng danh dự đặc biệt do nhà vua ban thưởng cho các bậc đại thần, tướng lĩnh có công tích lớn chốn triều đình.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Hiện vật gắn liền với niên hiệu Minh Mạng (1820 – 1840) – giai đoạn đỉnh cao về sự hoàn thiện điển chế, lễ nhạc và hệ thống văn hóa – tư tưởng của vương triều Nguyễn; là bằng chứng vật chất nguyên bản phản ánh chế độ khen thưởng bằng mỹ hiệu tiền mang tính biểu trưng vương quyền và đạo học cao quý.
Giá trị văn hóa: Đúc kết đỉnh cao của tư tưởng Nho giáo và Dịch học phương Đông qua bốn chữ “Nguyên hanh lợi trinh”; phản ánh khát vọng xây dựng một thể chế chính trị hanh thông, công minh, bền vững và đất nước thái bình thịnh trị dưới sự dẫn dắt của bậc thiên tử.
Giá trị nghệ thuật: Đạt trình độ kỹ nghệ đúc kim hoàn tiền tệ mẫu mực: kích thước đường kính lớn (51 mm), tỷ lệ gờ viền lỗ vuông và viền tròn mép ngoài cân đối tuyệt đối; hai mặt đúc chữ Chân thư nổi sắc nét, đanh gọn, toát lên phong thái uy nghiêm, trang nhã của đồ tế lễ, ngự ban hoàng tộc.
Giá trị độc đáo: Là mẫu đại tiền thưởng bằng đồng khổ lớn độc bản mang câu mỹ từ Dịch học kinh điển dưới triều Minh Mạng; hiện vật bảo tồn trọn vẹn toàn bộ độ dày dặn, gờ nổi và hệ thống minh văn đúc nổi sắc sảo tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
