Niên đại: Triều vua Lê Uy Mục
Chất liệu: Kim loại đồng
Kích thước: Đường kính: 25,1 – 26,3 mm; độ dày: 2,4 – 3,5 mm; trọng lượng: 6,4 – 12 gram
Loại hình: Tiền lưu hành
Nơi phát hiện: Hoàng thành Thăng Long
Đơn vị lưu giữ: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
Giới thiệu hiện vật
Đồng tiền có dáng hình tròn, tâm đục lỗ vuông, thể hiện cấu trúc trời tròn đất vuông chuẩn mực của tiền tệ cổ truyền phương Đông. Điểm đặc trưng và dị biệt nhất của hiện vật nằm ở độ dày và trọng lượng siêu nặng so với tiền tệ của các triều đại trước đó và khu vực Đông Á đương thời; bản nhỏ dày 2,4 mm (nặng 6,4 gram), bản lớn dày 3,1 mm (nặng 11 gram), cá biệt có những đồng dày tới 3,5 mm và nặng tới 12 gram. Gờ viền mép ngoài cùng gờ viền quanh lỗ vuông ở cả hai mặt trước, sau đều đúc nổi cao, sắc gọn, tạo khung thành kiên cố bảo vệ mặt chữ khỏi sự mài mòn.
Mặt trước tiền đúc nổi 4 chữ Hán: Đoan Khánh thông bảo 端慶通寳, bố cục theo lối đối đọc chéo (trên – dưới, phải – trái) bằng phong cách chữ Hoa áp kết hợp Chân thư độc đáo. Khổ chữ to rộng, đường nét chữ thanh nhỏ, rõ ràng, đúc nổi khối sắc sảo và phân bổ cân xứng quanh lỗ vuông trung tâm.
Mặt sau lưng tiền để trơn hoàn toàn, không đúc hoa văn hay ký tự phụ trợ, để lộ bề mặt kim loại đồng cổ phẳng mịn và sẫm màu tự nhiên.
Hiện vật được đúc và ban hành dưới thời vua Lê Uy Mục sau khi lên ngôi đặt niên hiệu Đoan Khánh (1505), phục vụ nhu cầu chi dùng của hoàng gia và lưu thông tiền tệ của quốc gia Đại Việt trong những năm đầu thế kỷ XVI.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích vật chất trực tiếp phản ánh giai đoạn 5 năm trị vì của hoàng đế Lê Uy Mục – thời điểm đánh dấu sự bắt đầu suy thoái và rạn nứt của vương triều Lê Sơ sau gần một thế kỷ thái bình, thịnh trị. Đồng tiền ghi dấu sự chuyển biến phức tạp về kinh tế, chính trị và xã hội trước ngưỡng cửa khủng hoảng triều chính chốn cung đình Thăng Long.
Giá trị văn hóa: Niên hiệu “Đoan Khánh” mang hàm nghĩa điều tốt lành ngay chính và niềm vui lớn, phản ánh ước vọng chính trị của triều đình về sự hưng vượng của đất nước; minh văn “thông bảo” tiếp tục khẳng định chủ quyền tiền tệ độc lập của Đại Việt, đồng thời lưu giữ phong cách chữ Hoa áp mang tính ký hiệu bảo mật cao trong văn hóa cung đình.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện kỹ nghệ đúc đồng đạt độ điêu luyện hiếm thấy khi xử lý những khối kim loại có độ dày và trọng lượng rất lớn mà không bị cong vênh hay biến dạng; nghệ thuật thư pháp chữ Hoa áp tài hoa với nét chữ thanh mảnh, thanh thoát tương phản ấn tượng trên nền phôi tiền đanh dày, đồ sộ.
Giá trị độc đáo: Sở hữu thông số vật lý dị biệt hiếm có trong lịch sử tiền tệ phong kiến Việt Nam cũng như khu vực Đông Á đương thời, với trọng lượng tối đa lên đến 12 gram (gấp đôi hoặc gấp ba các đồng tiền thông thường); hiện vật phát hiện tại trung tâm Hoàng thành Thăng Long cung cấp cứ liệu khoa học vô giá cho nghiên cứu luyện kim, cổ tiền học và khảo cổ học hoàng cung thời Lê Sơ.
Nguồn ảnh: Sưu tầm
