Tên hiện vật: Phù điêu Uma Chánh Lộ
Niên đại: Thế kỷ XI – XII
Chất liệu: Đá sa thạch
Kích thước: Cao 165 cm, rộng 162 cm
Loại hình: Phù điêu
Nơi phát hiện: Di tích Chánh Lộ, Quảng Ngãi
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, theo Quyết định số 1712/QĐ-TTg ngày 31/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ.
Giới thiệu hiện vật
Phù điêu Uma Chánh Lộ được Henri Parmentier phát hiện trong cuộc khai quật di tích Chánh Lộ năm 1904. Hiện vật được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm năm 1938, mang số hiệu BTC 163 và hiện được trưng bày tại phòng Quảng Ngãi. Đây là tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa, được xếp vào phong cách Chánh Lộ, niên đại khoảng thế kỷ XI – XII.
Phù điêu thể hiện nữ thần Uma, vợ của thần Shiva trong Ấn Độ giáo, ở tư thế múa với bốn cánh tay. Tay phải chính cầm búp sen có cuống dài uốn lượn, tay trái chính tạo thủ ấn Shunya mudra; hai tay phụ lần lượt cầm chày kim cương Vajra và bình có vòi. Nữ thần có búi tóc cao, khuôn mặt tươi vui, đôi mắt lớn nhìn xuống, môi dày, cằm chẻ và tai đeo khuyên nhiều vòng. Trang sức gồm vòng cổ, vòng tay, vòng chân và dải hạt ngọc. Nữ thần mặc váy nhiều lớp, trang trí họa tiết cánh sen và các đường diềm mềm mại.
Nữ thần đứng trong tư thế múa, hai chân khuỳnh rộng. Phía dưới là hai nhân vật quỳ dâng lễ vật, góp phần hoàn thiện bố cục mang tính tôn giáo. Đặc biệt, kiểu trang trí búi tóc với các lá nhọn và dải hạt ngọc trên trán thể hiện sự kế thừa những yếu tố nghệ thuật của phong cách Trà Kiệu.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là tư liệu quan trọng về di tích Chánh Lộ và sự phát triển của văn hóa Chăm Pa trong khoảng thế kỷ XI – XII.
Giá trị nghệ thuật: Nổi bật với bố cục cân đối, tư thế múa sinh động, hệ thống bốn cánh tay cùng các thủ ấn, pháp khí và trang sức được chạm khắc tinh tế, thể hiện đặc trưng phong cách Chánh Lộ.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Phản ánh ảnh hưởng của Ấn Độ giáo trong đời sống tinh thần cư dân Chăm Pa, đặc biệt là tín ngưỡng thờ nữ thần Uma và các hóa thân của nữ thần.
Giá trị độc đáo: Với kích thước lớn, hình thức thể hiện đặc sắc và tình trạng bảo tồn tốt, Phù điêu Uma Chánh Lộ là tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa, có giá trị nổi bật trong nghiên cứu lịch sử nghệ thuật khu vực miền Trung Việt Nam.
